Essays · Olfactory Art
Claude Galle. Perfume burner.
Khói không có hình. Nên người ta đúc cho nó một cái bệ.
Smoke has no shape. So they cast it a pedestal.
© Victoria and Albert Museum, London; Given by Miss J. J. Beattie · Victoria and Albert Museum (V&A)
Một vật cao gần một mét
Victoria and Albert Museum ở London giữ một lư xông hương bằng đồng, đúc rồi chạm, mạ vàng. Nó cao khoảng 95 cm, đường kính khoảng 34 cm. Đây không phải loại lư đặt trên bàn. Nó là một món đồ nội thất, đứng trên sàn, ngang tầm hông người lớn.
Hồ sơ của bảo tàng ghi nó được làm ở Paris, khoảng từ năm 1800 đến năm 1810. Người thiết kế và chế tác được ghi là Claude Galle, kèm chữ "probably": nhiều khả năng. Bảo tàng không khẳng định chắc chắn. Không có chữ ký nào được nhắc tới trong hồ sơ.
Lớp vàng được làm mờ, không bóng loáng, và thể hiện bằng hai sắc khác nhau. Bề mặt vì thế mịn như sa tanh. Người thợ chạm đã đi lại trên từng chi tiết sau khi đúc, để đường nét sắc hơn khuôn cho phép.
Món đồ được một người tên Miss J. J. Beattie tặng cho bảo tàng. Hồ sơ còn ghi một chiếc tương tự từng được bán ở Sotheby's năm 1981. Như nhiều đồ đồng thời ấy, nó có thể không phải chiếc duy nhất: một mẫu tốt thường được đúc lại cho nhiều khách.
Xưởng đúc của Claude Galle
Claude Galle sinh năm 1759 ở Villepreux, gần Versailles. Ông học nghề ở Paris dưới tay thợ đúc Pierre Foy, rồi năm 1784 cưới con gái thầy. Năm 1786, ông được công nhận là thợ cả của nghề đúc. Năm 1788, sau khi Foy mất, Galle tiếp quản xưởng.
Ông thuộc nhóm người Pháp gọi là bronzier, những người làm đồ đồng mạ vàng cho nội thất: đồng hồ, chân nến, bình, đồ gắn trên tủ. Theo các tài liệu về ông, lúc đông nhất xưởng của Galle có khoảng 400 người làm. Năm 1805, xưởng dời về số 60 phố Vivienne.
Dưới thời Tổng tài rồi Đế chế, Galle trở thành nhà cung cấp chính thức cho Garde Meuble, cơ quan lo đồ nội thất cho các dinh thự nhà nước. Đồ đồng của ông được đặt cho Fontainebleau, Saint Cloud, điện Tuileries, Compiègne, Rambouillet. Phần lớn đồ đồng trang trí ở Fontainebleau thời Đế chế là từ xưởng này.
Một lư xông hương như chiếc ở V&A vì thế không phải món đồ lẻ. Nó thuộc về một hệ thống: bản vẽ, khuôn đúc, thợ chạm, thợ mạ, và những căn phòng được bày biện theo cùng một ngôn ngữ.
Mùi hương trong phong cách Empire
Phong cách Empire lấy hình mẫu từ La Mã và Hy Lạp cổ. Bình, lư, giá ba chân, những thứ từng đứng trong đền thờ, được mang vào phòng khách. Một lư xông hương cao lớn, mạ vàng, là một cách nói rằng căn phòng này có nghi thức.
Đốt hương trong nhà ở châu Âu khi ấy có nhiều lý do: làm thơm không khí, che mùi của nến, của khói lò sưởi, của đông người. Nhưng ở một món đồ như thế này, mùi chỉ là một nửa. Nửa còn lại là sự hiện diện. Khi không đốt, lư vẫn đứng đó, vẫn phản chiếu ánh nến.
