Essays · Olfactory Art
Không rõ tác giả, lò Cảnh Đức Trấn. Incense Burner with the Eighteen Luohans.
Triều đại đổi chủ. Lư hương vẫn cần được thắp.
The dynasty changed hands. The burner still had to be lit.
The Metropolitan Museum of Art, Gift of Julia and John Curtis, in celebration of the Museum’s 150th Anniversary, 2020 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art
Một chiếc lư mang một năm
Bảo tàng Metropolitan ở New York giữ một chiếc lư hương bằng sứ, vẽ lam coban dưới men, làm ở các lò Cảnh Đức Trấn. Nó không lớn. Cao khoảng 14,9 cm, thân rộng 21,3 cm, miệng rộng 22,9 cm, chân rộng 13,7 cm. Miệng rộng hơn thân: một hình dáng mở ra phía trên, đúng chỗ khói sẽ đi.
Điều khiến chiếc lư này khác những chiếc lư sứ lam khác là năm của nó. Met ghi một năm duy nhất: 1645. Không phải một khoảng, không phải một thế kỷ. Với đồ sứ Trung Hoa, việc biết chính xác năm làm ra không thường gặp. Theo Met, đồ gốm có niên đại rõ ràng từ thời Nam Minh là cực kỳ hiếm.
Chiếc lư đến bảo tàng năm 2020, là quà tặng của Julia và John Curtis, trong dịp Met kỷ niệm 150 năm thành lập. Trước đó, từ năm 1999, nó nằm trong bộ sưu tập của gia đình Curtis ở Williamsburg, bang Virginia. Nó từng được trưng trong triển lãm Another World Lies Beyond: Chinese Art and the Divine của Met, năm 2019 đến 2020.
Mười tám vị La Hán quanh thân lư
La Hán, tiếng Phạn là arhat, là những người theo Phật đã đạt giải thoát. Trong nghệ thuật Trung Hoa, các vị thường xuất hiện theo nhóm: mười sáu, rồi mười tám. Họ không trang nghiêm như tượng Phật. Họ có khuôn mặt riêng, tính cách riêng, thường được vẽ với vẻ kỳ dị, tinh nghịch, và có quyền phép với thú dữ.
Trên chiếc lư ở Met, người thợ vẽ đúng tinh thần ấy. Một vị La Hán cưỡi trên lưng hổ lội qua sông. Người bạn đồng hành của vị ấy vẫy gọi một con rồng đang bay. Những vị khác đứng chờ đón các bạn đang đến trên những cụm mây trôi. Met mô tả cảnh này là vừa vui vừa có uy lực.
Tất cả được vẽ bằng một màu: lam coban, trên nền sứ trắng, rồi phủ men và nung. Không có màu thứ hai để phân biệt hổ với nước, rồng với mây. Chỉ có đậm nhạt của cùng một sắc xanh. Người thợ phải dựng cả một thế giới linh thiêng bằng nét bút và độ loang của một thứ bột khoáng.
Khi lư được dùng, khói hương bốc lên từ miệng lư, ngay trên đầu các vị La Hán. Hình vẽ và khói cùng một chiều: từ đất lên mây. Từ thời Hán, lư hương Trung Hoa đã hay được làm thành hình núi tiên để khói bay quanh đỉnh. Ở đây, núi được thay bằng người: những vị đã đi hết con đường tu.
Năm 1645 ở Cảnh Đức Trấn
Năm 1644, Bắc Kinh thất thủ, hoàng đế Sùng Trinh tự vẫn, nhà Thanh vào kinh thành. Nhưng nhà Minh chưa mất hết. Một triều đình tàn dư chạy xuống phía nam và dựng lại ngai vàng. Sử gọi giai đoạn này là Nam Minh, kéo dài từ năm 1644 đến khoảng năm 1662. Met xếp chiếc lư vào thời kỳ ấy.
Cảnh Đức Trấn ở Giang Tây là thủ phủ đồ sứ của Trung Hoa suốt nhiều thế kỷ. Những năm cuối Minh, lò quan thưa đơn đặt hàng của triều đình, và các lò dân phải tự tìm khách: người mua trong nước, thương nhân nước ngoài, chùa chiền. Đồ sứ của những năm chuyển giao này thường có đề tài tự do hơn, nét vẽ phóng khoáng hơn đồ cung đình.
