Essays · Contemporary Art
Bill Viola. The Crossing.
Đi qua lửa, đi qua nước, và còn lại một thứ khác.
Through fire, through water, and something else remains.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Một màn chiếu có hai mặt
The Crossing là một sắp đặt video hai kênh Bill Viola làm năm 1996, nay thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Solomon R. Guggenheim ở New York, trong nhóm tác phẩm do Quỹ Bohen trao tặng. Trung tâm của nó là một tấm màn chiếu đứng độc lập giữa phòng tối. Cả hai mặt màn đều có hình.
Người xem có thể đi vòng quanh. Đứng ở phía này, họ thấy một câu chuyện. Đi sang phía kia, họ thấy câu chuyện song song. Không có chỗ nào để thấy cả hai cùng lúc. Muốn biết mặt còn lại, phải rời mặt này.
Cách dựng ấy đã là một nửa ý nghĩa của tác phẩm. Hai nguyên tố, hai số phận, một thân người, một tấm màn. Người xem phải tự mình băng qua.
Nước ở mặt này, lửa ở mặt kia
Ở một mặt, một người đàn ông bước ra từ bóng tối. Anh đi rất chậm, hình ảnh được chiếu chậm hơn đời thực nhiều lần. Anh tiến lại gần cho tới khi đứng đối diện người xem, lớn hơn người thật. Rồi từ phía trên, nước bắt đầu nhỏ giọt. Giọt thành dòng. Dòng thành thác. Nước đổ ập xuống, trùm kín thân người cho tới khi không còn thấy hình anh nữa.
Khi nước rút, màn trống. Rồi cảnh lặp lại từ đầu.
Ở mặt bên kia, cùng người đàn ông ấy bước tới theo cùng một nhịp. Lần này, lửa bốc lên từ dưới chân. Lửa lan dần, cao dần, cho tới khi thân người bị nuốt hẳn trong ánh lửa.
Bảo tàng Guggenheim mô tả tác phẩm là một nửa huỷ diệt dữ dội, một nửa vượt thoát bình yên. Hai nửa ấy không tách nhau. Chính khoảnh khắc thân người biến mất cũng là khoảnh khắc nó như được giải phóng.
Chậm để thấy
Viola làm video từ những năm 1970. Ông tin rằng các công nghệ hình ảnh hiện đại có thể dẫn người xem tới gần những hiện tượng tinh thần. Công cụ của ông là những công cụ của ngành sản xuất hình ảnh: chiếu khổ lớn, quay chậm, biên tập âm thanh chính xác, lặp vòng.
Trong The Crossing, cái chậm làm việc chính. Ở tốc độ bình thường, một thác nước đổ xuống người chỉ là một cú sốc vài giây. Ở tốc độ của Viola, nó thành một quá trình. Ta thấy nước chạm vai trước, rồi đầu, rồi phủ kín. Ta thấy lửa liếm từ dưới chân lên. Thời gian bị kéo giãn tới mức một biến cố thành một nghi thức.
Vòng lặp làm việc thứ hai. Người đàn ông không chết một lần rồi thôi. Anh bước tới, biến mất, rồi lại bước tới. Cái vòng ấy gần với những chu kỳ mà Viola quan tâm suốt đời: sinh và diệt, tạo ra và xoá đi.
Những nghi lễ không tên
Nước và lửa có mặt trong nghi lễ của rất nhiều tín ngưỡng. Nước để rửa, để làm lễ nhập đạo. Lửa để thiêu, để thanh tẩy, để dâng. Viola không chọn một tôn giáo nào. Bảo tàng nhận xét rằng ông dùng những quá trình tinh thần không gọi tên, lấy từ nhiều hệ niềm tin khác nhau. Người xem mang tới tác phẩm những gì họ có sẵn.
Cùng khoảng thời gian ấy, Viola làm The Messenger, tác phẩm lần đầu được chiếu trong nhà thờ lớn Durham ở Anh: một người đàn ông trồi lên từ mặt nước tối, hít một hơi, rồi chìm lại. Nhiều năm sau, ông và Kira Perov đưa bốn nguyên tố vào Martyrs (Earth, Air, Fire, Water) ở St Paul's. The Crossing đứng giữa hai tác phẩm ấy, chỉ với hai nguyên tố và một tấm màn.
Có lẽ vì thế tác phẩm vẫn giữ được sức nặng. Nó không giảng. Nó chỉ cho thấy một thân người đi vào thứ lớn hơn mình, rất chậm, lặp đi lặp lại, cho tới khi người xem bắt đầu tự hỏi mình đang đứng ở mặt nào của tấm màn.
A screen with two sides
The Crossing is a two channel video installation Bill Viola made in 1996, now in the collection of the Solomon R. Guggenheim Museum in New York, among works given by the Bohen Foundation. At its centre is a freestanding projection screen in a dark room. Both sides of the screen carry an image.
Visitors can walk around it. On one side they see one story. On the other, its parallel. There is no spot from which both can be seen at once. To know the other side, you have to leave this one.
That arrangement is already half of the work's meaning. Two elements, two fates, one body, one screen. The viewer has to make the crossing too.
Water on one side, fire on the other
On one side a man walks out of darkness. He moves very slowly; the image runs many times slower than life. He comes closer until he faces the viewer, larger than life. Then, from above, water begins to drip. Drops become a stream. The stream becomes a torrent. Water crashes down and covers the body until he can no longer be seen.
When the water clears, the screen is empty. Then the scene begins again.
On the reverse, the same man approaches at the same pace. This time flames rise at his feet. They spread and climb until the figure is consumed in fire.
The Guggenheim describes the work as part violent destruction, part peaceful transcendence. The two halves are not separate. The moment the body disappears is also the moment it seems released.
Slow enough to see
Viola worked with video from the 1970s. He believed modern media could bring viewers close to spiritual phenomena. His tools were those of image production: large scale projection, slow motion, precise sound editing, looping.
In The Crossing, slowness does the main work. At normal speed a torrent falling on a man is a shock of a few seconds. At Viola's speed it becomes a process. We see water touch the shoulders, then the head, then cover everything. We see fire lick upward from the feet. Time is stretched until an event becomes a rite.
The loop does the second job. The man does not die once and for all. He walks forward, disappears, walks forward again. That circle is close to the cycles Viola cared about all his life: birth and death, making and unmaking.
Rites without names
Water and fire appear in the rites of many faiths. Water to wash, to initiate. Fire to burn, to purify, to offer. Viola chose no single religion. The museum notes that he drew on nonspecific spiritual processes from many belief systems. Viewers bring to the work whatever they already carry.
Around the same period Viola made The Messenger, first installed in Durham Cathedral in England: a man rises from dark water, takes a breath, sinks again. Years later he and Kira Perov brought four elements to St Paul's in Martyrs (Earth, Air, Fire, Water). The Crossing stands between them, with two elements and one screen.
Perhaps that is why it still carries weight. It does not preach. It shows a body entering something larger than itself, very slowly, again and again, until the viewer begins to wonder which side of the screen they are standing on.
Contemporary Art