Cùng thời ấy, bên kia eo biển Manche, xưởng Wedgwood ở Anh làm những lò đốt viên hương bằng gốm theo cùng mối say mê cổ điển. Chất liệu khác, tỉ lệ khác, nhưng câu hỏi giống nhau: làm sao cho một mùi hương có hình dáng xứng với căn phòng nó đi qua. Ở Paris, câu trả lời của Galle là đồng và vàng, nặng và cao.
Penta để ý rằng hồ sơ bảo tàng nói rất nhiều về vật liệu, về cách mạ, về kích thước, nhưng không nói gì về thứ đã từng được đốt bên trong. Không ai ghi lại mùi. Mùi của một căn phòng Paris năm 1805 đã mất hẳn. Chỉ còn cái vật chứa.
Đó cũng là lý do món đồ này đáng dừng lại. Nó là một bằng chứng lệch: một khối đồng lớn làm ra cho một thứ nhẹ nhất trong phòng. Người ta bỏ công đúc, chạm, mạ hai màu vàng, chỉ để khói có chỗ đứng.
An object almost a metre tall
The Victoria and Albert Museum in London holds a perfume burner in bronze, cast and then chased, and gilded. It stands about 95 cm high, with a diameter of about 34 cm. This is not a burner for a tabletop. It is a piece of furniture, standing on the floor, roughly at hip height.
The museum records it as made in Paris, around 1800 to 1810. Designer and maker are given as Claude Galle, with the word "probably". The museum does not claim certainty, and the record mentions no signature.
The gilding is matt rather than polished, rendered in two different tones of gold, which gives the surface a satin finish. After casting, a chaser went over the details by hand to make the lines sharper than the mould alone allowed.
It was given to the museum by a Miss J. J. Beattie. The record also notes that a similar example was sold at Sotheby's in 1981. Like much bronze of the period, it may not be unique: a good model was often cast again for other clients.
Claude Galle's foundry
Claude Galle was born in 1759 at Villepreux, near Versailles. He trained in Paris under the founder Pierre Foy and in 1784 married his master's daughter. In 1786 he became a master founder, and in 1788, after Foy's death, he took over the workshop.
He was what the French call a bronzier, a maker of gilt bronze for interiors: clocks, candlesticks, vases, mounts for furniture. By accounts of his career, the workshop employed around 400 people at its height. In 1805 it moved to 60 rue Vivienne.
Under the Consulate and the Empire, Galle became an official supplier to the Garde Meuble, the office that furnished state residences. His bronzes went to Fontainebleau, Saint Cloud, the Tuileries, Compiègne and Rambouillet. Most of the decorative bronze at Fontainebleau in the Empire years came from his shop.
A burner like the one at the V&A is therefore not a stray object. It belongs to a system: drawings, moulds, chasers, gilders, and rooms furnished in one shared language.
Scent in the Empire style
The Empire style took its models from ancient Rome and Greece. Vases, burners, tripods, things that once stood in temples, were brought into the drawing room. A tall gilt burner was a way of saying that this room had rituals.
Burning perfume indoors in Europe then served several ends: sweetening the air, covering the smell of candles, of fireplaces, of crowds. But in an object like this, scent is only half the story. The other half is presence. Unlit, the burner still stood there, still catching candlelight.
In the same years, across the Channel, the Wedgwood works in England made ceramic pastille burners out of the same classical enthusiasm. Different material, different scale, the same question: how to give a scent a form worthy of the room it passes through. In Paris, Galle's answer was bronze and gold, heavy and tall.
Penta notices that the museum record says a great deal about material, gilding and size, and nothing at all about what was burned inside. No one wrote down the smell. The scent of a Paris room in 1805 is gone. Only the vessel remains.
That is why the object is worth pausing on. It is an uneven piece of evidence: a large mass of bronze made for the lightest thing in the room. Casting, chasing, gilding in two golds, all so that smoke could have a place to stand.
Olfactory Art