Một chiếc lư hương vẽ La Hán là đồ dùng cho việc thờ cúng, có thể ở chùa, có thể ở bàn thờ trong nhà. Người đặt làm nó vào năm 1645 sống giữa chiến tranh, giữa tin đồn, giữa những đạo quân đi qua. Họ vẫn đặt một chiếc lư. Họ vẫn cần một chỗ để thắp hương.
Penta không biết người ấy là ai, và bảo tàng cũng không ghi. Nhưng việc một vật dùng để đốt hương được làm ra đúng năm ấy, được ghi năm ấy, là một dấu vết. Nó cho thấy có những việc người ta không bỏ, kể cả khi mọi thứ khác đang đổi chủ.
Gần bốn thế kỷ sau, chiếc lư đứng trong phòng trưng bày số 210 của Met. Không còn khói. Mười tám vị La Hán vẫn đang qua sông, vẫn gọi rồng, vẫn đạp mây mà đến.
A burner that carries a year
The Metropolitan Museum in New York holds an incense burner in porcelain, painted in cobalt blue under the glaze, made at the Jingdezhen kilns. It is not large. About 14.9 cm high, 21.3 cm across the body, 22.9 cm at the rim, 13.7 cm at the foot. The rim is wider than the body: a shape that opens upward, exactly where the smoke will go.
What sets this burner apart from other blue and white burners is its year. The Met gives a single date: 1645. Not a range, not a century. For Chinese porcelain, knowing the exact year of making is unusual. According to the Met, dated ceramics from the Southern Ming are extremely rare.
The burner came to the museum in 2020, a gift of Julia and John Curtis in celebration of the Met's 150th anniversary. From 1999 it had been in the Curtis collection in Williamsburg, Virginia. It was shown in the Met's exhibition Another World Lies Beyond: Chinese Art and the Divine, 2019 to 2020.
Eighteen luohans around the body
Luohans, arhats in Sanskrit, are followers of the Buddha who have reached liberation. In Chinese art they usually appear as a group: sixteen, later eighteen. They are not solemn like images of the Buddha. Each has his own face and temperament, often drawn as odd, playful, and at ease with wild animals.
On the Met's burner, the painter caught that spirit. One luohan fords a river on the back of a tiger. His companion hails a flying dragon. Others wait to greet friends arriving on drifting clouds. The Met describes the scene as both playful and powerful.
All of it is painted in one colour: cobalt blue on white porcelain, then glazed and fired. There is no second colour to separate tiger from water, dragon from cloud. Only the light and dark of a single blue. The painter had to build a sacred world out of brushwork and the bleed of a mineral pigment.
When the burner was in use, smoke rose from its mouth, just above the luohans' heads. Picture and smoke move the same way: from earth toward cloud. Since the Han dynasty, Chinese burners had often been shaped as immortal mountains so that smoke could drift around the peaks. Here the mountain is replaced by people: those who have walked the whole path.
Jingdezhen in 1645
In 1644 Beijing fell, the Chongzhen emperor took his own life, and the Qing entered the capital. But the Ming was not wholly gone. A remnant court fled south and set up the throne again. Historians call this the Southern Ming, lasting from 1644 to about 1662. The Met places the burner in that period.
Jingdezhen in Jiangxi province had been the porcelain capital of China for centuries. In the last Ming years imperial orders thinned, and private kilns had to find their own buyers: customers at home, foreign merchants, temples. Porcelain from these transition years often shows freer subjects and looser brushwork than court wares.
A burner painted with luohans is an object for worship, whether in a temple or on a household altar. Whoever ordered it in 1645 lived among war, rumour and passing armies. They still ordered a burner. They still needed a place to light incense.
Penta does not know who that person was, and the museum does not say. But an object for burning incense made in that year, and marked with that year, is a trace. It shows that some things people do not give up, even when everything else is changing hands.
Nearly four centuries later, the burner stands in gallery 210 at the Met. No smoke now. The eighteen luohans are still crossing the river, still calling the dragon, still arriving on clouds.
Olfactory Art