Essays · Olfactory Art
Elsa Schiaparelli. Succès Fou.
Một chiếc lá không bao giờ rụng.
A leaf that never falls.
© Victoria and Albert Museum, London; Given by Susan Marks in Memory of Diana June Simons née Davies · Victoria and Albert Museum (V&A)
Chiếc lá trong hộp hồng
Succès Fou là một mùi nước hoa của nhà Schiaparelli. Chiếc lọ trong bộ sưu tập của Victoria and Albert Museum ở London được bảo tàng xác định niên đại khoảng từ năm 1952 đến năm 1954, làm tại Pháp, có lẽ ở Paris.
Lọ bằng thuỷ tinh xanh, dáng một chiếc lá, được trang trí bằng men và vàng lá. Kích thước chừng 9 cm mỗi chiều, dày chỉ 2 cm. Đi kèm là một hộp giấy cứng cùng kiểu, bên trong lót vải màu hồng. Bảo tàng lưu giữ lọ và hộp như một bộ, gồm bốn phần.
Bộ vật này vào V&A năm 2025, do bà Susan Marks tặng để tưởng nhớ Diana June Simons, nhũ danh Davies. Năm 2026, nó được đưa ra trưng bày trong triển lãm Schiaparelli: Fashion Becomes Art tại V&A South Kensington.
Succès Fou trong tiếng Pháp có nghĩa là một thành công vang dội, một thành công đến phát cuồng. Đặt cái tên ấy lên một chiếc lá thuỷ tinh là một cách nói đùa rất nhẹ: vật mỏng manh nhất lại mang cái tên ồn ào nhất.
Một nhà may không qua trường lớp
Elsa Schiaparelli sinh năm 1890, mất năm 1973. Theo V&A, bà mở nhà may cao cấp năm 1927 mà không qua đào tạo chính thức. Chỉ trong năm năm, xưởng của bà có 400 nhân viên và làm ra hơn 7.000 bộ trang phục mỗi năm.
Bà đón nhận cái mới và cái thử nghiệm, và làm việc cùng những nghệ sĩ tiên phong như Salvador Dalí và Jean Cocteau. Quần áo của bà mang tinh thần siêu thực: những hình ảnh lạ, những vật đặt sai chỗ, những chi tiết làm người xem phải nhìn lại lần nữa.
Schiaparelli làm nước hoa từ năm 1928, chỉ một năm sau khi mở nhà may. Với bà, mùi hương không phải một nhánh kinh doanh phụ. Nó là một phần của cùng một thế giới hình ảnh. Sắc hồng rực mà người ta gọi là hồng shocking gắn liền với tên bà, và một mùi của bà năm 1937 mang đúng tên Shocking.
Bao bì là một phần của mùi
Ở Succès Fou, cái lọ và cái hộp không đứng tách khỏi mùi. Chúng là lớp đầu tiên người mua chạm tới. Giấy cứng, vải hồng, thuỷ tinh xanh, viền vàng. Mọi chất liệu được chọn để tạo một cảnh nhỏ, trước khi nắp lọ được mở.
Đây là cách nghĩ của một nhà thiết kế thời trang. Một chiếc váy không chỉ là vải. Nó là cách người mặc bước vào phòng. Một lọ nước hoa của Schiaparelli cũng vậy: nó là cách mùi bước vào tay người dùng.
Chiếc lá cũng là một hình ảnh siêu thực theo lối rất kín đáo. Một chiếc lá không rụng, không khô, không đổi màu. Nó chứa chất lỏng bên trong như một chiếc lá thật chứa nhựa cây. Cái quen thuộc trở nên lạ khi được làm bằng chất liệu khác.
Lớp vải hồng trong hộp vì thế không phải một chi tiết ngẫu nhiên. Nó là màu của nhà may, đặt ngay dưới chiếc lá xanh. Hai màu đối nhau, một của cây cỏ, một của thành phố và sân khấu. Người mở hộp thấy cả hai cùng lúc.
Vì sao Succès Fou đáng nhớ
Succès Fou ra đời trong những năm cuối của nhà may. Theo V&A, Schiaparelli chính thức nghỉ năm 1954. Một chiếc lọ mang tên thành công vang dội, làm ra khi con đường của người đặt tên sắp khép lại.
Nhưng chiếc lọ không kể nỗi buồn. Nó vẫn nhẹ, vẫn đùa, vẫn xanh. Nó cho thấy tinh thần của Schiaparelli không chỉ nằm trên những chiếc váy nổi tiếng, mà cả ở những vật nhỏ nằm trên bàn trang điểm của người mua.
Nếu muốn nhìn toàn bộ thế giới ấy, có thể đọc thêm về triển lãm Shocking! Les mondes surréalistes d'Elsa Schiaparelli ở Paris. Còn chiếc lá xanh này là một góc rất nhỏ của thế giới đó, vừa đủ để cầm trong một bàn tay.
A leaf in a pink box
Succès Fou is a perfume from the house of Schiaparelli. The bottle in the Victoria and Albert Museum in London is dated by the museum to about 1952 to 1954, made in France, probably in Paris.
It is green glass shaped like a leaf, decorated with enamel and gold leaf. It measures about 9 cm each way and only 2 cm deep. With it comes a matching card box lined with pink fabric. The museum keeps bottle and box together as a set of four parts.
The set entered the V&A in 2025, given by Susan Marks in memory of Diana June Simons, née Davies. In 2026 it went on show in the exhibition Schiaparelli: Fashion Becomes Art at V&A South Kensington.
Succès fou is French for a runaway success, a success that borders on madness. Putting that name on a glass leaf is a light joke: the most fragile object carrying the loudest name.
A couturier without formal training
Elsa Schiaparelli was born in 1890 and died in 1973. According to the V&A, she opened her couture house in 1927 with no formal training. Within five years her salon employed 400 people and produced more than 7,000 garments a year.
She welcomed the new and the experimental, and worked with avant garde artists such as Salvador Dalí and Jean Cocteau. Her clothes carried a surrealist spirit: strange images, objects in the wrong place, details that make the viewer look twice.
Schiaparelli made perfume from 1928, one year after opening her house. For her, scent was not a side business. It belonged to the same world of images. The vivid shade known as shocking pink is bound up with her name, and one of her perfumes, in 1937, was called Shocking.
The package is part of the scent
With Succès Fou, bottle and box do not stand apart from the scent. They are the first layer the buyer touches. Card, pink cloth, green glass, a trace of gold. Each material chosen to stage a small scene before the stopper is opened.
This is a fashion designer's way of thinking. A dress is not only fabric. It is how the wearer enters a room. A Schiaparelli bottle works the same way: it is how the scent enters the hand.
The leaf is also a surrealist image, in a very quiet register. A leaf that does not fall, dry or change colour. It holds liquid inside as a real leaf holds sap. The familiar turns strange when made of another material.
The pink lining is therefore no accident. It is the house colour, set directly beneath the green leaf. Two colours in contrast, one of plants, one of city and stage. Whoever opens the box sees both at once.
Why Succès Fou stays with us
Succès Fou belongs to the last years of the house. According to the V&A, Schiaparelli officially retired in 1954. A bottle named for runaway success, made as its namer's path was closing.
Yet the bottle tells no sadness. It stays light, playful, green. It shows that Schiaparelli's spirit lived not only in her famous dresses but also in the small objects on a buyer's dressing table.
To see that whole world, read about the exhibition Shocking! Les mondes surréalistes d'Elsa Schiaparelli in Paris. This green leaf is a very small corner of it, just enough to hold in one hand.
Olfactory Art