Essays · Contemporary Art
Bill Viola, Kira Perov. Martyrs (Earth, Air, Fire, Water).
Chứng nhân là người ở lại đủ lâu để thấy.
A witness is one who stays long enough to see.
Tate · Tate
Bốn màn hình cuối lối đi
Ở cuối lối đi của khu hợp xướng trong nhà thờ St Paul's, London, có bốn màn hình plasma hẹp, đặt dọc, đứng sát nhau. Nếu đi nhanh, người ta có thể tưởng đó là bốn bức tranh thờ. Rồi hình trong khung bắt đầu chuyển động.
Đó là Martyrs (Earth, Air, Fire, Water), tác phẩm video năm 2014 của Bill Viola và Kira Perov. Tate ghi nhận đây là tác phẩm video đầu tiên được đặt cố định trong một nhà thờ ở nước Anh. Tác phẩm thuộc bộ sưu tập Tate, được cho mượn dài hạn để ở lại trong St Paul's.
Kira Perov là người cùng làm việc với Viola suốt nhiều thập kỷ, cũng là vợ ông. Bà tham gia sản xuất và định hình phần lớn các tác phẩm video của ông. Tên bà đứng cạnh tên ông trên tác phẩm này không phải là phép lịch sự. Đó là cách ghi lại đúng người đã làm.
Bill Viola mất năm 2024. Bốn màn hình vẫn sáng mỗi ngày ở chỗ cũ.
Bốn người, bốn nguyên tố
Mỗi màn hình là một người và một nguyên tố. Ở màn hình nước, một người đàn ông bị treo ngược, như cách thánh Phêrô bị đóng đinh theo truyền thuyết. Nước dội xuống người ông, mỗi lúc một mạnh, cho tới khi ông vượt qua được và từ từ đi lên, ra khỏi khung hình.
Ở màn hình gió, một người phụ nữ đứng giữa luồng gió càng lúc càng dữ. Bà chao đảo, gắng giữ mình, rồi dần nhận ra mình đủ sức đứng vững, và đi xuyên qua sức ép ấy.
Ở màn hình đất, một thân người nằm dưới lớp đất. Đoạn phim chạy ngược: đất rời khỏi từng phần cơ thể, cho tới khi người ấy nhô lên mặt đất. Ở màn hình lửa, một người bị lửa bao quanh. Sau một hồi giằng co bên trong, ánh sáng xuất hiện, và người ấy vượt khỏi hỗn loạn.
Không có máu. Không có kẻ hành hình. Không có đám đông. Chỉ có một người và một lực tự nhiên, trong một khung hẹp như cửa sổ. Viola từng nói rằng tác phẩm nói về những gì con người trải qua bên trong, không phải những gì nhìn thấy từ bên ngoài.
Người làm chứng
Chữ martyr gốc Hy Lạp nghĩa là chứng nhân. Trong truyền thống Kitô giáo, các thánh tử đạo là những người giữ niềm tin tới cùng dù phải chịu đau đớn. Viola và Perov giữ cái lõi ấy nhưng bỏ đi phần kể chuyện. Không ai trong bốn người có tên thánh. Không có hình tượng quen thuộc nào để nhận ra.
Điều còn lại là sự chịu đựng như một hành động. Đứng yên trong gió. Nằm yên dưới đất. Chờ trong lửa. Tác phẩm chậm tới mức người xem phải dừng lại, và khi dừng lại đủ lâu, họ thấy khoảnh khắc thay đổi: lúc người trong khung không còn bị đẩy nữa, mà bắt đầu đi.
Đặt trong St Paul's, tác phẩm nói chuyện với kiến trúc quanh nó. Nhà thờ có mái vòm, tượng, tranh khảm, những thứ được làm để tồn tại hàng trăm năm. Bốn màn hình thì mong manh hơn nhiều, phụ thuộc vào điện, vào phần mềm, vào người bảo trì. Nhưng chúng làm cùng một việc mà tranh thờ xưa vẫn làm: giữ người ta lại trong im lặng một lúc.
Viola dành cả đời làm video về nước, lửa, sinh và tử, như trong The Crossing, nơi một người đàn ông bị lửa và nước nuốt trọn. Martyrs là phiên bản tĩnh lặng hơn, đặt ở một nơi người ta đến để cầu nguyện, không phải để xem nghệ thuật. Có lẽ vì thế mà nó hợp chỗ ấy.
Four screens at the end of the aisle
At the end of the choir aisle in St Paul's Cathedral, London, stand four narrow plasma screens, vertical, side by side. Walking past quickly, one might take them for four altar panels. Then the images begin to move.
This is Martyrs (Earth, Air, Fire, Water), a video work of 2014 by Bill Viola and Kira Perov. Tate describes it as the first permanent installation of a video work in a church or cathedral in Britain. It belongs to the Tate collection and stays in St Paul's on long term loan.
Kira Perov worked beside Viola for decades and was also his wife. She produced and shaped much of his video work. Her name next to his on this piece is not courtesy. It is an accurate record of who made it.
Bill Viola died in 2024. The four screens still light up every day in the same place.
Four people, four elements
Each screen holds one person and one element. In water, a man hangs upside down, recalling the legend of Saint Peter's crucifixion. Water pours over him, heavier and heavier, until he breaks through and slowly rises out of the frame.
In air, a woman stands in a wind that keeps growing. She sways, struggles to hold herself, then comes to realise she can stand, and moves through the force.
In earth, a body lies beneath soil. The footage runs backwards: dirt lifts away from each part of the body until the figure rises to the surface. In fire, a person is surrounded by flames. After an inner struggle, light appears and the figure passes beyond the chaos.
No blood. No executioner. No crowd. Only a person and a force of nature, in a frame narrow as a window. Viola said the work was about what people go through inside, not what can be seen from outside.
The witness
Martyr comes from the Greek for witness. In Christian tradition, martyrs kept their faith to the end through suffering. Viola and Perov keep that core and drop the narrative. None of the four has a saint's name. There is no familiar iconography to recognise.
What remains is endurance as an act. Standing in wind. Lying under earth. Waiting in fire. The work is slow enough that the viewer has to stop, and having stopped long enough, sees the moment of change: when the figure is no longer pushed, and begins to move.
Inside St Paul's, the work speaks to the architecture around it. The cathedral has its dome, statues and mosaics, made to last centuries. The screens are far more fragile, dependent on power, software and maintenance. Yet they do what altar paintings always did: hold people for a moment in silence.
Viola spent his life making video about water, fire, birth and death, as in The Crossing, where a man is consumed by fire and water. Martyrs is the quieter version, placed where people come to pray rather than to look at art. Perhaps that is why it belongs there.
Contemporary Art