Essays · Olfactory Art
Ed Ruscha. Chocolate Room.
Mực in cũng có thể là một mùi.
Ink can also be a smell.
LACMA; © Ed Ruscha · LACMA Unframed (Los Angeles County Museum of Art)
Một tuýp sô cô la trong siêu thị
Câu chuyện bắt đầu từ một kệ hàng. Ed Ruscha tình cờ thấy những tuýp sô cô la dạng sệt trong siêu thị. Chúng trông giống hệt tuýp sơn dầu. Với một người đã quen làm việc với mực in và tranh in lụa, sự giống nhau ấy đủ để thành một câu hỏi: nếu thứ này cũng được ép ra từ tuýp, liệu nó có in được không?
Năm 1970, Ruscha được mời tham gia gian Mỹ tại Venice Biennale lần thứ 35. Căn phòng ông nhận là phòng dành cho in ấn. Ông trả lời câu hỏi của mình ở đó. Sô cô la Nestlé được in lụa lên 360 tờ giấy, rồi những tờ giấy ấy được dán kín bốn bức tường.
Không có hình. Không có chữ. Chỉ có một màu nâu phủ đều, lặp lại tờ này sang tờ khác, như một lớp ngói lợp từ sàn lên trần.
Ruscha nổi tiếng với những bức tranh chữ, những cây xăng, những cuốn sách ảnh về đường phố Los Angeles. Trong khoảng thời gian này ông cũng thử in bằng nhiều chất liệu hữu cơ thay cho mực. Chocolate Room là lúc chất liệu ấy lớn bằng cả một căn phòng.
Căn phòng không đứng yên
Một bức tranh in lụa bình thường khô là xong. Sô cô la thì không bao giờ khô hẳn. Mùa hè ở Venice nóng và ẩm. Căn phòng toả mùi ngọt, bề mặt giấy mềm đi theo thời tiết, và kiến tìm đến.
Người xem không chỉ đứng nhìn. Họ ngửi được căn phòng trước khi kịp hiểu nó. Mùi sô cô la là mùi của bánh kẹo, của quầy tạp hoá, của tuổi thơ. Nó không thuộc về bảo tàng. Đặt nó lên tường gian quốc gia ở một triển lãm lớn là đặt một thứ đời thường vào nơi trang trọng nhất.
Tác phẩm vì thế không cố định. Nó thay đổi theo ngày, theo nhiệt độ, theo người đến. Bề mặt nâu hôm khai mạc không phải bề mặt nâu hôm đóng cửa.
Đó cũng là lý do Chocolate Room không thể được cất vào kho rồi mang ra treo lại. Mỗi lần trưng bày, căn phòng phải được làm lại từ đầu.
Làm lại một căn phòng ngọt
Năm 2003, Museum of Contemporary Art ở Los Angeles mua tác phẩm. MoMA ở New York giữ một tờ giấy đơn lẻ từ căn phòng ở Venice, ghi là Untitled (Chocolate Sheet). Một tờ giấy nâu, đứng một mình, trở thành dấu vết của cả một căn phòng đã không còn.
Năm 2024, trong triển lãm hồi cố ED RUSCHA / NOW THEN tại LACMA, từ 7 tháng 4 đến 6 tháng 10, căn phòng được dựng lại ở tầng hai toà BCAM. Theo LACMA, người làm lần này dùng khoảng 100 pound sô cô la Bỉ, in trên giấy trắng bóng, cùng xưởng in gia đình La Paloma Fine Arts ở địa phương. Việc in diễn ra ngay trên sàn phòng trưng bày, cạnh nơi lắp đặt.
Những tờ giấy được xếp chồng mép lên nhau, giống cách lợp mái của một căn nhà gỗ kiểu California. Mỗi lần dựng lại là một lần thử: nhiệt độ bao nhiêu, lớp sô cô la dày bao nhiêu, giấy nào giữ được. Người xem được bước vào, được ngửi, nhưng không được nếm.
Chất liệu ấy không dừng ở Ruscha. Năm 1994, Anya Gallaccio phủ tường phòng trưng bày bằng sô cô la đen trong Stroke, và để người xem cào lên đó. Hai căn phòng cách nhau hơn hai mươi năm cùng hỏi một điều: một bức tường có thể ngọt đến đâu trước khi nó thôi là tường.
Hơn năm mươi năm sau Venice, câu hỏi của Ruscha vẫn còn nguyên. Một tác phẩm là cái gì, khi chất liệu của nó mềm đi, bay mùi, và phải được làm mới mỗi lần xuất hiện? Có lẽ tác phẩm không nằm ở tờ giấy. Nó nằm ở khoảng không khí đầy mùi ngọt giữa bốn bức tường.
A tube of chocolate in a supermarket
The story starts at a shelf. Ed Ruscha came across tubes of chocolate paste in a supermarket. They looked exactly like tubes of oil paint. For someone used to printing ink and silkscreens, the likeness was enough to become a question: if this also squeezes out of a tube, can it be printed?
In 1970 Ruscha was invited into the American Pavilion at the 35th Venice Biennale. The room he was given was the one devoted to printmaking. He answered his question there. Nestlé chocolate was screen printed onto 360 sheets of paper, and the sheets were tiled across all four walls.
No image. No words. Only an even brown, repeated sheet after sheet, like shingles running from floor to ceiling.
Ruscha was known for word paintings, gas stations, photobooks of Los Angeles streets. Around this time he was also printing with organic substances in place of ink. Chocolate Room is the moment such a material grew to the size of a room.
A room that would not keep still
An ordinary silkscreen is finished once it dries. Chocolate never quite dries. Summer in Venice is hot and humid. The room gave off a sweet smell, the paper surface softened with the weather, and ants found their way in.
Visitors did not only look. They smelled the room before they understood it. Chocolate smells of sweets, of the grocery counter, of childhood. It does not belong in a museum. Putting it on the walls of a national pavilion placed something ordinary in the most formal setting there is.
So the work was never fixed. It shifted with the day, the temperature, the people coming through. The brown on opening day was not the brown on closing day.
That is also why Chocolate Room cannot be packed away and rehung. Each time it is shown, the room has to be made again from the start.
Remaking a sweet room
In 2003 the Museum of Contemporary Art in Los Angeles acquired the work. MoMA in New York holds a single sheet from the Venice room, titled Untitled (Chocolate Sheet). One brown page, standing alone, is the trace of a room that no longer exists.
In 2024, for the retrospective ED RUSCHA / NOW THEN at LACMA, from 7 April to 6 October, the room was rebuilt on the second level of BCAM. According to LACMA, the team used about 100 pounds of Belgian chocolate, printed on glossy white paper with La Paloma Fine Arts, a local family print shop. The printing happened right on the gallery floor, beside the installation.
The sheets were shingled, overlapping like the roof of a California bungalow. Every rebuild is an experiment: what temperature, how thick a layer, which paper will hold. Visitors may walk in and smell it, but not taste it.
The material did not stop with Ruscha. In 1994 Anya Gallaccio coated gallery walls in dark chocolate for Stroke, and let visitors scratch into it. Two rooms more than twenty years apart ask the same thing: how sweet can a wall become before it stops being a wall.
More than fifty years after Venice, Ruscha's question is intact. What is a work when its material softens, gives off scent, and must be made fresh each time it appears? Perhaps the work is not in the paper. It is in the sweet air between four walls.
Olfactory Art