Essays · Olfactory Art

Ja'far ibn Muhammad ibn 'Ali. Incense Burner of Amir Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi.

Một con sư tử không gầm. Nó thở ra khói thơm.

A lion that does not roar. It breathes out scented smoke.

Incense Burner of Amir Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi: lư hương đồng hình sư tử cỡ lớn, thân chạm khắc và xuyên lỗ, có dải chữ Ả Rập, Khorasan, 1181 đến 1182

The Metropolitan Museum of Art, Rogers Fund, 1951 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art


Một con sư tử để đốt hương

Trong phòng trưng bày nghệ thuật Hồi giáo của Bảo tàng Metropolitan ở New York có một con sư tử bằng đồng. Nó cao 85,1 cm, dài 82,6 cm, nhưng chỉ rộng 22,9 cm. Một dáng thú đứng nghiêng, mỏng, như được cắt ra từ một tấm hình rồi dựng lên.

Đó là một chiếc lư hương. Met ghi kỹ thuật làm: đúc, chạm khắc, chạm nổi, xuyên lỗ. Đầu sư tử có thể tháo ra, để người dùng bỏ than và hương vào bụng nó. Thân và cổ được khoét lỗ để khói thơm thoát ra ngoài. Nói cách khác, con thú được làm ra để thở.

Met xếp nó vào nhóm tác phẩm tiêu biểu của bảo tàng. Lý do được nêu rõ: cỡ lớn khác thường, hoạ tiết chạm tinh xảo, và những dải chữ Ả Rập chạy quanh thân, cho biết tên người đặt làm, tên người làm, và năm làm ra.

Hiện vật được bảo tàng mua năm 1951, bằng quỹ Rogers. Hồ sơ ghi nơi tìm thấy: tàn tích Kariz, gần Taybad, vùng Khorasan, Iran.

Tên người được khắc lên thân

Nhiều đồ vật cổ đi qua thời gian mà không còn tên ai. Chiếc lư này thì ngược lại. Nó mang tên của hai người.

Người làm: Ja'far ibn Muhammad ibn 'Ali. Người đặt làm: một vị amir, tức một người có chức quyền, tên là Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi. Bảo tàng đặt tên cho hiện vật theo người đặt, không theo người làm. Chiếc lư là của ông ấy.

Năm được ghi theo lịch Hồi giáo: năm 577 Hijra, tương ứng khoảng năm 1181 đến 1182 theo lịch phương Tây. Một chiếc lư hương thời trung đại có năm ghi rõ trên thân là điều không nhiều. Nó cho các nhà nghiên cứu một điểm neo chắc chắn để so với những đồ đồng khác cùng vùng.

Penta để ý rằng chữ được đặt trên chính bề mặt sẽ nóng lên khi lư được dùng. Khi than cháy trong bụng sư tử, tên người đặt, tên người thợ cũng ấm lên theo. Chữ và khói ở cùng một chỗ.

Khorasan thế kỷ 12

Năm 1181, Khorasan, vùng đất nay trải qua đông bắc Iran, một phần Afghanistan và Turkmenistan, nằm trong thế giới Hồi giáo nói tiếng Ba Tư, nơi các triều Seljuk đã để lại dấu ấn lớn. Đây là một vùng có nghề đồ đồng phát triển, với chân đèn, bình, chậu, lư hương được chạm khắc dày đặc.

Lư hương hình thú không phải hiếm trong đồ đồng Iran thời này. Người thợ dùng hình sư tử, chim, những con vật khác, và biến bụng của chúng thành chỗ chứa lửa. Điều làm chiếc lư ở Met đứng riêng ra là cỡ của nó: một con thú gần bằng thật, không phải món đồ nhỏ đặt trên bàn.

Đốt hương trong thế giới Hồi giáo trung đại gắn với sự tiếp đón, với sạch sẽ, với sự sang trọng trong nhà. Một chiếc lư cỡ này nhiều khả năng được đặt trên sàn, giữa một không gian rộng, nơi khói có thể lan ra quanh những người ngồi quanh nó. Hồ sơ của Met không nói chính xác nó từng đứng ở đâu, nên Penta dừng ở đó.

Cùng một câu hỏi, hơn sáu thế kỷ sau, ở Paris, Claude Galle trả lời bằng một lư xông hương đồng mạ vàng cao gần một mét. Hai nơi, hai thời, cùng một ý muốn: cho khói một thân thể xứng với căn phòng.

Hôm nay con sư tử đứng trong phòng số 453 của Met. Bụng nó rỗng, không còn than. Những lỗ khoét trên thân giờ chỉ để ánh đèn đi qua, và mắt người xem nhìn vào khoảng tối bên trong.


A lion for burning incense

In the Islamic art galleries of the Metropolitan Museum in New York stands a bronze lion. It is 85.1 cm high and 82.6 cm long, but only 22.9 cm wide. A slender animal in profile, as if cut from a picture and stood upright.

It is an incense burner. The Met lists how it was made: cast, engraved, chased, pierced. The lion's head comes off, so that coal and incense can be placed in its belly. The body and neck are pierced to let the scented smoke escape.

The Met counts it among the museum's highlights, and says why: its unusually large scale, the refinement of its engraving, and the Arabic inscription bands running around its body, which name the patron, the maker and the date.

The museum bought it in 1951 through the Rogers Fund. The record gives its findspot: the ruins of Kariz, near Taybad, in Khorasan, Iran.

Names engraved on the body

Many old objects come down to us with no names attached. This one is the opposite. It carries two.

The maker: Ja'far ibn Muhammad ibn 'Ali. The patron: an amir, a man of rank, named Saif al-Dunya wa'l-Din ibn Muhammad al-Mawardi. The museum names the object after the patron, not the maker. The burner was his.

The date is given in the Islamic calendar: the year 577 of the Hijra, roughly 1181 to 1182 in the Western calendar. A medieval incense burner with a date on its body is not common. It gives scholars a firm anchor against which to compare other bronzes of the region.

Penta notices that the writing sits on the very surface that heats up when the burner is used. When coal burns in the lion's belly, the names of patron and maker grow warm too. Writing and smoke share one place.

Khorasan in the twelfth century

In 1181, Khorasan, a region now spread across northeastern Iran and parts of Afghanistan and Turkmenistan, lay in the Persian-speaking Islamic world where the Seljuk dynasties had left a deep mark. It was a region with a strong tradition of bronze: candlesticks, ewers, basins, incense burners, densely engraved.

Animal-shaped burners are not rare in Iranian bronze of the period. Makers used lions, birds and other creatures, and turned their bellies into a chamber for fire. What sets the Met's burner apart is its size: an animal close to life-size, not a small object for a table.

Burning incense in the medieval Islamic world was tied to hospitality, to cleanliness, to refinement at home. A burner of this size was most likely set on the floor in a broad space, where smoke could spread among those seated around it. The Met's record does not say exactly where it once stood, so Penta stops there.

The same question was answered more than six centuries later in Paris, when Claude Galle made a gilt bronze perfume burner nearly a metre tall. Two places, two eras, one wish: to give smoke a body worthy of the room.

Today the lion stands in gallery 453 at the Met. Its belly is empty, no coal now. The piercings on its body let only lamplight through, and the visitor's eye into the dark inside.