Essays · Contemporary Art
Kara Walker. Fons Americanus.
Nước không quên những gì nó đã chở.
Water does not forget what it has carried.
Tate · Tate
Một đài phun nước trong Turbine Hall
Từ ngày 2 tháng 10 năm 2019 đến ngày 7 tháng 2 năm 2021, Turbine Hall của Tate Modern ở London có một đài phun nước. Nó cao 13 mét, gồm bốn tầng, và nước chảy thật.
Đó là Fons Americanus của Kara Walker, nghệ sĩ người Mỹ sống ở New York, làm cho chuỗi Hyundai Commission. Walker là người thứ năm trong chuỗi mười năm này, sau Abraham Cruzvillegas, Philippe Parreno, SUPERFLEX và Tania Bruguera. Nhiều năm trước, ở New York, bà từng dựng một nhân sư phủ đường trong một nhà máy đường sắp bị phá.
Walker được biết đến nhiều nhất qua những hình người cắt giấy màu đen, dạng bóng in, gợi lại lịch sử chế độ nô lệ và miền Nam nước Mỹ trước nội chiến. Với Fons Americanus, bà chuyển sang điêu khắc cỡ lớn, nhưng vẫn giữ cùng mối quan tâm: chủng tộc, bạo lực, và cách lịch sử được kể lại.
Lật ngược một tượng đài
Hình mẫu của đài phun nước là Đài tưởng niệm Victoria trước Cung điện Buckingham, được thiết kế năm 1901 và khánh thành năm 1911 để tôn vinh Nữ hoàng Victoria. Walker kể lần đầu bà thấy nó là từ cửa sổ taxi trên đường ra sân bay. Bà chụp vội vài tấm ảnh rồi quên.
Theo Walker, tượng đài có một đặc điểm kỳ lạ: càng lớn, chúng càng lùi vào nền và trở nên vô hình. Fons Americanus lấy dáng của một tượng đài tôn vinh đế quốc, nhưng làm điều ngược lại: thay vì ca ngợi, nó đặt câu hỏi về quyền lực, và kể lại những lịch sử nối châu Phi, châu Mỹ và châu Âu với nhau qua Đại Tây Dương.
Tên đầy đủ của tác phẩm được viết lên tường Turbine Hall, bằng lời của chính Walker. Bà gọi tác phẩm là một món quà gửi đến trái tim của một đế quốc đã đổi hướng số phận thế giới. Và bà ký tên kèm ba chữ NTY, viết tắt của Not Titled Yet, chưa có danh hiệu, như một cách đùa với những tước hiệu của hoàng gia Anh.
Nước là chủ đề
Bước vào Turbine Hall, người xem gặp trước một tượng đài nhỏ hơn: một vỏ sò lớn, theo dáng những vỏ sò trong tranh về nữ thần Venus. Bên trong là một cậu bé đang khóc, gần như chìm hẳn trong một cái giếng, chỉ còn cái đầu nổi trên mặt nước. Theo Tate, phần này gợi đến tàn tích một pháo đài buôn nô lệ trên đảo Bunce, Sierra Leone.
Đài phun nước lớn là một ngụ ngôn về Black Atlantic, khái niệm của nhà sử học Paul Gilroy về cách lịch sử buôn bán nô lệ qua Đại Tây Dương đã định hình văn hoá và bản sắc người da đen ở châu Mỹ và châu Âu. Quanh các tầng là những nhân vật: một Nữ hoàng Vicky đang cười, một hình người cúi đầu tượng trưng cho nỗi u sầu, một người đàn ông quỳ mà Walker gợi ý có thể là một chủ đồn điền ở vùng Caribe, một cái cây có sợi thòng lọng.
Ở bể dưới cùng là một chiếc thuyền đánh cá bị thủng, nước đang tràn vào, gợi lại bức The Gulf Stream của Winslow Homer. Cá mập bơi quanh. Walker còn nhắc đến tranh của Turner và Copley về những chuyến đi nguy hiểm trên biển. Nước ở đây là nguồn sức mạnh, và cũng là nơi những câu chuyện chìm mất.
Từ đất sét đến Turbine Hall
Walker kể bà bắt đầu bằng những mô hình đất sét nhỏ, nặn mỗi ngày, rồi quét chúng thành dữ liệu số, đặt vào một mô hình số của Turbine Hall để sắp xếp. Sau đó máy móc phóng to, và bàn tay người lại quay vào để hoàn thiện. Bà muốn dấu tay mình vẫn còn trên tác phẩm.
