Essays · Olfactory Art
Incense Burner in the Form of a Duck.
Con chim không kêu. Nó thở ra mùi.
The bird makes no sound. It breathes out scent.
The Art Institute of Chicago, Gift of Russell Tyson · The Art Institute of Chicago
Một con chim trên bông sen
Art Institute of Chicago giữ một lư hương đời Tống, thế kỷ 12, cao 19,1 cm, đường kính 15,1 cm. Tên bảo tàng đặt là lư hương hình con vịt. Trong phần mô tả, họ dùng một chữ rộng hơn: một con chim nước.
Cấu tạo của nó đọc được từ dưới lên. Dưới cùng là chân đế chia múi, nâng một cái bồn. Trong bồn là một bông sen, cánh nhỏ và nhọn xếp thành hai tầng, trông như một búp atisô đang hé. Trên bông sen, một con chim nước được nặn và khắc tỉ mỉ đứng yên.
Khi đốt, hương nằm bên dưới. Khói thơm đi ra từ mỏ chim, và từ hai lỗ nhỏ khoan giữa hai chân nó. Như vậy con chim không chỉ là trang trí trên nắp. Nó là đường thoát của mùi.
Vật được tặng cho bảo tàng bởi Russell Tyson, cùng người đã tặng lư hương ba chân bằng đất Nghi Hưng của Trần Minh Viễn. Hai lư cách nhau năm thế kỷ, cùng nằm trong một bộ sưu tập.
Sứ thanh bạch từ Cảnh Đức Trấn
Chất liệu không phải đồng. Bảo tàng ghi rõ: sứ thanh bạch, trang trí đúc khuôn và khắc dưới men. Thanh bạch, tiếng Trung là qingbai, nghĩa là xanh nhạt và trắng. Men mỏng, trong, ngả sắc xanh ở những chỗ đọng dày, như chỗ nước sâu hơn trong một cái ao.
Theo bảo tàng, những món có chất lượng đặc biệt như chiếc lư này được cho là từ các lò ở Cảnh Đức Trấn, phía đông nam tỉnh Giang Tây. Về sau, Cảnh Đức Trấn trở thành trung tâm gốm sứ hàng đầu của Trung Hoa. Ở thế kỷ 12, nơi ấy đã làm được những vật mỏng và tinh như thế này.
Men thanh bạch hợp với đề tài. Chim nước, bông sen, và một lớp men có màu của nước. Người làm không cần tô vẽ thêm. Chất liệu đã mang sẵn khung cảnh.
Việc chọn sứ thay cho kim loại cũng làm thay đổi cách vật đứng trong phòng. Đồng thì nặng và tối. Sứ thanh bạch thì sáng, gần như đón ánh sáng vào trong. Một làn khói xám nhạt đi ra từ một con chim màu nước: mọi thứ đều nhẹ.
Có một chi tiết nhỏ nữa. Con chim được khắc tỉ mỉ, không chỉ đúc khuôn. Nét dao đi trước, men phủ sau. Ở đồ thanh bạch, men thường đọng vào những đường khắc thành vệt xanh đậm hơn. Nhìn gần, hình khắc hiện lên nhờ chính độ dày mỏng của lớp men, không nhờ màu vẽ.
Mùi hương của người có học đời Tống
Bảo tàng đặt chiếc lư vào một bối cảnh xã hội cụ thể. Sự thanh nhã kín đáo của nó phản ánh gu của giới tinh hoa văn hoá đời Tống: người trong triều, và cả những tầng lớp mới giàu có, có học, gồm thương nhân và quan lại.
Theo phần mô tả, các nhà thơ và hoạ sĩ đời Tống ca ngợi hương vì nó giúp khơi dậy hứng sáng tác. Giới sành chơi thì quý những đồ dùng đi kèm việc đốt hương như đồ nội thất sang trọng trong nhà. Mùi hương không chỉ ở chùa. Nó vào phòng đọc sách, phòng khách, bàn làm việc.
Chiếc lư hình chim là một vật của không gian ấy. Nó không lớn. Nó không đòi nghi lễ. Nó muốn được đặt ở chỗ người ta ngồi lâu, để khói đi ra chậm, đều, từ một cái mỏ nhỏ.
Penta để ý rằng trong vật này, mùi hương được giao cho một sinh vật. Không phải cho một ngọn núi, một cái tháp hay một hoạ tiết trừu tượng. Một con chim, loài biết bay, biết thở. Người đời Tống dường như muốn khói có một nguồn gốc sống, dù chỉ là tưởng tượng.
Ý tưởng ấy không dừng ở đời Tống. Ba thế kỷ sau, những người thợ đúc đầu đời Minh làm một lư hương hình ngỗng bằng đồng, cũng để khói đi ra từ mỏ. Chất liệu khác, kích thước khác. Hơi thở thì vẫn vậy.
A bird on a lotus
The Art Institute of Chicago holds a Song dynasty incense burner from the 12th century, 19.1 cm high and 15.1 cm across. The museum's title calls it a duck. In its description the word is broader: a waterfowl.
It reads from the bottom up. A lobed foot raises a basin. In the basin sits a lotus whose small pointed petals open in two tiers, like an artichoke. On the lotus stands a delicately carved waterfowl.
Incense burned below. Fragrant smoke left through the bird's mouth and through two small holes pierced between its feet. So the bird is not a finial. It is the exit for the scent.
It was given to the museum by Russell Tyson, who also gave Chen Mingyuan's Yixing tripod burner. Five centuries apart, the two burners share a collection.
Qingbai from Jingdezhen
The material is not bronze. The museum is precise: qingbai ware, porcelain with moulded and carved decoration under the glaze. Qingbai means bluish white. The glaze is thin and clear, turning blue where it pools, like deeper water in a pond.
According to the museum, pieces of this extraordinary quality are attributed to the kilns at Jingdezhen in southeastern Jiangxi, which later became China's leading centre of ceramic production. In the 12th century it was already making objects this thin and fine.
The glaze suits the subject. A waterfowl, a lotus, and a glaze the colour of water. Nothing needs to be painted on. The material already holds the scene.
Choosing porcelain over metal also changes how the object sits in a room. Bronze is heavy and dark. Qingbai is bright and seems to take light inside. Pale grey smoke from a water coloured bird: everything is light.
One more detail. The bird is finely carved, not only moulded. The blade comes first, the glaze after. On qingbai, glaze tends to pool in carved lines as deeper blue. Up close, the carving shows through the thickness of the glaze itself, not through paint.
The scent of the Song educated class
The museum places the burner in a specific social world. Its understated elegance reflects the taste of the Song cultural elite: members of the court, and newly affluent, well educated merchants and officials.
Song poets and painters, the description notes, praised incense for stirring creative work, and connoisseurs treasured its equipment as fine domestic furnishing. Scent was not confined to temples. It moved into studies, reception rooms, desks.
The bird burner belongs to those rooms. It is not large and asks for no ceremony. It wants to sit where people stay a long time, releasing smoke slowly and evenly from a small beak.
Penta notices that here scent is handed to a living creature. Not a mountain, a tower or an abstract pattern, but a bird, something that flies and breathes. The Song seem to have wanted smoke to have a living source, even an imagined one.
The idea outlasted the Song. Three centuries later, early Ming casters made a bronze incense burner in the shape of a goose, its smoke also leaving through the beak. Different material, different scale. The breath is the same.
Olfactory Art