Essays · Contemporary Art
Kara Walker. A Subtlety, or the Marvelous Sugar Baby.
Vị ngọt nào cũng có một lịch sử.
Every sweetness has a history.
Một nhân sư trong nhà máy đường
Cuối xuân năm 2014, trong nhà máy đường Domino ở Brooklyn, New York, một hình người khổng lồ nằm giữa nhà kho tối. Thân mình là một con nhân sư. Đầu là một người phụ nữ da đen, đội khăn vuông quen thuộc của hình ảnh người vú nuôi trong văn hoá đại chúng Mỹ. Toàn bộ bề mặt phủ một lớp đường trắng.
Tác phẩm là của Kara Walker, do tổ chức nghệ thuật công cộng Creative Time thực hiện. Tên đầy đủ của nó dài như một lời đề tặng: A Subtlety, or the Marvelous Sugar Baby, một lời tôn vinh những người thợ không được trả công và làm việc quá sức, những người đã tinh luyện vị ngọt của chúng ta từ cánh đồng mía đến căn bếp của Tân Thế giới, nhân dịp nhà máy lọc đường Domino bị phá dỡ.
Cái tên đã nói gần hết. Tác phẩm đứng ở một thời điểm cụ thể: ngay trước khi toà nhà biến mất để nhường chỗ cho một dự án mới. Nó là một lời tiễn. Nhưng tiễn ai thì chính cái tên trả lời.
Chữ subtlety trong tiếng Anh có một nghĩa cũ ít người nhớ. Ở châu Âu thời trung cổ, đó là tên gọi những tượng đường nặn cầu kỳ bày trên bàn tiệc của giới quý tộc, để khoe sự giàu có. Walker lấy lại chữ ấy, và phóng nó lên cỡ một nhà kho.
Toà nhà làm trắng đường
Nhà máy do gia đình Havemeyer xây năm 1856. Theo bài viết của người phụ trách Nato Thompson, đến năm 1870 nơi này đã tinh luyện hơn một nửa lượng đường của cả nước Mỹ, hơn 1.200 tấn mỗi ngày.
Tinh luyện đường nghĩa là lấy nước mía sẫm màu và biến nó thành tinh thể trắng. Thompson viết rằng toàn bộ lịch sử của toà nhà là lịch sử làm ngọt khẩu vị và gom tụ của cải, đi từ màu tối đến màu trắng. Walker đọc câu ấy theo cả hai nghĩa.
Đường không đến từ nhà máy. Nó đến từ những đồn điền mía ở vùng Caribê và châu Mỹ, nơi hàng triệu người châu Phi bị bắt làm nô lệ để trồng, chặt, nấu mía. Đường, người nô lệ, và hàng hoá chế biến từ đường đã nối các lục địa thành một vòng buôn bán ba chiều qua Đại Tây Dương. Nhà máy ở Brooklyn là khâu cuối, nơi màu sẫm được lọc đi.
Những cậu bé và lớp mật
Nhân sư không đứng một mình. Dọc lối vào là một đoàn tượng cậu bé da đen, cầm giỏ hoặc mang vác. Thompson mô tả chúng là phiên bản phóng to của những món đồ lưu niệm nhỏ, loại tượng trang trí từng bán rộng rãi và mang hình ảnh phân biệt chủng tộc.
Walker nổi tiếng từ những năm 1990 với các tấm hình cắt giấy đen cắt bóng, dựng lại khung cảnh miền Nam nước Mỹ thời nô lệ bằng chính kiểu hình ảnh khuôn mẫu ấy. Bà không né những hình ảnh gây khó chịu. Bà dùng chúng, phóng chúng lên, và đặt người xem vào thế phải nhìn thẳng. Thompson gọi cảm giác đó là một sự khó chịu đến chóng mặt.
Rồi còn lớp mật mía trên tường. Nhà kho tối, cũ, ngấm mùi đường sau hơn một trăm năm. Trong không khí ấm của mùa hè, mọi thứ dính, ngọt, nặng. Người xem không đứng ngoài tác phẩm. Họ đứng bên trong chất liệu của nó.
