Essays · Contemporary Art
The Propeller Group. The Living Need Light, the Dead Need Music.
Người đi cần một bài hát. Người ở lại cũng vậy.
Those who leave need a song. So do those who stay.
Carnegie Museum of Art · Carnegie Museum of Art
Một nhóm nghệ sĩ, một nghi lễ
The Propeller Group là một nhóm nghệ sĩ thành lập năm 2006 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ba thành viên: Phunam Thuc Ha, sinh năm 1974 tại Việt Nam; Matt Lucero, sinh năm 1976 tại Mỹ; và Tuan Andrew Nguyen, sinh năm 1976 tại Việt Nam. Họ làm phim, video, sắp đặt, thường đứng ở chỗ giao nhau giữa nghệ thuật và văn hoá đại chúng.
The Living Need Light, the Dead Need Music là một bộ phim họ làm cho Prospect.3: Notes for Now, một triển lãm nghệ thuật lớn ở New Orleans, năm 2014. Phim quay một phần trong studio, một phần tại chỗ ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Đề tài là tang lễ. Không phải tang lễ trang nghiêm, lặng lẽ. Mà là những đám tang ở miền Nam Việt Nam, nơi có đoàn nhạc kèn đồng, người lên đồng, người khóc thuê, và cả những người diễn trò đường phố.
Trong những đám tang ấy, nỗi buồn và niềm vui không tách rời. Có tiếng khóc, rồi có tiếng nhạc rộn. Có người quỳ, rồi có người múa. Phim không chọn một trong hai. Nó để cả hai cùng có mặt.
Cảnh thật và cảnh dựng
Bộ phim đan xen những cảnh quay tại chỗ với những cảnh được dàn dựng. Người xem không phải lúc nào cũng phân biệt được. Một đoàn nhạc đi giữa đồng lúa có thể là một đám tang thật, cũng có thể là một cảnh được sắp đặt.
Sự lẫn lộn ấy không nhằm đánh lừa. Nó cho thấy nghi lễ vốn đã là một màn trình diễn. Người khóc thuê là người biểu diễn. Người lên đồng là người biểu diễn. Đoàn kèn là người biểu diễn. Đám tang là một sân khấu, nơi cộng đồng diễn cho nhau xem cách để tiễn một người.
Cách làm ấy cũng là cách The Propeller Group thường nhìn văn hoá: không đứng ngoài để giải thích, mà đi vào bên trong những hình thức có sẵn, mượn chính ngôn ngữ của chúng. Ở đây, ngôn ngữ ấy là tiếng kèn, tiếng trống, tiếng than khóc được trả tiền, và những bước chân đi chậm sau linh cữu.
Hình ảnh được quay ở độ phân giải rất cao. Màu sắc đậm, ánh sáng rực. Những bộ trang phục, những chiếc đèn, những vòng hoa hiện ra sắc nét như trong một bộ phim ca nhạc. Nhóm nghệ sĩ không làm mờ đi vẻ rực rỡ ấy để cho giống một phim tài liệu nghiêm túc.
Kết quả là một bộ phim vừa gần gũi vừa lạ. Người Việt nhận ra những âm thanh quen. Người nơi khác thấy một nghi lễ không giống gì họ biết về tang lễ.
Từ Mekong đến New Orleans
Trong phim có Một Cõi Đi Về, ca khúc của Trịnh Công Sơn, người nhạc sĩ mất năm 2001. Bài hát thường vang lên trong đám tang ở Việt Nam. Với nhiều người, nghe những nốt đầu là nhớ đến những lần tiễn đưa.
Phim cũng có một bản nhạc quen thuộc của New Orleans. Thành phố ấy có truyền thống đám tang với ban nhạc kèn đồng, đi trên phố, bắt đầu chậm và buồn, rồi chuyển sang vui. Làm phim cho một triển lãm ở New Orleans, The Propeller Group đặt hai truyền thống ở hai bờ đại dương vào cùng một khung hình, và để âm nhạc làm cầu nối.
Năm 2015 và 2016, phim được trình chiếu trong phòng Forum của Carnegie Museum of Art ở Pittsburgh, do Amanda Donnan tổ chức. Ở một bảo tàng Mỹ, xa cả Mekong lẫn New Orleans, nó vẫn giữ được tiếng ồn ào của một đám tang miền Tây.
Một trong ba thành viên của nhóm, Tuan Andrew Nguyen, sau này tiếp tục làm việc với ký ức và những cuộc tiễn đưa qua các châu lục, như trong The Specter of Ancestors Becoming. Nhưng ở đây, mọi thứ vẫn còn là tiếng nhạc. Người sống cần ánh sáng. Người chết cần âm nhạc. Tên phim đã nói đủ.
A collective, a ritual
The Propeller Group is an artist collective founded in 2006 in Ho Chi Minh City. It has three members: Phunam Thuc Ha, born 1974 in Vietnam; Matt Lucero, born 1976 in the United States; and Tuan Andrew Nguyen, born 1976 in Vietnam. They make films, videos and installations, often where art meets popular culture.
The Living Need Light, the Dead Need Music is a film they made for Prospect.3: Notes for Now, a large exhibition in New Orleans, in 2014. It was shot partly in the studio and partly on location in the Mekong Delta.
The subject is funerals. Not solemn, quiet ones. The funerals of southern Vietnam, with brass bands, spirit mediums, professional mourners, and street performers.
In these funerals, grief and joy are not kept apart. There is weeping, then lively music. Someone kneels, then someone dances. The film does not choose between them. It lets both be present.
Real scenes and staged ones
The film weaves on location footage with staged scenes. Viewers cannot always tell which is which. A band walking through rice fields might be a real funeral, or a scene that was arranged.
The blur is not meant to deceive. It shows that the ritual is already a performance. The hired mourner performs. The medium performs. The brass band performs. A funeral is a stage, where a community shows itself how to see someone off.
This is also how The Propeller Group tends to look at culture: not standing outside to explain, but stepping inside existing forms and borrowing their language. Here that language is horns, drums, paid lament, and slow footsteps behind a coffin.
The images were shot in very high resolution. Colours are deep, light is vivid. Costumes, lamps and wreaths appear as sharp as in a musical. The collective does not dull that brilliance to make it look like a serious documentary.
The result is a film both close and strange. Vietnamese viewers recognise familiar sounds. Others see a rite unlike anything they know of funerals.
From the Mekong to New Orleans
The film includes Một Cõi Đi Về, a song by Trịnh Công Sơn, the songwriter who died in 2001. It is often heard at funerals in Vietnam. For many, the first notes are enough to recall past farewells.
The film also carries a familiar New Orleans tune. That city has its own funeral tradition with brass bands walking through the streets, starting slow and sad, then turning joyful. Making a film for an exhibition in New Orleans, The Propeller Group placed two traditions from opposite sides of the ocean in the same frame, and let the music form the bridge.
In 2015 and 2016 the film was shown in the Forum Gallery of the Carnegie Museum of Art in Pittsburgh, organised by Amanda Donnan. In an American museum, far from both the Mekong and New Orleans, it still held the noise of a southern Vietnamese funeral.
One of the three members, Tuan Andrew Nguyen, went on to work with memory and farewells across continents, as in The Specter of Ancestors Becoming. But here everything is still music. The living need light. The dead need music. The title says enough.
Contemporary Art