Essays · Fashion as Design
Gabrielle Chanel. Fashion Manifesto.
Một tuyên ngôn viết bằng vải, không bằng chữ.
A manifesto written in cloth, not in words.
© CHANEL / Photo: Nicholas Alan Cope / Courtesy of Victoria and Albert Museum, London · Victoria and Albert Museum (V&A)
Lần đầu ở Anh
Gabrielle Chanel. Fashion Manifesto mở tại V&A South Kensington ngày 16 tháng 9 năm 2023 và kéo dài đến ngày 10 tháng 3 năm 2024. Bảo tàng giới thiệu đây là triển lãm đầu tiên ở Vương quốc Anh dành riêng cho công việc của nhà may cao cấp người Pháp này.
Triển lãm được làm cùng Paris Musées và Palais Galliera, bảo tàng thời trang của thành phố Paris, nơi dự án khởi đầu trước khi sang London. Hơn 200 bộ trang phục được tập hợp về một chỗ. Nhiều món đến từ kho lưu trữ Patrimoine de CHANEL ở Paris, một số khác thuộc bộ sưu tập của chính V&A.
Mục tiêu được nêu rõ: lần theo sự hình thành của nhà mốt CHANEL và cách phong cách của bà thay đổi qua nhiều thập niên. Không phải một cuốn tiểu sử. Là một câu chuyện kể bằng vật.
Một tấm ảnh chụp năm 1937 ở số 31 rue Cambon, Paris, cho thấy Chanel ngồi ở bàn làm việc, đeo kính, cổ đeo một chuỗi vòng lớn. Địa chỉ ấy xuất hiện như một cái neo. Nơi làm việc. Nơi ý tưởng thành đồ mặc.
Những vật trong phòng
Món sớm nhất được V&A nêu tên là một chiếc áo blouse kiểu marinière, xuân hè 1916, lụa màu kem, cổ chữ V. Áo thuỷ thủ vốn là đồ của người làm việc trên biển. Chanel đưa dáng áo ấy vào tủ đồ của phụ nữ thành thị, giữ lại cái rộng rãi và dễ cử động của nó.
Rồi một chiếc mũ lụa năm 1917, màu nâu, buộc dải ruy băng. Một chiếc váy đuôi cá màu đỏ thu đông 1932. Hai chiếc váy năm 1935: một màu đỏ đô, thắt lưng ngang hông, cổ trắng; một bằng organza lụa trắng in hoa nhỏ, tay phồng. Một bộ vest quần năm 1937 đến 1938, phủ kim sa đen, điểm vải tuyn lụa trắng xếp nếp; bộ này thuộc bộ sưu tập V&A.
Có cả trang phục sân khấu. Năm 1924, Chanel làm trang phục cho vở ba lê Le Train Bleu: áo và quần short dệt kim màu xanh và hồng, gần với đồ đi biển hơn là đồ diễn. Những bộ ấy cho thấy một ý: cơ thể cần chuyển động, và quần áo nên theo kịp nó.
Sau đó là bộ vest tweed. Một bức ảnh chụp người mẫu Marie-Hélène Arnaud mặc bộ tweed trong bộ sưu tập thu đông 1959, đi giày Chanel, cầm túi 2.55. Gần đó là một bộ vest màu kem thu đông 1964, viền xanh navy và hồng, cúc vàng. Cùng một dáng áo, qua nhiều mùa, chỉ đổi màu viền và chất vải.
Một mùi trong một tấm ảnh
Giữa những bộ đồ, triển lãm treo một bức ảnh Ed Feingersh chụp năm 1955 ở New York: Marilyn Monroe đang dùng Chanel N°5. Một nhà may đặt tên cho nước hoa bằng một con số, cũng như chiếc túi mang tên 2.55. Không tính từ, không hình ảnh gợi tả. Chỉ một ký hiệu.