Tượng đường thì không giữ được
A Subtlety chỉ tồn tại trong một mùa ngắn. Đường không phải đá cẩm thạch. Nó hút ẩm, chảy, bám bụi. Tác phẩm được làm để biến mất cùng toà nhà chứa nó.
Chính sự tạm bợ ấy là một phần ý nghĩa. Những người thợ mà tác phẩm đề tặng không có tượng đài. Tên họ không được ghi. Công sức của họ tan vào từng thìa đường trong những căn bếp mà họ không bao giờ bước vào. Một bức tượng bằng đường, sinh ra để tan đi, là hình thức tưởng niệm gần nhất với số phận ấy.
Walker tiếp tục những câu hỏi này trong các tác phẩm về sau, như Fons Americanus ở Tate Modern, nơi nước thay cho đường. Nhưng A Subtlety vẫn là tác phẩm gắn chặt nhất với một nơi chốn: một nhà máy đã làm trắng vị ngọt của cả một đất nước, và một người phụ nữ trắng toát ngồi giữa nó, nhìn thẳng ra cửa.
A sphinx in a sugar factory
In the late spring of 2014, inside the Domino Sugar Factory in Brooklyn, New York, a giant figure lay in the middle of a dark warehouse. Her body was a sphinx. Her head was that of a Black woman wearing the kerchief familiar from the mammy figure of American popular culture. Her whole surface was coated in white sugar.
The work was by Kara Walker, presented by the public art organisation Creative Time. Its full title reads like a dedication: A Subtlety, or the Marvelous Sugar Baby, an homage to the unpaid and overworked artisans who refined our sweet tastes from the cane fields to the kitchens of the New World, on the occasion of the demolition of the Domino Sugar Refining Plant.
The title says almost everything. The work stood at a precise moment, just before the building disappeared to make way for new development. It was a farewell. The title tells us to whom.
The English word subtlety has an old meaning few remember. In medieval Europe it named the elaborate sugar sculptures set on aristocratic banquet tables to display wealth. Walker took the word back and scaled it up to the size of a warehouse.
The building that whitened sugar
The refinery was built by the Havemeyer family in 1856. According to curator Nato Thompson, by 1870 it was refining more than half of the sugar in the United States, over 1,200 tons a day.
Refining sugar means taking dark cane juice and turning it into white crystals. Thompson writes that the building's whole history was one of sweetening tastes and gathering wealth, moving from dark to white. Walker read that sentence both ways.
Sugar did not begin at the factory. It began on plantations in the Caribbean and the Americas, where millions of enslaved Africans planted, cut and boiled the cane. Sugar, enslaved people and goods made from sugar tied the continents into a triangular trade across the Atlantic. The Brooklyn refinery was the last step, where the dark colour was filtered out.
The boys and the molasses
The sphinx was not alone. Along the approach stood a procession of Black boy figures carrying baskets and loads. Thompson describes them as scaled up versions of tchotchkes, the small decorative figurines once widely sold that carry racist imagery.
Walker became known in the 1990s for black cut paper silhouettes that restage the slave era American South through exactly those stereotypes. She does not avoid uncomfortable images. She uses them, enlarges them, and puts the viewer where they must look straight at them. Thompson calls the feeling a giddy discomfort.
Then there was the molasses on the walls. The warehouse was dark and old, steeped in sugar after more than a century. In the warm summer air everything was sticky, sweet, heavy. Visitors did not stand outside the work. They stood inside its material.
A sugar statue cannot be kept
A Subtlety existed for only one short season. Sugar is not marble. It absorbs moisture, runs, gathers dust. The work was made to vanish along with the building that held it.
That impermanence is part of its meaning. The workers it honours have no monuments. Their names were not written down. Their labour dissolved into spoonfuls of sugar in kitchens they never entered. A statue of sugar, made to melt away, is the memorial closest to that fate.
Walker has carried these questions into later works, such as Fons Americanus at Tate Modern, where water takes the place of sugar. But A Subtlety remains the work most bound to a single place: a factory that whitened the sweetness of a whole country, and a brilliant white woman sitting at its centre, facing the door.
Contemporary Art