Đài phun nước được dựng từ bần, gỗ và kim loại có thể tái chế hoặc tái sử dụng, phủ bằng một lớp hỗn hợp acrylic và xi măng không độc. Nó không được làm để đứng mãi như đá của Đài tưởng niệm Victoria. Nó được làm để đứng một thời gian, rồi tháo đi.
Walker so sánh Turbine Hall với một Hội chợ Thế giới thế kỷ mười chín thu nhỏ cho một người, nơi các cường quốc từng phô bày của cải được làm ra trên lưng những người bị đô hộ. Trong đó, bà tạo một chỗ để suy ngẫm, thậm chí để vui, giữa những xung đột chưa hề nguôi.
Sau này, Walker tặng Tate một phiên bản đồng nhỏ của Fons Americanus, cao khoảng nửa mét. Đài phun nước lớn đã không còn trong Turbine Hall. Nhưng câu hỏi nó đặt ra vẫn đứng đó: những tượng đài quanh ta đang kể câu chuyện của ai?
A fountain in the Turbine Hall
From 2 October 2019 to 7 February 2021, the Turbine Hall at Tate Modern in London held a fountain. It was 13 metres tall, in four tiers, and the water ran.
This was Fons Americanus by Kara Walker, the New York based American artist, made for the Hyundai Commission. Walker was the fifth artist in the ten year series, after Abraham Cruzvillegas, Philippe Parreno and SUPERFLEX, and immediately after Tania Bruguera. Years earlier in New York she had raised a sugar coated sphinx inside a sugar refinery due for demolition.
Walker is best known for black cut paper silhouettes that recall the history of slavery and the antebellum American South. With Fons Americanus she moved into large scale sculpture, while keeping the same concerns: race, violence, and the way history is retold.
A monument turned inside out
The fountain's model is the Victoria Memorial in front of Buckingham Palace, designed in 1901 and unveiled in 1911 in honour of Queen Victoria. Walker has said she first saw it through a taxi window on the way to the airport. She took a few quick snapshots and forgot about it.
Monuments, she observes, have a peculiar quality: the larger they are, the more they sink into the background and disappear. Fons Americanus borrows the form of a monument to empire but does the opposite: instead of celebrating, it questions power, and tells the histories that bind Africa, the Americas and Europe across the Atlantic.
The full title of the work was painted on the Turbine Hall wall in Walker's own words. She presents the work as a gift to the heart of an empire that redirected the fates of the world. She signed it with the letters NTY, for Not Titled Yet, a play on British honours.
Water as subject
Entering the Turbine Hall, visitors first met a smaller monument: a great scallop shell, in the manner of shells in paintings of Venus. Inside, a weeping boy is almost fully submerged in a well, only his head above the surface. Tate links this part to the ruins of a slave trading fort on Bunce Island, Sierra Leone.
The main fountain is an allegory of the Black Atlantic, the historian Paul Gilroy's term for how the transatlantic slave trade shaped Black culture and identity in the Americas and Europe. Around its tiers stand figures: a laughing Queen Vicky, a bowed figure of Melancholy, a kneeling man Walker suggests may be a Caribbean plantation owner, a tree with a noose.
In the lowest basin a fishing boat has sprung a leak, water pouring in, recalling Winslow Homer's The Gulf Stream. Sharks circle. Walker also points to Turner and Copley and their paintings of perilous voyages. Water here is the source of power, and the place where stories go under.
From clay to the Turbine Hall
Walker began with small clay models, made daily, then scanned them and arranged them within a digital model of the Turbine Hall. Machines enlarged the forms, and then human hands returned to finish them. She wanted her own hand to remain present in the work.
The fountain was built from recyclable or reusable cork, wood and metal, and covered in a non toxic acrylic and cement composite. It was not made to stand forever like the stone of the Victoria Memorial. It was made to stand for a time, and then come down.
Walker compared the Turbine Hall to a one person version of a nineteenth century World's Fair, where rich nations displayed wealth carried on the backs of colonised people. Within it she made a space for reflection, even joy, amid conflicts that have not eased.
Walker later gave Tate a small bronze version of Fons Americanus, about half a metre tall. The great fountain has left the Turbine Hall. But the question it raised still stands: whose story are the monuments around us telling?
Contemporary Art