Essays · Photography
Edward Burtynsky. Oil.
Dầu không hiện ra. Chỉ có những gì nó để lại.
The oil never appears. Only what it leaves behind.
The Photographers' Gallery · The Photographers' Gallery
Một nhận ra vào năm 1997
Edward Burtynsky là nhiếp ảnh gia người Canada, sinh năm 1955. Trước Oil, ông đã chụp nhiều năm những vùng đất bị con người thay đổi: mỏ khai thác, mỏ đá, bãi phế liệu. Đó là những phong cảnh không ai gọi là đẹp, nhưng có kích thước khiến người ta phải dừng lại.
Năm 1997, theo lời chính ông, có một lúc ông chợt nhận ra điều nối các phong cảnh ấy với nhau. Những vùng đất bị đào xới, san phẳng, chở đi đều được làm ra nhờ một thứ: dầu mỏ. Máy xúc chạy bằng dầu. Xe tải chạy bằng dầu. Cả nền công nghiệp mà ông đang chụp dựa trên nó.
Từ đó, ông quyết định đi theo chính dầu. Không phải như một vật thể, mà như một chu trình. Nó được lấy lên từ đâu, được biến thành gì, chạy qua những con đường nào, và rồi kết thúc ra sao.
Dự án kéo dài từ năm 1997 đến năm 2009. Mười hai năm, nhiều quốc gia, hàng trăm lần đứng trước những công trình khổng lồ để chờ ánh sáng và góc nhìn đúng.
Ba chặng của một chu trình
Năm 2012, The Photographers' Gallery ở London trưng bày Oil từ ngày 18 tháng 5 đến ngày 30 tháng 6. Triển lãm được làm cùng Huis Marseille, bảo tàng nhiếp ảnh ở Amsterdam, và Gallery Nicholas Metivier ở Toronto. Các bức ảnh được chia làm ba phần.
Phần thứ nhất là khai thác và lọc dầu. Đây là những cánh đồng giếng khoan như ở Belridge, California, chụp năm 2003: hàng trăm cần bơm lặp lại tới chân trời, đất xung quanh khô và phẳng. Rồi những nhà máy lọc với ống thép chằng chịt, nhìn xa như một thành phố không người.
Phần thứ hai là giao thông và văn hoá xe hơi. Những nút giao cao tốc ở Los Angeles năm 2003, những trạm xăng và dãy biển hiệu ở Breezewood, Pennsylvania năm 2008. Ở đây dầu đã thành chuyển động. Con người sống bên trong nó mà gần như không nghĩ tới nó.
Phần thứ ba mang tên The End of Oil, tức Cuối đường của dầu. Đây là những bãi phá tàu chở dầu, nơi thân tàu khổng lồ được cắt ra từng mảng thép, và những nơi phương tiện cũ bị dồn lại. Chu trình khép lại ở đó, bằng những mảnh vụn.
Khoảng cách và độ nét
Burtynsky chụp màu, in khổ lớn. Ông thường chọn điểm nhìn từ trên cao, có khi từ máy bay, có khi từ một điểm đứng cao trên mặt đất. Từ khoảng cách đó, con người nhỏ lại, gần như biến mất. Chỉ còn hình dạng của những gì họ làm ra.
Điều người xem nhớ nhất ở ảnh ông là độ nét. Từng cần bơm, từng làn xe, từng mảng gỉ sét đều rõ ràng, dù ảnh bao quát một vùng rất rộng. Mắt có thể đi rất lâu trên một tấm ảnh mà không hết chi tiết.
Cùng thời, những nhiếp ảnh gia khác cũng dùng khổ lớn và độ nét để nói về quy mô của đời sống công nghiệp, như Andreas Gursky với những dãy kệ hàng. Ở Burtynsky, quy mô ấy nằm ngoài trời, trên đất.
Chính vì thế ảnh của ông khó xếp loại. Chúng quá đẹp để là tài liệu thuần tuý, và quá chính xác để chỉ là cảnh đẹp. Burtynsky không viết khẩu hiệu dưới ảnh. Ông để người xem tự đứng trước sự bao la của nó và tự thấy khó chịu, hoặc bị cuốn hút, hoặc cả hai.
