Essays · Olfactory Art
Haegue Yang. Sol LeWitt Upside Down: K123456, Expanded 1078 Times, Doubled and Mirrored.
Mắt thấy một khối. Mũi biết khối ấy rỗng.
The eye sees a volume. The nose knows it is hollow.
Haegue Yang, Ornament and Abstraction, 2017 · ArtReview
Một khối lập phương bị lật
Tác phẩm có cái tên dài như một công thức: Sol LeWitt Upside Down, K123456, Expanded 1078 Times, Doubled and Mirrored. Sol LeWitt lộn ngược, K123456, phóng to 1078 lần, nhân đôi và soi gương. Haegue Yang, nghệ sĩ Hàn Quốc, làm tác phẩm này năm 2015.
Điểm xuất phát là K123456, một cấu trúc lập phương LeWitt làm năm 1997. LeWitt là một trong những tên tuổi chính của nghệ thuật tối giản và nghệ thuật ý niệm. Ông làm việc với khối vuông, lưới, và những quy tắc có thể viết ra thành lời để người khác thực hiện.
Yang đọc cấu trúc ấy như một bản vẽ có thể biến đổi. Bà phóng to nó, nhân nó thành hai khối, soi gương chúng vào nhau, rồi treo ngược từ trần xuống. Kích thước cuối cùng là 840 × 562,5 × 1052,5 cm, lớn cỡ một căn phòng.
Vật liệu là rèm lá sách bằng nhôm, treo trên khung nhôm sơn tĩnh điện, cố định bằng dây thép.
Rèm lá sách
Rèm lá sách là vật liệu Yang dùng từ nhiều năm. Đó là thứ có trong văn phòng, căn hộ, phòng khách sạn ở khắp nơi. Nó không đẹp, không xấu, gần như không ai để ý. Việc của nó là ngăn và lọc: ánh sáng, tầm nhìn, gió.
Khi dựng thành khối lớn, rèm lá sách vẫn giữ tính chất ấy. Tuỳ ánh sáng tự nhiên trong phòng và vị trí người xem, khối rèm lúc đặc như một bức tường, lúc thưa như một làn sương. Đi một vòng quanh nó, người xem thấy hình khối liên tục hiện ra rồi tan đi.
Người xem có thể đi quanh, và đi xuyên qua. Khi ở bên trong, những lá rèm trở thành các lớp ngăn mỏng, chia không gian mà không đóng kín nó.
Chính ở đó, người xem gặp mùi. Yang đặt các máy khuếch tán hương trong tác phẩm. Những làn mùi xuất hiện khi người xem đi qua, rồi mất đi, rồi lại xuất hiện. Không khí và mùi là những yếu tố bà đã dùng nhiều lần trong các tác phẩm trước đó. Một bài khác của Penta viết về Series of Vulnerable Arrangements, loạt sắp đặt nơi bà cũng dùng mùi.
Trang trí và trừu tượng
Năm 2017, tác phẩm được trưng bày trong triển lãm Ornament and Abstraction của Yang tại kurimanzutto, gallery ở Mexico City, từ ngày 1 tháng 4 đến ngày 6 tháng 5. Tên triển lãm nói rõ câu hỏi bà theo đuổi: trang trí và trừu tượng có thật sự đối lập nhau không?
Chủ nghĩa hiện đại từng xem trang trí là thứ thừa, thậm chí đáng xấu hổ. Nghệ thuật trừu tượng, theo cách nghĩ ấy, phải sạch, phải thuần. Yang không đồng ý. Trong cùng triển lãm có loạt điêu khắc The Intermediates, dùng vật liệu tổng hợp và dải màu saekdong của áo truyền thống Hàn Quốc, và những tác phẩm đồ hoạ phủ trên tường. Bà đặt yếu tố dân gian, biểu tượng và công việc làm tay ngay cạnh hình học.
