Essays · Modern Art
Constantin Brâncuși. Le roi des rois.
Một tượng làm cho ngôi đền không bao giờ có.
A sculpture made for a temple that never existed.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Một cột gỗ cao hơn đầu người
King of Kings, tên gốc tiếng Pháp là Le roi des rois, là một khối gỗ sồi đứng thẳng, cao khoảng ba mét. Bảo tàng Guggenheim ở New York, nơi giữ tác phẩm, ghi niên đại khoảng năm 1938.
Nhìn từ dưới lên, tượng là một chuỗi hình khối chồng lên nhau. Có đoạn tròn như cái cối, có đoạn thắt lại, có đoạn răng cưa. Trên đỉnh là một khối giống cái đầu đội vương miện, hoặc một cái chén úp ngược. Không có mặt người, không có tay chân. Nhưng người xem vẫn thấy một dáng đứng, một sự hiện diện.
Vết đục còn trên bề mặt. Gỗ không được đánh bóng đến mức mất thớ. Nhìn gần, ta thấy chỗ lưỡi đục đi sâu, chỗ gỗ nứt theo thời gian. Brâncuși để yên những dấu vết đó.
Tên ban đầu của tượng không phải King of Kings. Theo Guggenheim, Brâncuși từng gọi nó là Spirit of Buddha, Tinh thần của Đức Phật. Cái tên sau này nghe như một ông vua. Cái tên đầu nghe như một lời cầu nguyện.
Ngôi đền ở Indore
Năm 1933, Maharaja Yeshwant Rao Holkar của xứ Indore, Ấn Độ, đặt Brâncuși làm một không gian riêng để thiền định. Người ta gọi nó là Temple of Meditation, Đền Thiền định.
Bản mô tả còn lại cho thấy một căn phòng rất lạ. Gần như không có cửa sổ, ánh sáng chỉ vào qua một lỗ mở trên trần. Bên trong có một hồ nước phản chiếu. Trên tường là tranh vẽ chim. Lối vào nằm dưới mặt đất. Người bước vào phải đi xuống trước, rồi mới gặp ánh sáng.
King of Kings được định đặt trong căn phòng ấy. Nhưng ngôi đền không bao giờ được xây. Tượng ở lại xưởng của Brâncuși ở Paris, rồi sau đó rời khỏi châu Âu, đến New York.
Điều này làm tác phẩm có một đời sống kỳ lạ. Nó được làm cho một nơi, nhưng suốt đời đứng ở một nơi khác. Trong phòng trưng bày, nó là điêu khắc. Trong ý định ban đầu, nó là một phần của một kiến trúc, một vật để ngồi cạnh trong im lặng.
Gỗ khác với đồng
Brâncuși nổi tiếng với những khối đồng đánh bóng như gương: chim bay, đầu người nằm ngủ, những hình trứng. Ở các chất liệu ấy, ông tìm một hình dạng gọn nhất, gần như không còn gì để bớt.
Gỗ đưa ông đi hướng khác. Guggenheim nhận xét rằng các tác phẩm gỗ của ông thường gợi đến những nhân vật hoặc những thực thể tâm linh cụ thể, gồ ghề hơn, ít lý tưởng hoá hơn. Nếu đồng hướng về một hình mẫu chung, gỗ giữ lại một cá tính.
Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy nguồn gốc của những khối chạm nối tiếp trên King of Kings trong kiến trúc dân gian Romania, quê hương của Brâncuși: cột cổng bằng gỗ, trụ nhà có chạm hoa văn. Những đường răng cưa ở hai bên thân tượng cũng được so với điêu khắc châu Phi mà giới nghệ sĩ Paris đầu thế kỷ hai mươi rất quan tâm.
Brâncuși không giải thích. Ông không bao giờ nói rõ ông lấy hình từ đâu. Ông để câu hỏi mở.
Một vật để ở cùng
Ngày nay, người đến Guggenheim thường đi vòng quanh King of Kings. Nó đủ cao để ta phải ngẩng đầu, đủ hẹp để ta thấy được cả bốn mặt. Không có mặt chính, không có mặt sau.
Cách đi vòng ấy có lẽ gần với ý định ban đầu hơn ta nghĩ. Trong căn phòng thiền định, tượng không phải để nhìn một lần rồi đi. Nó là một vật đứng đó lâu dài, như một cây cột giữ nhịp cho không gian.
Điêu khắc hiện đại sau Brâncuși còn đi tiếp con đường này, khoét gỗ và đá để không gian bên trong cũng thành một phần của hình, như Barbara Hepworth với Pelagos. Nhưng King of Kings vẫn giữ vẻ đặc, kín, như một thân cây chưa chịu mở ra.
Một thân sồi, một ngôi đền trên giấy, một cái tên đã đổi. Tất cả những gì còn lại là khối gỗ ấy. Nó không kể lại câu chuyện của mình. Nó chỉ đứng.
A column taller than a person
King of Kings, Le roi des rois in the original French, is an upright block of oak about three metres tall. The Solomon R. Guggenheim Museum in New York, which holds the work, dates it to around 1938.
Read from bottom to top, it is a stack of forms. One section is round like a mortar, one narrows, one is serrated. At the top sits a shape like a crowned head, or an upturned cup. There is no face, no limbs. Yet the viewer still sees a stance, a presence.
The chisel marks remain. The wood was not polished until the grain disappeared. Up close you can see where the blade went deep, where the timber has cracked with age. Brâncuși left those traces alone.
The first title was not King of Kings. According to the Guggenheim, Brâncuși once called it Spirit of Buddha. The later name sounds like a monarch. The earlier one sounds like a prayer.
The temple at Indore
In 1933 the Maharaja Yeshwant Rao Holkar of Indore, in India, commissioned Brâncuși to design a private space for meditation, known as the Temple of Meditation.
What survives of the plan describes a strange room. Almost no windows; light entering only through an opening in the ceiling. A reflecting pool inside. Birds painted on the walls. An entrance below ground, so that one would first go down before meeting the light.
King of Kings was meant to stand there. The temple was never built. The sculpture stayed in Brâncuși's Paris studio and later left Europe for New York.
That gives the work an odd life. It was made for one place and has spent its whole existence in another. In a gallery it is sculpture. In its first intention it was part of a building, something to sit beside in silence.
Wood is not bronze
Brâncuși is known for bronzes polished like mirrors: birds in flight, sleeping heads, egg shapes. In those materials he searched for the most reduced form, one with almost nothing left to remove.
Wood took him elsewhere. The Guggenheim notes that his carvings in wood tend to suggest particular characters or spiritual beings, rougher and less idealised. If bronze reached toward an archetype, wood kept a personality.
Scholars have traced the stacked forms of King of Kings to the vernacular architecture of Romania, Brâncuși's homeland: carved wooden gateposts and ornamental pillars. The serrated edges along its sides have also been compared with African carving, which drew much attention among artists in Paris early in the twentieth century.
Brâncuși did not explain. He never said clearly where his forms came from. He left the question open.
A thing to be with
Visitors to the Guggenheim now tend to walk around King of Kings. It is tall enough to make you look up, narrow enough to see all four sides. There is no front and no back.
That circling may be closer to the original idea than it seems. In the meditation room, the sculpture was not something to glance at and leave. It was to stand there for a long time, like a column keeping time for the space.
Modern sculpture after Brâncuși kept going down this road, hollowing wood and stone so that the space inside became part of the form, as Barbara Hepworth did with Pelagos. King of Kings, though, stays solid and closed, like a trunk not yet willing to open.
An oak trunk, a temple on paper, a changed name. What remains is the block of wood. It does not retell its story. It simply stands.
Modern Art