Essays · Photography
Boris Mikhailov. Case History.
Cơ thể giữ lại điều mà thành phố muốn quên.
The body keeps what the city wants to forget.
Trở về một thành phố đã khác
Boris Mikhailov sinh năm 1938 ở Kharkiv, Ukraina, thành phố lớn thứ hai của đất nước này. Ông là một trong những nhiếp ảnh gia quan trọng nhất đến từ khu vực Liên Xô cũ.
Năm 1996, sau một thời gian sống ở nước ngoài, ông trở về Kharkiv. Thành phố đã đổi khác. Biển quảng cáo nước ngoài xuất hiện, một lớp vỏ tư bản mới phủ lên những con phố cũ. Nhưng bên dưới lớp vỏ ấy là một tầng lớp người mới, trước đó gần như không có.
Họ được gọi là bomzhi, những người vô gia cư lâu năm. Họ xuất hiện sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, khi hệ thống an sinh cũ biến mất nhanh hơn bất cứ thứ gì có thể thay thế nó. Họ ngủ ngoài trời, sống bên lề những khu công nghiệp, và bị phần còn lại của thành phố cố gắng không nhìn thấy.
Mikhailov quyết định nhìn thấy họ.
Hơn bốn trăm bức ảnh
Case History là bộ ảnh ông thực hiện trong khoảng năm 1997 và 1998, theo niên đại của MoMA. Toàn bộ loạt ảnh gồm hơn bốn trăm tấm. Năm 1999, bộ ảnh được in thành sách.
Mikhailov làm việc theo một cách gây tranh cãi. Ông trả tiền cho những người ông chụp, mua cho họ đồ ăn, đồ uống. Họ biết mình đang được chụp, và họ tạo dáng. Nhiều người cởi bỏ quần áo, để lộ cơ thể với sẹo, vết thương, dấu vết của bệnh tật và bạo lực.
Nhiều tư thế gợi tới hình ảnh tôn giáo quen thuộc trong hội hoạ châu Âu: một người dang tay như trên thập giá, một người ôm người kia như trong những bức Pietà. Sự vay mượn ấy không nhằm tôn vinh, cũng không nhằm chế giễu. Nó đặt những con người bị bỏ rơi vào đúng vị trí mà nghệ thuật xưa dành cho nỗi đau thiêng liêng.
Theo lời Mikhailov, ông đi tìm một cách mới để cho thấy đời sống này, vượt khỏi lối chụp tư liệu thông thường. Sự trần trụi, với ông, là một ẩn dụ cho chính đời sống của họ: không còn gì để che.
Cỡ người thật trên tường bảo tàng
Từ ngày 26 tháng 5 đến ngày 5 tháng 9 năm 2011, MoMA ở New York trưng bày Case History. Đây là lần đầu tiên một bảo tàng Mỹ dành trọn một triển lãm cho loạt ảnh này. Người phụ trách là Eva Respini.
Mười chín bức ảnh được chọn. Mỗi bức cao hơn hai mét, gần bằng người thật. Chúng được ghim ở hai góc trên, hai góc dưới để tự do cong ra khỏi tường. Không khung, không kính. Ảnh được xếp theo trình tự thời gian.
Cách treo ấy làm những bức ảnh trông mỏng manh, gần như tạm bợ. Nó không cho người xem cái khoảng cách an toàn mà khung kính thường mang lại. Người trong ảnh đứng ngang tầm với người xem, và nhìn lại.
Nếu đặt cạnh những bức chân dung của Diane Arbus, ta thấy một câu hỏi chung: chụp người ở bên lề xã hội là cho họ được thấy, hay là lấy đi thêm một thứ gì của họ?
Phẩm giá và sự khó chịu
Case History bị nhiều người chỉ trích. Trả tiền để người ta cởi quần áo trước ống kính, với những người đang không còn gì, là một hành động khó biện hộ. Câu hỏi về sự khai thác luôn đi cùng bộ ảnh.
Nhưng cũng có cách đọc khác. Một số nhà phê bình cho rằng chính việc chụp gần, chụp thẳng, chụp lớn đã trả lại cho những con người này một thứ mà hoàn cảnh đã lấy đi: sự hiện diện. Họ không còn là những hình bóng mờ ở góc phố. Họ chiếm cả một bức tường bảo tàng.
Mikhailov không giải quyết mâu thuẫn ấy, và có lẽ không muốn giải quyết. Case History để người xem ở lại trong sự khó chịu. Tên của bộ ảnh, nghĩa là hồ sơ bệnh án, gợi đúng điều đó: một bản ghi lạnh về tình trạng của một cơ thể xã hội, vào một thời điểm nó đang vỡ ra.
Returning to a changed city
Boris Mikhailov was born in 1938 in Kharkiv, Ukraine's second largest city. He is one of the most important photographers to come out of the former Soviet Union.
In 1996, after a period abroad, he returned to Kharkiv. The city had changed. Foreign billboards had appeared, a new capitalist façade laid over the old streets. But beneath that façade was a new class of people that had barely existed before.
They were called bomzhi, the long term homeless. They emerged after the collapse of the Soviet Union in 1991, when the old welfare system vanished faster than anything could replace it. They slept outdoors, lived at the edge of industrial districts, and the rest of the city tried not to see them.
Mikhailov decided to see them.
More than four hundred photographs
Case History is the series he made around 1997 and 1998, as MoMA dates it. The full body of work runs to more than four hundred pictures. In 1999 it was published as a book.
Mikhailov worked in a way that remains contested. He paid the people he photographed and bought them food and drink. They knew they were being photographed, and they posed. Many undressed, showing bodies marked by scars, wounds, and signs of illness and violence.
Many poses recall religious images familiar from European painting: a man with arms outstretched as if on a cross, one person cradling another as in a Pietà. The borrowing is neither reverent nor mocking. It places abandoned people exactly where old art placed sacred suffering.
Mikhailov has said he was looking for new ways to show this life, beyond ordinary documentary. Nakedness, for him, was a metaphor for their existence: nothing left to cover.
Life size on a museum wall
From 26 May to 5 September 2011, MoMA in New York showed Case History, the first American museum presentation devoted entirely to the series. It was organised by Eva Respini.
Nineteen photographs were chosen. Each was over two metres tall, close to life size. They were pinned at the top corners, the bottom corners left to curl away from the wall. No frames, no glass. The pictures hung in chronological order.
That way of hanging made them look fragile, almost provisional. It denied viewers the safe distance that a framed print under glass usually gives. The people in the pictures stood at eye level with the viewer, and looked back.
Set beside the portraits of Diane Arbus, a shared question appears: does photographing people at the margins let them be seen, or take one more thing from them?
Dignity and discomfort
Case History has drawn much criticism. Paying people with nothing left to undress for a camera is hard to defend. The question of exploitation travels with the work.
There is another reading too. Some critics argue that photographing so close, so directly and so large gives these people back something circumstance had taken: presence. They are no longer blurred figures on a street corner. They fill a museum wall.
Mikhailov does not resolve the contradiction, and perhaps does not want to. Case History leaves the viewer inside the discomfort. Its title, a medical record, says exactly that: a cold account of the condition of a social body at the moment it was breaking apart.
Photography