Essays · Fashion as Design
Shocking! Les mondes surréalistes d'Elsa Schiaparelli.
Một con tôm hùm trên váy, một chiếc giày trên đầu.
A lobster on a dress, a shoe on the head.
Gần hai mươi năm sau
Từ ngày 6 tháng 7 năm 2022 đến ngày 22 tháng 1 năm 2023, Musée des Arts Décoratifs ở Paris tổ chức Shocking! Les mondes surréalistes d'Elsa Schiaparelli, những thế giới Siêu thực của Elsa Schiaparelli. Đó là lần hồi cố đầu tiên về bà tại bảo tàng này sau gần hai mươi năm.
Hai giám tuyển là Olivier Gabet, giám đốc bảo tàng, và Marie Sophie Carron de la Carrière, giám tuyển trưởng. Nathalie Crinière thiết kế không gian, trải trên hai tầng của các phòng thời trang Christine và Stephen A. Schwarzman.
Triển lãm có 577 tác phẩm, trong đó 212 bộ trang phục và phụ kiện của Schiaparelli. Xung quanh là tranh, tượng, trang sức, nước hoa, gốm, áp phích và ảnh của những người bạn cùng thời: Man Ray, Salvador Dalí, Jean Cocteau, Meret Oppenheim, Elsa Triolet.
Nhiều váy áo, trang sức và hàng nghìn bản vẽ trong triển lãm được chính Schiaparelli tặng cho Union Française des Arts du Costume năm 1973. Kho ấy nay do bảo tàng giữ.
Người thợ may được truyền cảm hứng
Schiaparelli hay tự gọi mình là một người thợ may được truyền cảm hứng. Bà lớn lên trong một môi trường nhân văn và học thức, và đến với thời trang qua niềm say mê nghệ thuật và nghệ sĩ. Nhiều người trong số họ coi bà là một nghệ sĩ thật sự.
Triển lãm đi theo cả chủ đề lẫn thời gian. Phòng mở đầu rộng, dành cho các bản vẽ của bà. Rồi đến vai trò của Paul Poiret, người đỡ đầu bà từ năm 1922. Rồi những chiếc áo len dệt hoạ tiết đánh lừa thị giác, một ý tưởng vừa hay vừa táo bạo. Rồi Jean Dunand, người làm cho bà một chiếc váy với những nếp gấp sơn mài.
Từ đó, các cuộc làm việc chung với nghệ sĩ bắt đầu. Elsa Triolet. Jean Cocteau. Salvador Dalí. Bà dùng nhựa trong suốt, cúc hình tôm càng, túi áo như ngăn kéo, và tôm hùm. Bà làm mẫu cho Man Ray, và nhiều tấm ảnh còn ghi lại mối quan hệ ấy.
Tôm hùm, giày và hoàng đế Mặt Trời
Một phòng riêng dành cho Dalí. Ở đó có chiếc váy Tôm Hùm, mùa hè 1937, và chiếc mũ Giày, một kiểu mũ nhỏ Siêu thực mang hình chiếc giày.
Những bộ sưu tập mà Schiaparelli tự khởi xướng quay về những nguồn bà yêu: cổ đại Ý, thiên nhiên, âm nhạc. Bộ Pagan gợi tới Biến hình của Ovid. Bộ Butterfly, mùa hè 1937, dành cho côn trùng, niềm say mê bà chung với các nghệ sĩ Siêu thực. Bộ Music năm 1939 kéo dài dáng người phụ nữ hiện đại.
Rồi những năm 1938 và 1939. Bộ Commedia dell'arte theo các nhân vật hài kịch Ý thế kỷ mười tám. Bộ Astrological với những tham chiếu tới Versailles và vua Mặt Trời. Và bộ Circus, với những chiếc áo bolero thêu ngựa, người nhào lộn và voi. Nhiều hình thêu của bà do Maison Lesage làm, xưởng thêu lập năm 1924 và vẫn còn làm việc tới hôm nay.
Căn phòng ở quảng trường Vendôme
Tầng thứ hai mở ra bằng một phòng dựng lại salon của Schiaparelli ở số 21 quảng trường Vendôme, Paris, nơi bà khai trương năm 1935. Nội thất do Jean Michel Frank làm, với những đường nét gọn và thanh.
