Essays · Olfactory Art
Haegue Yang. Sallim.
Một căn bếp được nhận ra bằng mùi, không bằng tường.
A kitchen known by its smell, not its walls.
Installation view, "Haegue Yang: ETA 1994–2018", Museum Ludwig, Cologne, 2018. © Haegue Yang/Saša Fuis · ARTnews
Một căn bếp bằng khung thép
Năm 2009, Haegue Yang đại diện Hàn Quốc tại Venice Biennale lần thứ 53 với triển lãm cá nhân Condensation ở Korean Pavilion. Triển lãm mở từ ngày 7 tháng 6 đến ngày 22 tháng 11 năm 2009, do Eungie Joo làm uỷ viên. Một trong ba tác phẩm trưng bày là Sallim.
Sallim là mô hình kích thước thật của căn bếp trong căn hộ ở Berlin, nơi Yang vừa sống vừa làm việc. Nhưng đây không phải một bản sao nội thất. Không có tường gạch, không có tủ gỗ. Căn bếp được dựng lại bằng khung thép và tấm thép đục lỗ, như một bản vẽ ba chiều trong không khí.
Tác phẩm cao khoảng 2,5 mét, dài hơn 4 mét, sâu khoảng 3 mét. Trong khung ấy có dây cáp, bóng đèn, một chiếc quạt điện, rèm lá sách, cùng những vật dụng làm sẵn và những món tự làm. Có đồ bếp. Có ánh sáng. Có gió.
Và có mùi. Những máy phun hương gắn trong khung toả ra mùi thức ăn, trong khi chiếc quạt đưa không khí đi khắp căn bếp. Người xem đi vào một căn bếp mà mắt thấy như bộ xương, nhưng mũi thấy như đang có người nấu.
Vun vén, một từ khó dịch
Sallim là một từ tiếng Hàn, tạm dịch là việc giữ nhà, vun vén cuộc sống gia đình. Nó bao gồm nấu ăn, dọn dẹp, sắp xếp, lo liệu. Những việc không ai trả lương, và vì thế thường không được ai đếm.
Yang nhìn căn bếp như một nơi chuẩn bị. Theo mô tả của Korean Pavilion, bếp là nơi chuẩn bị cho hành động và tổ chức cuộc sống, một không gian nằm ngoài áp lực thương mại. Trước khi một người ra đường làm việc, gặp gỡ, sáng tạo, thì đã có một căn bếp nuôi họ.
Tác phẩm cũng nhìn về các thực hành nghệ thuật nữ quyền những năm 1960 và 1970, khi nhiều nghệ sĩ lên tiếng về lao động gia đình bị xem nhẹ. Căn bếp từ lâu là nơi làm việc của phụ nữ mà không được gọi là nơi làm việc. Yang đưa nó vào một pavilion quốc gia ở Venice.
Nhưng Sallim không mang giọng tuyên ngôn. Nó im lặng. Chỉ có đèn, quạt, và mùi.
Ngưng tụ
Tên triển lãm là Condensation, sự ngưng tụ. Như hơi nước đọng lại thành giọt trên một mặt kính lạnh. Yang dùng hình ảnh ấy để nói về một kiểu giao tiếp gián tiếp: thông tin truyền giữa những người lạ, không có chức năng rõ ràng, nhưng có ý nghĩa với sự tồn tại.
Mùi là một hình thức ngưng tụ như vậy. Mùi bếp không nói điều gì cụ thể. Nó không kể món ăn là gì, ai đã nấu, nấu cho ai. Nhưng người ngửi hiểu ngay rằng ở đây có sự sống. Có ai đó đã ở lại.
Hai tác phẩm còn lại trong pavilion cũng đi theo hướng ấy. Doubles and Halves, Events with Nameless Neighbors là một video essay ghép hình ảnh hai nơi ít ai để ý: khu Ahyun-dong ở Seoul và chính khuôn viên Biennale. Series of Vulnerable Arrangements, Voice and Wind là sắp đặt những chồng rèm lá sách nhiều màu, quạt công nghiệp tạo gió, và máy phun mùi. Có thể đọc thêm trong bài về Voice and Wind.
Cả ba tác phẩm đều dùng những thứ vô hình, gió, mùi, những câu chuyện lặng lẽ, để nối người xem với những người họ không quen.
