Essays · Olfactory Art
Bernardo Fleming. Dreaming in Smell.
Một giấc mơ cũng có thể để lại mùi.
A dream can leave a smell behind.
Institute for Art and Olfaction · Institute for Art and Olfaction
Người mơ thấy mùi
Phần lớn giấc mơ là hình ảnh và âm thanh. Mùi hiếm khi có mặt. Tài liệu triển lãm dẫn một nghiên cứu ở Canada năm 1998: chỉ một số ít người từng ngửi thấy mùi trong mơ.
Bernardo Fleming là một trong số ít ấy. Anh sinh ở Argentina, làm việc hơn hai mươi năm trong ngành mùi hương, và là giám đốc toàn cầu về xu hướng và dự báo chiến lược tại IFF, một trong những công ty hương liệu lớn nhất thế giới. Nói cách khác, anh sống giữa mùi cả ngày. Và ban đêm, mùi vẫn theo anh vào giấc ngủ.
Dreaming in Smell là triển lãm cá nhân đầu tiên của anh, mở tại IAO Gallery ở Los Angeles từ ngày 12 tháng Mười Một đến ngày 2 tháng Mười Hai năm 2021. Đây cũng là một trong những triển lãm đầu tiên khi phòng trưng bày của Institute for Art and Olfaction mở lại.
Một cuốn sổ đầu giường
Cách làm bắt đầu rất giản dị. Fleming để một cuốn sổ cạnh giường. Mỗi sáng thức dậy, anh ghi lại giấc mơ và những mùi có trong đó, trước khi chúng phai.
Rồi anh mang những ghi chép ấy đến các perfumer cao cấp ở IFF. Mỗi người nhận một giấc mơ và dịch nó thành mùi. Việc dịch không dễ. Mùi trong mơ không có nhãn. Nó lẫn với cảm xúc, với nơi chốn, với một người vừa đi ngang qua.
Kết quả là bốn chai xịt vải. Mỗi chai mang tên một giấc mơ, kèm ngày mơ, và phần lớn ghi cả nơi mơ: Nijmegen, Hà Lan.
Bốn giấc mơ
Dentista, tháng Năm năm 2016, do Ricardo Moya làm. Giấc mơ về người mẹ đi làm về từ phòng khám nha khoa. Mùi dựng quanh Cabotine de Grès, chai nước hoa bà dùng mỗi ngày, cùng đinh hương, húng quế và eugenol, phân tử quen thuộc của phòng nha. Ấm áp và sạch sẽ lạnh lùng, cùng một lúc.
Departures, ngày 23 tháng Hai năm 2021, do Anh Ngô Nguyễn Việt làm. Một sòng bạc trống, một nỗi lo, mùi thảm ẩm. Rồi đột ngột, hoa và keo xịt tóc của những người khách khác tràn tới. Huệ, nhài, hoa cam, với phần nền mang mùi thú và xạ.
Dýer Mak'er, ngày 18 tháng Chín năm 2021, do Meabh Mc Curtin làm. Tên lấy từ một bài của Led Zeppelin, gắn với khoảnh khắc một cuộn băng cassette và cảm giác bước sang tuổi trưởng thành. Mùi dựng trên palo santo và xô thơm, cùng bách xù, ngải, tiêu, tuyết tùng và hổ phách.
Cana, ngày 6 tháng Mười năm 2021, do Birgit Sijbrands làm. Một lần bị cảnh sát chặn xe kỳ quặc trong mơ. Mùi dựng quanh một hợp hương rượu vang đỏ, thu bằng công nghệ lấy mẫu không khí quanh vật của IFF, cùng diên vĩ, violet, hồng và xạ.
Mang giấc mơ ra khỏi giường, rồi đặt lại vào giường
Trong phòng trưng bày, bốn mùi không nằm trong tủ kính. Chúng được xịt lên ga giường và gối, phơi trên dây và xếp trên kệ. Người xem được mời chạm vào vải, cúi xuống ngửi.
Lựa chọn này làm tác phẩm tròn lại. Giấc mơ sinh ra trên giường. Nó được ghi ra giấy, đi qua tay perfumer, thành một chất lỏng. Rồi lại quay về vải, nơi một người khác có thể nằm lên và mang nó vào giấc ngủ của mình.
Fleming nói rằng mùi có một sức mạnh khác với các giác quan còn lại. Nó đi thẳng qua liên tưởng và ký ức, không cần qua ngôn ngữ. Có lẽ vì thế mà mùi trong mơ khó nói lại đến vậy.
Tác phẩm này có họ hàng với những thiết bị cố ghi lại ký ức bằng mùi, như The Anemoia Device của Cyrus Clarke. Nhưng Fleming không cần máy. Anh chỉ cần một cuốn sổ, một buổi sáng, và một trí nhớ đủ nhanh để bắt kịp giấc mơ trước khi nó đi mất.
A man who dreams in smell
Most dreams are images and sounds. Smell rarely appears. The exhibition text cites a 1998 Canadian study: only a minority of people ever smell anything in a dream.
Bernardo Fleming is one of that minority. Born in Argentina, he has spent more than twenty years in the scent industry and is global director of trends and strategic foresight at IFF, one of the world's largest flavour and scent companies. In other words, he lives among smells all day. And at night, smells follow him into sleep.
Dreaming in Smell was his first solo exhibition, at IAO Gallery in Los Angeles from 12 November to 2 December 2021. It was also among the first shows when the Institute for Art and Olfaction relaunched its gallery.
A notebook by the bed
The method starts simply. Fleming keeps a notebook next to his bed. Each morning he writes down the dream and the smells in it, before they fade.
He then took those notes to senior perfumers at IFF. Each received one dream and translated it into scent. The translation is not easy. A dream smell has no label. It is tangled with feeling, with place, with someone who just walked past.
The result is four fabric sprays. Each carries the name of a dream and its date, and most also the place where it was dreamed: Nijmegen, in the Netherlands.
Four dreams
Dentista, May 2016, by Ricardo Moya. A dream of his mother coming home from her dental clinic. The scent is built around Cabotine de Grès, the perfume she wore every day, with clove, basil and eugenol, the familiar molecule of a dentist's room. Warm and clinically clean at once.
Departures, 23 February 2021, by Anh Ngô Nguyễn Việt. An empty casino, anxiety, the smell of damp carpet. Then a sudden flood of flowers and hairspray from other guests. Tuberose, jasmine, orange flower, over an animalic, musky ground.
Dýer Mak'er, 18 September 2021, by Meabh Mc Curtin. Named after a Led Zeppelin song, tied to a moment with a cassette tape and the feeling of stepping into adulthood. Built on palo santo and sage, with juniper, armoise, pepper, cedar and amber.
Cana, 6 October 2021, by Birgit Sijbrands. A strange traffic stop by the police, dreamed. Built around a red wine accord captured with IFF's technology for sampling the air around an object, with orris, violet, rose and musk.
Out of the bed, and back into it
In the gallery the four scents are not behind glass. They are sprayed onto sheets and pillows, hung on clotheslines and stacked on shelves. Visitors are invited to touch the fabric and lean in.
This choice closes the circle. The dream is born in bed. It is written on paper, passes through a perfumer's hands, becomes a liquid. Then it returns to fabric, where someone else might lie down and carry it into their own sleep.
Fleming says smell has a force unlike the other senses. It works directly through association and memory, without passing through language. Perhaps that is why a dream smell is so hard to retell.
The work is kin to devices that try to record memory through smell, such as Cyrus Clarke's The Anemoia Device. But Fleming needs no machine. Only a notebook, a morning, and a memory quick enough to catch the dream before it leaves.
Olfactory Art