Kế đó là một chiếc lồng nước hoa, nơi trưng bày những mùi đầu tiên của bà, trong đó có Shocking, mùi đã đi khắp thế giới. Lọ Shocking năm 1937 do Leonor Fini và Fernand Guéry Colas làm. Về một chiếc lọ khác của bà, Penta có một bài riêng: Elsa Schiaparelli. Succès Fou.
Triển lãm khép lại bằng những thiết kế tưởng nhớ bà của Yves Saint Laurent, Azzedine Alaïa, John Galliano, Christian Lacroix, và một bộ của Daniel Roseberry, giám đốc nghệ thuật nhà Schiaparelli từ năm 2019. Chỉ trong khoảng hai mươi lăm năm làm nghề, Schiaparelli đã khiến thời trang trở thành một phần tự nhiên của giới tiền phong.
Nearly twenty years later
From 6 July 2022 to 22 January 2023, the Musée des Arts Décoratifs in Paris showed Shocking! Les mondes surréalistes d'Elsa Schiaparelli, the Surrealist worlds of Elsa Schiaparelli. It was the museum's first retrospective of her in nearly twenty years.
The curators were Olivier Gabet, the museum's director, and Marie-Sophie Carron de la Carrière, chief curator. Nathalie Crinière designed the space, across two floors of the Christine and Stephen A. Schwarzman fashion galleries.
There were 577 works, including 212 silhouettes and accessories by Schiaparelli. Around them stood paintings, sculpture, jewellery, perfume, ceramics, posters and photographs by friends of her generation: Man Ray, Salvador Dalí, Jean Cocteau, Meret Oppenheim, Elsa Triolet.
Many of the garments, jewels and thousands of drawings on show were given by Schiaparelli herself to the Union Française des Arts du Costume in 1973. The museum now keeps that collection.
An inspired seamstress
Schiaparelli often called herself an inspired seamstress. She grew up in a humanist, learned milieu and came to fashion through her fascination with art and artists. Many of them saw her as an artist in her own right.
The exhibition moved by theme and by time. A large opening room was given to her drawings. Then the role of Paul Poiret, her mentor from 1922. Then her trompe l'oeil knitted sweaters, an idea as brilliant as it was radical. Then Jean Dunand, who made her a dress with lacquer-painted pleats.
From there her collaborations with artists began. Elsa Triolet. Jean Cocteau. Salvador Dalí. She used transparent plastics, crayfish buttons, drawer pockets, lobsters. She sat for Man Ray, and many photographs record that friendship.
Lobster, shoe and the Sun King
One room belonged to Dalí. It held the Lobster Dress of summer 1937 and the Shoe Hat, a small Surrealist headpiece in the shape of a shoe.
The collections Schiaparelli began on her own returned to sources she loved: Italian antiquity, nature, music. The Pagan collection nodded to Ovid's Metamorphoses. The Butterfly collection, summer 1937, was given to insects, a fascination she shared with the Surrealists. The Music collection of 1939 stretched the silhouette of the modern woman.
Then 1938 and 1939. Commedia dell'arte, after the characters of eighteenth century Italian comedy. The Astrological collection, with references to Versailles and the Sun King. And the Circus collection, with boleros embroidered with horses, acrobats and elephants. Much of her embroidery was by Maison Lesage, founded in 1924 and still at work today.
The room on Place Vendôme
The second floor opened on a reconstruction of her salon at 21 Place Vendôme, Paris, which she inaugurated in 1935. The interior was by Jean-Michel Frank, sleek and spare.
Next came a perfume cage showing her early scents, among them Shocking, which travelled the world. The 1937 Shocking bottle was by Leonor Fini and Fernand Guéry-Colas. On another of her bottles, Penta has a separate essay: Elsa Schiaparelli. Succès Fou.
The exhibition ended with designs made in her honour by Yves Saint Laurent, Azzedine Alaïa, John Galliano, Christian Lacroix, and one by Daniel Roseberry, artistic director of the house since 2019. In some twenty-five years of work, Schiaparelli made fashion a natural part of the avant-garde.
Fashion as Design