Sol LeWitt Upside Down nằm đúng ở điểm giao đó. Bộ khung là trừu tượng thuần tuý. Vật liệu là đồ dùng trong nhà. Mùi là thứ không thuộc về hình học, cũng không thuộc về trang trí.
Không nhại, mà đáp lời
Lật ngược tác phẩm của một bậc thầy có thể bị hiểu là chế giễu. Nhưng cách Yang làm gần với một lời đáp hơn. Bà không bẻ gãy logic của LeWitt. Bà tiếp tục nó, theo những quy tắc mới: phóng to, nhân đôi, soi gương, lộn ngược. LeWitt từng xem ý tưởng là một cỗ máy tạo ra tác phẩm. Yang cho cỗ máy ấy chạy thêm một vòng.
Chỉ có một thứ không nằm trong quy tắc nào: mùi. Nó không thể đo bằng mét, không thể nhân 1078 lần, không thể soi gương. Nó chỉ có mặt, lúc đậm lúc nhạt, tuỳ người xem đứng ở đâu và thở lúc nào.
Có lẽ đó là phần Yang thật sự thêm vào. Một cấu trúc tối giản vốn để nhìn, giờ phải được đi qua, được thở. Hình học vẫn còn đó. Nhưng bên trong nó đã có không khí.
A cube turned over
The work's title reads like a formula: Sol LeWitt Upside Down, K123456, Expanded 1078 Times, Doubled and Mirrored. The Korean artist Haegue Yang made it in 2015.
The starting point is K123456, a cubic structure LeWitt made in 1997. LeWitt was a central figure of minimal and conceptual art. He worked with cubes, grids and rules that could be written down for others to carry out.
Yang reads the structure as a drawing that can be transformed. She enlarges it, doubles it into two volumes, mirrors them, and hangs them upside down from the ceiling. The final size is 840 × 562.5 × 1052.5 cm, the scale of a room.
The material is aluminium Venetian blinds, hung from a powder coated aluminium frame and held with steel wire.
Venetian blinds
Blinds have been part of Yang's vocabulary for years. They are found in offices, apartments and hotel rooms everywhere. Neither beautiful nor ugly, hardly noticed. Their job is to block and filter: light, sight, air.
At this scale they keep that job. Depending on the daylight and where one stands, the volume is solid as a wall or thin as a haze. Walking around it, visitors watch the form appear and dissolve.
One can walk around it and through it. Inside, the slats become thin partitions, dividing the space without closing it.
That is where visitors meet the smell. Yang placed aroma diffusers in the work. Scents appear as one passes, fade, return. Air and smell had appeared in her earlier works many times. Penta writes about one of them in Series of Vulnerable Arrangements.
Ornament and abstraction
In 2017 the work was shown in Yang's exhibition Ornament and Abstraction at kurimanzutto in Mexico City, from 1 April to 6 May. The title names her question: are ornament and abstraction really opposed?
Modernism treated ornament as excess, even something shameful. Abstraction, in that view, had to be clean and pure. Yang disagrees. The same show included The Intermediates, sculptures in synthetic materials with the striped saekdong colours of traditional Korean dress, and graphic works covering the walls. She sets folk elements, symbols and craft right beside geometry.
Sol LeWitt Upside Down sits exactly at that meeting point. The frame is pure abstraction. The material is a household object. The smell belongs neither to geometry nor to ornament.
Not parody, a reply
Turning a master's work upside down could read as mockery. Yang's approach is closer to a reply. She does not break LeWitt's logic. She extends it with new rules: enlarge, double, mirror, invert. LeWitt thought of the idea as a machine that makes the art. Yang runs the machine one more time.
Only one thing escapes the rules: the smell. It cannot be measured in metres, multiplied 1078 times or mirrored. It is simply present, stronger or fainter, depending on where one stands and when one breathes.
Perhaps that is what Yang truly adds. A minimal structure meant to be looked at must now be walked through and breathed. The geometry remains. But there is air inside it now.
Olfactory Art