Essays · Contemporary Art
Jeremy Deller. The Battle of Orgreave.
Một ký ức được diễn lại bởi chính người mang nó.
A memory performed again by those who carry it.
courtesy Artangel · Artangel
Một ngày tháng Sáu, hai lần
Ngày 18 tháng 6 năm 1984, giữa cuộc đình công lớn của thợ mỏ nước Anh, những người đình công kéo đến nhà máy luyện than cốc ở Orgreave, South Yorkshire. Họ muốn chặn nguồn than cốc ra khỏi nhà máy. Cảnh sát cũng có mặt đông đảo. Buổi hôm ấy biến thành một trong những cuộc đụng độ dữ dội nhất của thời kỳ đó, với ngựa, dùi cui, người bị thương và bị bắt.
Mười bảy năm sau, ngày 17 tháng 6 năm 2001, cánh đồng gần đó lại đầy người. Hơn 800 người tham gia. Nhiều người trong số họ là cựu thợ mỏ từng có mặt năm 1984. Có cả vài người từng là cảnh sát hôm ấy. Số còn lại đến từ các hội tái hiện lịch sử trên khắp nước Anh, những người quen mặc giáp và diễn lại các trận đánh thời trung cổ hay nội chiến.
Người nghĩ ra dự án là Jeremy Deller. Người dàn dựng trên hiện trường là Howard Giles, một chuyên gia tái hiện lịch sử, từng điều hành chương trình sự kiện của English Heritage. Artangel thực hiện.
Dựng lại sự hỗn loạn
Deller gọi dự án là việc dựng lại một thứ vốn dĩ là hỗn loạn. Câu ấy nói đúng cái khó. Một trận đánh thời xưa có đội hình, có thứ tự. Một cuộc đụng độ giữa người đình công và cảnh sát thì không. Nó xảy ra theo từng đợt xô đẩy, rút lui, tràn lên.
Để dựng lại, người ta phải hỏi những ai từng ở đó. Ai đứng ở đâu. Ngựa lao vào lúc nào. Đám đông chạy về hướng nào. Việc chuẩn bị vì thế cũng là một cuộc thu thập lời kể, từ nhiều phía.
Một chi tiết đáng dừng lại: trên cùng một cánh đồng có cả người từng đình công lẫn người từng mặc đồng phục cảnh sát năm ấy. Hai phía của một ký ức đứng lại gần nhau. Không có gì trong tác phẩm giải thích điều đó cảm thấy ra sao. Nhưng chỉ riêng việc nó xảy ra đã là một câu hỏi.
Buổi tái hiện diễn ra trước người xem, gần như một ngày hội làng. Nhưng những người trên cánh đồng biết họ đang diễn lại điều gì.
Từ cánh đồng đến màn ảnh
Đạo diễn Mike Figgis quay lại toàn bộ sự kiện. Bộ phim do Artangel Media và Channel 4 sản xuất, phát sóng ngày 20 tháng 10 năm 2002. Phim đặt cảnh tái hiện cạnh lời kể của những người trong cuộc, để người xem thấy cả màn diễn lẫn những vết thương thật phía sau nó.
Cùng năm 2002, Deller in một cuốn sách tên The English Civil War: Part II. Cái tên ấy cho biết ông nhìn sự kiện năm 1984 thế nào: không phải một vụ gây rối, mà một cuộc xung đột bên trong đất nước, đáng được ghi vào lịch sử như những cuộc nội chiến khác.
Tác phẩm hiện thuộc The Artangel Collection. Nó đã được trình bày ở nhiều nơi, trong đó có John Hansard Gallery năm 2013, Modern Art Oxford và Tate Britain năm 2015.
Ký ức thuộc về ai
Lịch sử thường được kể bởi người có tiếng nói lớn nhất: báo chí, nhà nước, những bản tin buổi tối. Orgreave là một sự kiện mà cách kể chính thức và cách nhớ của người trong cuộc khác xa nhau.
Deller không viết một bài phản bác. Ông trao sự kiện lại cho những người mang nó trong người. Ông để họ đứng lại trên đất, trong nắng tháng Sáu, và làm lại những bước chân cũ.
Có thể gọi đó là nghệ thuật trình diễn. Cũng có thể gọi là một buổi tưởng niệm không có bia đá. Điều khiến tác phẩm đáng nhớ là nó không để quá khứ đóng lại. Nó cho thấy một ký ức tập thể vẫn còn nóng, vẫn đang được tranh cãi, và vẫn cần thân thể con người để tồn tại.
Cũng như những kho lưu giữ ký ức khác, ví dụ Les Archives du Cœur của Christian Boltanski, The Battle of Orgreave không chứa sự kiện. Nó chứa người.
One June day, twice
On 18 June 1984, in the middle of the great miners' strike in Britain, pickets gathered in large numbers at the coking plant in Orgreave, South Yorkshire. They wanted to stop coke leaving the plant. The police were there in force. The day became one of the most violent clashes of the period, with horses, truncheons, injuries and arrests.
Seventeen years later, on 17 June 2001, a field nearby filled with people again. More than 800 took part. Many were former miners who had been there in 1984. A few were former policemen who had been there too. The rest came from historical re-enactment societies across England, people used to wearing armour and replaying medieval or civil war battles.
The idea was Jeremy Deller's. The staging on the ground was led by Howard Giles, a re-enactment specialist and former director of English Heritage's events programme. Artangel produced it.
Staging chaos
Deller described the project as recreating something that was essentially chaos. The phrase names the difficulty. An old battle has formations and order. A clash between pickets and police does not. It moves in surges, retreats, rushes forward.
To stage it, you have to ask the people who were there. Who stood where. When the horses charged. Which way the crowd ran. The preparation was also a gathering of accounts, from more than one side.
One detail is worth pausing on: the same field held men who had been on strike and men who had worn police uniform that year. Both sides of one memory stood close again. Nothing in the work explains how that felt. But the fact that it happened is already a question.
The re-enactment took place in front of spectators, almost like a village fair. The people in the field knew what they were replaying.
From field to screen
Director Mike Figgis filmed the whole event. The film, produced by Artangel Media and Channel 4, was broadcast on 20 October 2002. It set the re-enactment beside testimony from those involved, so viewers could see both the performance and the real wounds behind it.
In 2002 Deller also published a book, The English Civil War: Part II. The title shows how he saw 1984: not a disturbance, but a conflict inside the country, worth recording alongside its other civil wars.
The work is now part of The Artangel Collection. It has been shown at John Hansard Gallery in 2013, and at Modern Art Oxford and Tate Britain in 2015.
Whose memory
History is usually told by the loudest voices: newspapers, the state, the evening news. Orgreave is an event where the official version and the memory of those involved sit far apart.
Deller did not write a rebuttal. He handed the event back to the people who carry it. He let them stand on the ground again, in June sun, and retrace old steps.
You could call it performance. You could also call it a memorial without a stone. What makes the work last is that it refuses to let the past close. It shows a collective memory that is still warm, still contested, and still needs human bodies to survive.
Like other archives of memory, such as Christian Boltanski's Les Archives du Cœur, The Battle of Orgreave does not hold an event. It holds people.
Contemporary Art