Essays · Olfactory Art
Koo Jeong A. ODORAMA CITIES.
Một đất nước cũng là một mùi được nhớ chung.
A country is also a smell remembered together.
Koo Jeong A, KANGSE SpSt, 2023–24. © and courtesy the artist · ArtReview
Một câu hỏi gửi ra thế giới
Từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2023, Koo Jeong A mở một lời mời công khai với một câu hỏi duy nhất: ký ức mùi của bạn về Hàn Quốc là gì?
Khoảng 600 câu trả lời được gửi về. Người gửi không chỉ là người Hàn. Có người nước ngoài từng sống hay làm việc ở Hàn Quốc. Có những người con nuôi được đưa ra nước ngoài từ nhỏ. Có những người chỉ ghé qua một lần. Những câu chuyện ấy được đưa lên trang web của Nhà trưng bày để ai cũng đọc được.
Câu hỏi đơn giản đến mức gần như không có gì. Nhưng nó chọn một cửa vào khác thường. Người ta có thể tranh luận về lịch sử, về chính trị, về biên giới. Rất khó tranh luận về mùi cơm trong nồi của một bà cụ, hay mùi muối ở một chợ cá lúc sáng sớm.
Đây không phải lần đầu Koo làm việc với mùi. Bà đã dùng cái tên Odorama cho những tác phẩm trước, như Odorama ở Charing Cross, London. Nhưng ODORAMA CITIES là lần đầu cái tên ấy mở ra cho hàng trăm người cùng viết.
Từ câu chuyện đến mùi
Koo làm việc với nonfiction, một nhà làm hương ở Seoul. Họ đọc các câu chuyện, tìm ra khoảng 50 từ khoá xuất hiện nhiều nhất, rồi sắp xếp chúng theo từng chủ đề gắn với thành phố.
Từ đó, họ chọn ra các mùi cho Nhà trưng bày. Theo các nguồn giới thiệu, có 17 mùi: 16 mùi thử nghiệm và một mùi được làm thành sản phẩm. Tên của chúng đọc lên như một bài thơ liệt kê: mùi thành phố, khí trời ban đêm, mùi người, mùi Seoul, vị mặn, hoa mộc lan Siebold, mùi nắng, sương mù, mùi cây, jangdokdae nơi đặt những chum tương, mùi cơm, mùi củi, nhà ông bà, chợ cá, nhà tắm công cộng, đồ điện tử cũ, và cuối cùng là ODORAMA CITIES.
Không có mùi nào là một biểu tượng quốc gia. Không có mùi kim chi được đặt lên bệ. Những gì được chọn là những thứ người ta nhắc lại nhiều lần, không cần hẹn trước. Một đất nước hiện ra từ những lần lặp ấy, như một hình được ghép bằng các điểm nhỏ.
Một điêu khắc biết thở
Nhà trưng bày Hàn Quốc nằm trong khu Giardini của Venice Biennale lần thứ 60, mở từ ngày 20 tháng 4 đến ngày 24 tháng 11 năm 2024. Hai giám tuyển là Jacob Fabricius, giám đốc Art Hub Copenhagen, và Seolhui Lee, giám tuyển tại Kunsthal Aarhus.
Trong không gian ấy có những điêu khắc khuếch tán mùi. Một trong số đó là KANGSE SpSt, làm năm 2023 đến 2024, cao 157 cm, bằng đồng, gỗ dán, kim loại và sơn màu, bên trong có máy khuếch tán mùi và cảm biến. Hình dạng của nó bắt nguồn từ những tác phẩm hoạt hình của Koo.
Nhà trưng bày không có nhiều thứ để nhìn. Người xem đi qua các khoảng không gian, gặp từng mùi một, như đi qua những con phố của một thành phố chưa từng có thật. Mỗi mùi là một mảnh ký ức của ai đó, được đưa ra khỏi đầu họ và đặt vào không khí chung.
Một quốc gia mở rộng
Venice Biennale vẫn chia theo nhà trưng bày quốc gia, một mô hình có từ hơn một thế kỷ trước. Mỗi nước một toà nhà, một nghệ sĩ đại diện. Koo nói rằng bà muốn đặt ra một khái niệm quốc gia rộng hơn và bao gồm hơn, trái với sự chia cắt mà những toà nhà ấy tượng trưng.
Mùi làm được việc đó theo cách riêng. Nó không có hộ chiếu. Một người con nuôi lớn lên ở châu Âu có thể giữ một ký ức mùi về Hàn Quốc rõ hơn người sống ở đó cả đời. Một người nước ngoài từng làm việc ở Seoul có thể nhớ mùi nhà tắm công cộng hơn cả tên con phố.
Vì thế, bức chân dung mà ODORAMA CITIES dựng lên không thuộc về một dân tộc. Nó thuộc về những người đã từng đi qua một nơi và mang theo mùi của nó. Đó là một chân dung vô hình của bán đảo Triều Tiên, được làm bởi nhiều người không quen nhau.
One question sent into the world
From June to September 2023, Koo Jeong A ran an open call with a single question: what is your scent memory of Korea?
About 600 answers came in. Not only from Koreans. From foreigners who had lived or worked in Korea. From adoptees sent abroad as children. From people who had passed through once. The stories were posted on the Pavilion's website for anyone to read.
The question is so simple it almost disappears. But it chooses an unusual way in. People can argue about history, politics, borders. It is hard to argue about the rice in an old woman's pot, or the salt of a fish market at dawn.
Koo had worked with smell before, under the name Odorama, as in Odorama at Charing Cross, London. ODORAMA CITIES was the first time the name was opened up for hundreds of people to write together.
From stories to smells
Koo worked with nonfiction, a scent house in Seoul. They read the stories, identified roughly the fifty most repeated keywords, and grouped them into themes tied to cities.
From there they chose the smells for the Pavilion. According to published accounts, there were seventeen: sixteen experimental scents and one made as a product. Their names read like a list poem: city scent, night air, scent of people, smell of Seoul, salty smell, Siebold's magnolia, smell of sunlight, fog, smell of tree, jangdokdae where the sauce jars stand, smell of rice, firewood, grandparents' house, fish market, public bath, old electronics, and finally ODORAMA CITIES.
None of them is a national emblem. No kimchi on a pedestal. What was chosen is what people mentioned again and again without being prompted. A country emerges from those repetitions, like an image built out of dots.
A sculpture that breathes
The Korean Pavilion stands in the Giardini of the 60th Venice Biennale, which ran from 20 April to 24 November 2024. Its curators were Jacob Fabricius, director of Art Hub Copenhagen, and Seolhui Lee, curator at Kunsthal Aarhus.
The space held sculptures that diffuse scent. One is KANGSE SpSt, from 2023 to 2024, 157 cm tall, in bronze, plywood, metal and pigment paint, with a scent diffuser and sensor inside. Its form comes from Koo's animated works.
There is not much to look at. Visitors move through the spaces and meet the smells one by one, like walking the streets of a city that never existed. Each smell is a fragment of someone's memory, taken out of their head and set loose in shared air.
An expanded nation
The Biennale is still organised by national pavilions, a model more than a century old. One country, one building, one representative. Koo has said she wanted to propose a wider, more inclusive idea of the nation, against the division those buildings stand for.
Smell manages this in its own way. It has no passport. An adoptee raised in Europe may keep a sharper smell memory of Korea than someone who has lived there all their life. A foreigner who once worked in Seoul may remember the public bath better than the name of the street.
So the portrait ODORAMA CITIES builds does not belong to one people. It belongs to everyone who passed through a place and carried its smell away. An invisible portrait of the Korean peninsula, made by many people who have never met.
Olfactory Art