Ở đây, nước hoa đứng cùng hàng với quần áo và trang sức. Chúng thuộc một hệ thống: vật đơn giản về hình, rõ về công năng, dùng được mỗi ngày. V&A còn làm những đoạn phim cận cảnh, như bộ vest tweed khâu tay từng được Lauren Bacall mặc, hay bộ vest quần kim sa từng thuộc về Diana Vreeland, để người xem thấy đường khâu, lớp lót, cách một chiếc áo được dựng từ bên trong.
Triển lãm chọn chữ tuyên ngôn. Chanel thì gần như không cần chữ. Tuyên ngôn của bà là những thứ lặp lại: màu đen, màu kem, vải dệt kim, tweed, dây xích, một con số trên nhãn chai. Lặp lại đủ lâu, chúng thành một ngôn ngữ mà người ta nhận ra từ xa, trước cả khi đọc được tên.
Điều đáng nhớ ở Fashion Manifesto có lẽ là sự bình thản. Không có sân khấu nào che mất vật. Mỗi bộ đồ đứng yên, đủ gần để người xem nhìn vào đường may. Nhìn đủ lâu, người ta hiểu rằng một phong cách không nằm ở một món đồ nổi tiếng. Nó nằm ở việc chọn cùng một điều, lần này qua lần khác.
A first in Britain
Gabrielle Chanel. Fashion Manifesto opened at V&A South Kensington on 16 September 2023 and ran until 10 March 2024. The museum presented it as the first UK exhibition dedicated to the work of the French couturière.
It was made with Paris Musées and the Palais Galliera, the fashion museum of the city of Paris, where the project began before travelling to London. More than 200 looks were brought together. Many came from the Patrimoine de CHANEL archive in Paris; others belong to the V&A's own collection.
The aim was stated plainly: to trace the founding of the House of CHANEL and the way her style developed over the decades. Not a biography. A story told through objects.
A photograph from 1937 at 31 rue Cambon, Paris, shows Chanel at her desk, wearing glasses and a large necklace. The address works like an anchor. A place of work. A place where ideas became clothes.
Objects in the room
The earliest piece the V&A names is a marinière blouse from Spring/Summer 1916, cream silk with a V neck. The sailor's top was a working garment. Chanel brought its shape into the wardrobe of city women and kept its looseness and ease of movement.
Then a brown silk hat from 1917, tied with a ribbon. A red fishtail dress from Autumn/Winter 1932. Two dresses from 1935: one burgundy red, belted at the hip, with a white collar; one in white silk organza with a small floral print and puffed sleeves. A trouser suit from 1937 to 1938 in black sequins with ruffled white silk tulle, from the V&A's collection.
There were stage costumes too. In 1924 Chanel dressed the ballet Le Train Bleu in knitted tops and shorts of blue and pink, closer to beachwear than to costume. They make one point: the body needs to move, and clothes should keep up.
Then the tweed suit. A photograph shows the model Marie-Hélène Arnaud in tweed from the Fall/Winter 1959 collection, in Chanel shoes, carrying the 2.55 bag. Nearby, a cream suit from Autumn/Winter 1964, trimmed in navy and pink, with gold buttons. The same shape, season after season, only the trim and the cloth changing.
A scent inside a photograph
Among the clothes hung a photograph taken by Ed Feingersh in New York in 1955: Marilyn Monroe applying Chanel N°5. A couturière named a perfume with a number, just as a bag is named 2.55. No adjective, no evocative image. Only a sign.
Here perfume stands in line with clothes and jewellery. They belong to one system: objects simple in form, clear in use, made for every day. The V&A also filmed close studies, such as a hand sewn tweed suit worn by Lauren Bacall and a sequinned trouser suit worn by Diana Vreeland, so viewers could see the stitching, the lining, how a jacket is built from the inside.
The exhibition chose the word manifesto. Chanel barely needed words. Her manifesto was repetition: black, cream, jersey, tweed, chain, a number on a label. Repeated long enough, these became a language people recognise from across a room, before they can read a name.
What stays with you from Fashion Manifesto is its calm. No stage set swallowed the objects. Each look stood still, close enough to study the seams. Look long enough and it becomes clear that a style does not live in one famous piece. It lives in choosing the same thing, again and again.
Fashion as Design