Essays · Olfactory Art
Teardrop-shaped Perfume Container with Birds, Foliage, and Flowers.
Một mùi hương không ở yên một chỗ.
A scent that does not stay in one place.
The Art Institute of Chicago, Gift of Dorothy Braude Edinburg to the Harry B. and Bessie K. Braude Memorial Collection · The Art Institute of Chicago
Một giọt vàng dẹt
Art Institute of Chicago giữ một hộp đựng hương bằng vàng, làm ở Trung Hoa đời Tống, tức trong khoảng từ năm 960 đến năm 1279. Bảo tàng không khoanh niên đại hẹp hơn. Tên gọi của nó mô tả gần như tất cả những gì mắt thấy: hộp đựng hương hình giọt nước, với chim, cành lá và hoa.
Kích thước: dài 8,8 cm, rộng 6,2 cm, dày 0,5 cm. Con số cuối cùng mới là điều lạ. Nửa phân. Đây không phải một cái hộp theo nghĩa thông thường. Nó dẹt như một chiếc lá, như một miếng bánh quy mỏng. Khoảng rỗng bên trong, nếu có, chỉ đủ cho một lượng rất nhỏ.
Bảo tàng xếp nó vào nhóm trang sức, không phải nhóm đồ kim loại hay đồ dùng. Cách xếp ấy nói điều gì đó về cách vật được dùng: nó thuộc về cơ thể nhiều hơn thuộc về căn phòng.
Vật đến bảo tàng năm 2013, do bà Dorothy Braude Edinburg ở Brookline, Massachusetts, tặng vào bộ sưu tập tưởng niệm mang tên Harry B. và Bessie K. Braude. Hồ sơ không có bài giới thiệu nào. Không ghi nó từng đựng thứ gì.
Gò, đẩy nổi, chạm
Bảo tàng ghi chất liệu là vàng, trang trí bằng ba kỹ thuật: gò, đẩy nổi và chạm. Ba chữ ấy mô tả ba lượt tay khác nhau trên cùng một tấm kim loại.
Gò là dùng búa để làm mỏng và uốn tấm vàng thành hình. Đẩy nổi, người châu Âu gọi là repoussé, là làm việc từ mặt sau, ấn kim loại ra ngoài để hình chim, hình hoa nhô lên ở mặt trước. Chạm là làm việc từ mặt trước, dùng những dụng cụ nhỏ để vẽ đường, tạo lông chim, gân lá, cánh hoa.
Vàng hợp với những kỹ thuật này vì nó mềm và dẻo. Một tấm vàng mỏng có thể bị đẩy, bị ép, bị kéo mà không nứt. Nhưng chính vì mềm, mỗi vết búa đều ở lại. Bề mặt chiếc hộp là tập hợp của rất nhiều lần chạm tay nhỏ.
Chim, cành lá, hoa. Những đề tài ấy quen thuộc trong nghệ thuật trang trí đời Tống. Trên một vật đựng hương, chúng có thêm một nghĩa gần: hoa là thứ có mùi, chim là thứ sống giữa hoa. Hình trên mặt vàng như đang kể về thứ bên trong.
Mùi hương mang theo người
Đời Tống là thời mà hương đi ra khỏi đền chùa để vào đời sống hằng ngày của những người có học và có của. Lư hương đứng trên bàn viết, trong phòng khách, cạnh giường. Chiếc hộp vàng này đưa mùi đi thêm một bước: ra khỏi căn phòng, theo người đi ra đường.
Penta để ý rằng đây là hai cách rất khác để sống với một mùi. Lư hương là cách của nơi chốn. Ai bước vào phòng thì gặp mùi. Hộp đeo theo người là cách của cá nhân. Mùi đến trước người, ở lại sau người, và chỉ những ai đứng đủ gần mới nhận ra.
Vì hộp dẹt và nhỏ, lượng mùi nó giữ hẳn phải rất ít. Nó không toả ra cả căn phòng. Nó giống một lời nói khẽ hơn là một lời tuyên bố.
Ở Nhật, nhiều thế kỷ sau, người ta xông hương cho kimono, để mùi ngấm vào vải và đi theo người mặc, như trong tác phẩm Yanagawa Shigenobu I về cảnh xông hương cho kimono. Hai nền văn hoá, hai cách, cùng một ý: mùi hương có thể là một phần của thân người, không chỉ là một phần của căn phòng.
Hôm nay chiếc hộp nằm trong tủ kính. Nó không còn được đeo. Bên trong, nếu từng có mùi, mùi ấy đã mất từ lâu. Còn lại một giọt vàng dẹt, với chim và hoa, và một câu hỏi không có lời đáp trong hồ sơ: người mang nó là ai, và họ đã mang mùi gì đi qua những con đường nào.
A flat drop of gold
The Art Institute of Chicago holds a gold perfume container made in China during the Song dynasty, that is, between 960 and 1279. The museum gives no narrower date. Its title describes nearly everything the eye sees: a teardrop shaped container with birds, foliage and flowers.
Size: 8.8 cm long, 6.2 cm wide, 0.5 cm deep. The last number is the strange one. Half a centimetre. This is not a box in the usual sense. It is flat as a leaf. Whatever space it holds inside can take only a very small amount.
The museum classifies it as jewellery, not as metalwork or a utensil. That choice says something about use: it belongs to the body more than to a room.
It came to the museum in 2013, given by Dorothy Braude Edinburg of Brookline, Massachusetts, to the Harry B. and Bessie K. Braude Memorial Collection. The record carries no text and says nothing about what it once held.
Hammered, repoussé, chased
The museum records yellow gold, worked in three ways: hammered, repoussé and chased. Three words for three passes of the hand over one sheet of metal.
Hammering thins and shapes the sheet. Repoussé works from the back, pushing the metal outward so that birds and flowers rise on the front. Chasing works from the front with small tools, drawing lines, feathers, veins, petals.
Gold suits these methods because it is soft and ductile. A thin sheet can be pushed, pressed and drawn without cracking. Because it is soft, every blow stays. The surface of the container is an accumulation of many small touches.
Birds, leaves, flowers: familiar subjects in Song decoration. On a scent container they gain a closer meaning. Flowers are what smell; birds live among flowers. The images on the gold seem to speak about what was inside.
Scent carried on the body
The Song was a time when incense moved out of temples into the daily lives of the educated and the well off. Burners stood on desks, in reception rooms, by beds. This gold container takes scent one step further: out of the room, onto a person walking down a street.
Penta notices two very different ways of living with a scent here. The burner is the way of place: whoever enters the room meets the scent. The container worn on the body is the way of the individual. The scent arrives before the person, lingers after, and only those close enough notice.
Flat and small, it can only have held a little. It does not fill a room. It is closer to a whisper than a statement.
In Japan, centuries later, kimono were scented with incense so that the smell would settle into the cloth and travel with the wearer, as in Yanagawa Shigenobu I's image of scenting a kimono. Two cultures, two methods, one idea: scent can be part of a body, not only of a room.
Today the container lies behind glass, no longer worn. Whatever scent it held is long gone. What remains is a flat drop of gold with birds and flowers, and a question the record does not answer: who carried it, and what scent did they carry, down which roads?
Olfactory Art