Essays · Contemporary Art
Fujiko Nakaya. Fog Sculpture #08025 (F.O.G.).
Nghệ sĩ chọn nước. Thời tiết chọn hình.
The artist chooses the water. The weather chooses the shape.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Một hồ nước, một nghìn vòi phun
Cạnh mặt tiền hướng ra sông của bảo tàng Guggenheim Bilbao có một hồ nước. Trong lòng hồ đặt một nghìn vòi phun sương, nối với một hệ thống bơm và động cơ áp lực cao. Đó là Fog Sculpture #08025 (F.O.G.), tác phẩm năm 1998 của Fujiko Nakaya, được đặt làm gắn với dịp khai trương bảo tàng.
Hệ thống chạy mỗi giờ một lần, đúng đầu giờ, trong tám phút. Từ tháng Mười đến tháng Ba, lượt đầu lúc chín giờ sáng, lượt cuối lúc tám giờ tối. Mùa hè, từ tháng Năm đến tháng Tám, sương còn dâng tới mười giờ đêm.
Khi vòi mở, nước bị ép qua những lỗ rất nhỏ, thành những hạt đủ mịn để lơ lửng trong không khí. Sương dâng lên, lan trên mặt hồ, trùm qua lối đi, che dần những mảng tường cong của toà nhà. Tám phút sau, vòi tắt. Sương mỏng dần rồi tan hết.
Ba chữ F.O.G. trong tên vừa là chữ sương trong tiếng Anh, vừa là tên viết tắt của Frank O. Gehry, kiến trúc sư của bảo tàng. Tác phẩm như một lời đáp dành cho toà nhà: một khối kim loại lấp lánh, và một làn hơi nước lúc có lúc không.
Hình dạng do thời tiết quyết định
Nakaya không vẽ trước hình của tác phẩm. Bà chỉ đặt các điều kiện: vị trí vòi, áp lực, thời điểm. Phần còn lại thuộc về khí quyển.
Theo bảo tàng, hình dạng của sương phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết lúc nó được bật. Gió mạnh kéo sương thành những dải mỏng bay về một phía. Ngày lặng gió, sương đứng dày, cao, như một khối bông. Không khí ẩm giữ sương lâu. Không khí khô làm nó tan nhanh.
Nghĩa là không có hai lượt nào giống nhau. Người đứng xem lúc mười giờ sáng và người đứng xem lúc ba giờ chiều không thấy cùng một tác phẩm. Ngay cả một người đứng xem hai lượt liền cũng không.
Vì lịch chạy cố định, tác phẩm còn có một phần ít ai để ý: khoảng chờ. Người biết giờ sẽ đứng bên hồ vài phút trước khi kim đồng hồ chạm đầu giờ, nhìn mặt nước phẳng lặng, và đợi. Sương chưa có, nhưng sự chờ đợi đã là một phần của việc xem. Khi vòi mở, cả đám người cùng lùi lại một bước, rồi lại bước tới.
Người đầu tiên nặn sương
Fujiko Nakaya sinh năm 1933 ở Sapporo, Nhật Bản. Bảo tàng giới thiệu bà là nghệ sĩ đầu tiên làm việc với sương mù như một chất liệu điêu khắc.
Bà cộng tác với Experiments in Art and Technology, thường gọi tắt là E.A.T., một nhóm đưa nghệ sĩ và kỹ sư làm việc cùng nhau. Năm 1970, bà góp phần tạo nên phần sương mù bao quanh Pepsi Pavilion tại Expo '70 ở Nhật Bản. Từ đó, sương trở thành ngôn ngữ chính của bà.
Cách bà làm việc gần với khoa học hơn với điêu khắc truyền thống. Không đục, không đúc, không nặn. Chỉ có nước, áp lực, và sự quan sát kiên nhẫn đối với cách không khí di chuyển ở một nơi cụ thể.
Một toà nhà tan rồi hiện lại
Tác phẩm đáng nhớ không chỉ vì sương đẹp. Nó đáng nhớ vì những gì sương làm với thứ đứng sau nó. Trong tám phút, toà nhà nổi tiếng nhất thành phố mờ đi. Đường viền của nó mất. Người đi bộ trên lối ven sông bỗng thấy mình ở trong một đám mây.
Rồi sương tan, và kiến trúc hiện ra lại. Lần hiện ra ấy khiến người ta nhìn nó kỹ hơn. Một vật quen thuộc, khi biến mất một lúc, được nhìn thấy lần nữa như vật mới.
Nakaya không thêm gì vào Bilbao ngoài nước và thời gian. Mỗi giờ, thành phố được nhắc rằng không khí quanh nó có thật, có độ dày, có hướng đi. Một tác phẩm khác cũng mang sương và thời tiết vào bảo tàng là The weather project của Olafur Eliasson.
A pool, a thousand nozzles
Beside the riverfront facade of the Guggenheim Museum Bilbao lies a pool. Set into it are a thousand fog nozzles, linked to a high pressure pump and motor system. This is Fog Sculpture #08025 (F.O.G.), a 1998 work by Fujiko Nakaya, commissioned in connection with the museum's opening.
The system runs once an hour, on the hour, for eight minutes. From October to March the first release is at nine in the morning, the last at eight in the evening. In summer, from May to August, the fog rises until ten at night.
When the nozzles open, water is forced through tiny holes into droplets fine enough to hang in the air. The fog lifts, spreads over the pool, rolls across the walkway, and gradually hides the curved walls of the building. Eight minutes later the nozzles close. The fog thins and disappears.
The letters F.O.G. in the title are the English word and also the initials of Frank O. Gehry, the museum's architect. The work reads as a reply to the building: a gleaming mass of metal, and a veil of water vapour that comes and goes.
Shape decided by weather
Nakaya does not draw the shape of the work in advance. She sets the conditions: nozzle positions, pressure, timing. The rest belongs to the atmosphere.
According to the museum, the form of the fog depends entirely on the weather when it is released. Strong wind pulls it into thin bands drifting one way. On still days it stands thick and tall, like a mass of cotton. Humid air holds it longer; dry air makes it vanish fast.
So no two releases are the same. A person watching at ten in the morning and another at three in the afternoon do not see the same work. Nor does one person watching two releases in a row.
Because the schedule is fixed, the work has a part few people notice: the wait. Those who know the time stand by the pool a few minutes before the hour, watching the flat water, waiting. There is no fog yet, but the waiting is already part of looking. When the nozzles open, the whole group steps back, then forward again.
The first to shape fog
Fujiko Nakaya was born in 1933 in Sapporo, Japan. The museum describes her as the first artist to work with fog as a sculptural medium.
She collaborated with Experiments in Art and Technology, known as E.A.T., a group that brought artists and engineers together. In 1970 she helped create the fog that wrapped the Pepsi Pavilion at Expo '70 in Japan. From then on, fog became her main language.
Her method is closer to science than to traditional sculpture. No carving, no casting, no modelling. Only water, pressure, and patient observation of how air moves in a particular place.
A building that dissolves and returns
The work stays in the mind not only because the fog is beautiful. It stays because of what the fog does to what stands behind it. For eight minutes the city's most famous building blurs. Its outline goes. People walking the riverside suddenly find themselves inside a cloud.
Then the fog clears and the architecture returns. That return makes people look at it more closely. A familiar object, gone for a while, is seen again as new.
Nakaya adds nothing to Bilbao but water and time. Every hour the city is reminded that the air around it is real, with thickness and direction. Another work that brings mist and weather into a museum is Olafur Eliasson's The weather project.
Contemporary Art