Có người trách ông làm cho sự tàn phá trở nên hấp dẫn. Có người cho rằng chính sự hấp dẫn ấy mới khiến người ta chịu nhìn lâu. Tác phẩm không giải quyết tranh luận này. Nó giữ tranh luận mở.
Một thứ không nhìn thấy
Oil là một bộ ảnh về một vật chất gần như không bao giờ xuất hiện trong khung hình. Dầu nằm dưới đất, chảy trong ống, cháy trong động cơ. Khi ta thấy được nó, thường là lúc nó đã tràn ra ngoài chỗ của nó.
Burtynsky chọn chụp những gì bao quanh nó. Hạ tầng, dấu vết, phần còn lại. Cách làm này cho thấy dầu không phải một nguyên liệu nằm đâu đó xa xôi. Nó đã thành hình dạng của đất đai, của thành phố, của những con đường ta đi mỗi ngày.
Nhìn lại sau hơn một thập niên, bộ ảnh đọc như một bản kê. Không có nhân vật, không có cốt truyện. Chỉ có một chuỗi nơi chốn, mỗi nơi là một chặng trong đời sống của một thứ chất lỏng màu đen. Và người xem, đứng trước những tấm ảnh lớn ấy, nhận ra mình cũng đang ở trong chuỗi đó.
A realisation in 1997
Edward Burtynsky is a Canadian photographer, born in 1955. Before Oil, he had spent years photographing land altered by people: mines, quarries, scrap yards. These were landscapes no one called beautiful, yet their scale made people stop.
In 1997, by his own account, he suddenly saw what connected those landscapes. The ground being dug, levelled and hauled away was all made possible by one thing: oil. The excavators ran on it. The trucks ran on it. The whole industry he was photographing rested on it.
From then on he decided to follow oil itself. Not as an object, but as a cycle. Where it is taken from, what it is turned into, which roads it travels, and how it ends.
The project ran from 1997 to 2009. Twelve years, many countries, hundreds of times standing before enormous structures waiting for the right light and the right vantage point.
Three stages of a cycle
In 2012, The Photographers' Gallery in London showed Oil from 18 May to 30 June, in collaboration with Huis Marseille in Amsterdam and Gallery Nicholas Metivier in Toronto. The pictures were divided into three parts.
The first was extraction and refinement. Oil fields such as Belridge, California, photographed in 2003: hundreds of pumpjacks repeating to the horizon, the ground around them flat and dry. Then refineries with tangled steel pipes, seen from afar like a city with no people.
The second was transportation and motor culture. Highway interchanges in Los Angeles in 2003, petrol stations and rows of signs at Breezewood, Pennsylvania in 2008. Here oil has become movement. People live inside it almost without thinking about it.
The third was called The End of Oil. Tanker shipbreaking yards, where giant hulls are cut apart sheet by sheet, and places where old vehicles are piled together. The cycle closes there, in fragments.
Distance and detail
Burtynsky works in colour and prints large. He often chooses a high viewpoint, sometimes from an aircraft, sometimes from a raised point on the ground. From that distance people shrink and almost vanish. What remains is the shape of what they have made.
What viewers remember most is the clarity. Every pumpjack, every lane, every patch of rust is sharp, even when the picture covers a vast area. The eye can travel across one print for a long time without running out of detail.
Other photographers of the same period used large formats and sharpness to speak about the scale of industrial life, such as Andreas Gursky with his rows of shelves. In Burtynsky, that scale lies outdoors, on the land.
That is why his pictures resist categories. They are too beautiful to be plain documents, and too exact to be merely scenic. Burtynsky writes no slogans under them. He lets the viewer stand before their scale and feel uneasy, or drawn in, or both.
Some accuse him of making destruction attractive. Others argue that the attraction is what makes people look long enough. The work does not settle the argument. It keeps it open.
Something unseen
Oil is a body of work about a substance that hardly ever appears in the frame. Oil lies underground, flows in pipes, burns in engines. When we do see it, it is usually because it has escaped from where it belongs.
Burtynsky photographs what surrounds it instead. Infrastructure, traces, remains. This shows that oil is not a raw material somewhere far away. It has become the shape of land, of cities, of the roads we use every day.
Seen more than a decade later, the series reads like an inventory. No characters, no plot. Only a chain of places, each one a stage in the life of a black liquid. And the viewer, standing before those large prints, realises that they are inside that chain too.
Photography