Một nghệ sĩ sống giữa hai nơi
Haegue Yang sinh năm 1971 ở Seoul và làm việc giữa Berlin và Seoul. Đời sống di chuyển ấy hiện rõ trong Sallim. Căn bếp ở Berlin được dựng lại ở Venice, cho một pavilion mang tên Hàn Quốc. Một nơi ở được mang theo như một hành lý.
Với người sống xa nơi mình sinh ra, căn bếp thường là chỗ giữ lại quê hương lâu nhất. Ta có thể nói ngôn ngữ mới, mặc quần áo mới, nhưng mùi món ăn trong bếp thì khó đổi. Sallim không nói trực tiếp điều ấy. Nhưng một căn bếp ở Berlin, của một nghệ sĩ Hàn Quốc, trưng ở Ý, tự nó đã là một bản đồ.
Về sau, Sallim trở thành một phần trong bộ sưu tập của MoMA ở New York. Khung thép, bóng đèn, quạt, máy phun mùi được lưu giữ như một tác phẩm điêu khắc. Nhưng phần sống của nó chỉ trở lại khi máy được bật, gió thổi, và mùi toả ra.
Một căn bếp không cần tường để là căn bếp. Nó cần ai đó đã từng nấu ở đó.
A kitchen of steel frames
In 2009 Haegue Yang represented Korea at the 53rd Venice Biennale with the solo show Condensation in the Korean Pavilion. It ran from 7 June to 22 November 2009, with Eungie Joo as commissioner. One of its three works was Sallim.
Sallim is a full-scale model of the kitchen in Yang's Berlin apartment, where she both lived and worked. It is not a replica of an interior. No brick walls, no wooden cabinets. The kitchen is rebuilt in steel frame and perforated steel plate, like a three-dimensional drawing in the air.
The work is about 2.5 metres high, over 4 metres long and about 3 metres deep. Within the frame are cables, light bulbs, an electric fan, venetian blinds, and both mass-produced and hand-crafted objects. There are kitchen things. There is light. There is wind.
And there is smell. Scent emitters in the frame release the smells of food while the fan moves air through the kitchen. Visitors enter a kitchen that looks like a skeleton to the eye but smells to the nose as if someone were cooking.
Sallim, a hard word to translate
Sallim is a Korean word roughly meaning the running of a household. It covers cooking, cleaning, arranging, providing. Unpaid work, and so work that is rarely counted.
Yang sees the kitchen as a place of preparation. In the Korean Pavilion's words, it is a site of preparation for action and the organisation of life, a space outside commercial pressure. Before a person goes out to work, meet, make, there is a kitchen that fed them.
The piece also looks back to feminist art of the 1960s and 1970s, when many artists spoke about undervalued domestic labour. The kitchen was long a workplace for women that no one called a workplace. Yang put it into a national pavilion in Venice.
Yet Sallim does not speak as a manifesto. It is quiet. Only light, fan, and smell.
Condensation
The exhibition was titled Condensation. Like vapour gathering into drops on cold glass. Yang used the image for an indirect kind of communication: information passed between strangers, without clear function, yet meaningful to existence.
Smell is condensation of that kind. A kitchen smell says nothing specific. It does not tell what was cooked, by whom, for whom. But whoever smells it knows at once that there is life here. Someone stayed.
The other two works in the pavilion go the same way. Doubles and Halves, Events with Nameless Neighbors is a video essay joining two overlooked places: the Ahyun-dong neighbourhood of Seoul and the Biennale grounds themselves. Series of Vulnerable Arrangements, Voice and Wind stacks coloured venetian blinds with industrial fans and scent emitters; see the essay on Voice and Wind.
An artist between two places
Haegue Yang was born in 1971 in Seoul and works between Berlin and Seoul. That moving life shows in Sallim. A Berlin kitchen rebuilt in Venice, for a pavilion bearing Korea's name. A home carried like luggage.
For people living far from where they were born, the kitchen is often where home lasts longest. One can speak a new language and wear new clothes, but the smell of the food in one's kitchen is hard to change. Sallim does not say this outright. Yet a Berlin kitchen, belonging to a Korean artist, shown in Italy, is already a map.
Sallim later entered the collection of MoMA in New York. The frame, bulbs, fan and scent emitters are kept as sculpture. But the living part returns only when the machines are on, the air moves, and the smell comes out.
A kitchen does not need walls to be a kitchen. It needs someone who once cooked there.
Olfactory Art