Essays · Olfactory Art
lindsey french, Alex Young. Scent Poems for Pipeline Plants.
Cây cỏ cũng nói, bằng mùi.
Plants speak too, in smell.
© lindsey french & Alex Young · Scent Poems for Pipeline Plants (project site)
36 điểm dọc một đường ống
Line 3 là một đường ống dẫn dầu thô chạy từ Edmonton, bang Alberta ở Canada, vượt biên giới xuống Mỹ, đến Superior, bang Wisconsin. Chiều dài hơn một nghìn dặm, tức hơn 1.600 km. Việc xây dựng lại đường ống này gây nhiều tranh cãi, nhất là với các cộng đồng bản địa có đất và nước nằm trên tuyến đi qua.
Hai nghệ sĩ lindsey french và Alex Young đi dọc tuyến ấy. Họ dừng ở 36 điểm. Ở mỗi điểm, họ để lại một bài thơ mùi cho những cây cỏ mọc trên đất bị xới.
Mỗi lần dừng, họ làm cùng một chuỗi việc. Đặt bài thơ. Chụp ảnh nơi chốn cùng hai chiếc bình gốm, một bằng đất đỏ, một bằng gốm màu da bò. Nhặt những mảnh rác bên đường. Ghi chép: những cây nào mọc gần đó, những mùi gì, âm thanh gì, côn trùng nào, và những mẩu chuyện nghe được từ người gặp trên đường.
Chuyến đi thành một cuốn sổ quan sát dài. Không phải về đường ống, mà về những gì đang sống bên cạnh nó.
Thơ viết bằng ngôn ngữ của cây
Thơ mùi, trong dự án này, là dầu được tẩm những hợp chất mà thực vật dùng để truyền tín hiệu. Cây không có giọng nói, nhưng chúng liên lạc với nhau và với côn trùng qua những hợp chất hữu cơ bay hơi. Một chiếc lá bị cắn có thể toả ra một mùi báo cho cây bên cạnh chuẩn bị tự vệ.
Dầu được đựng trong những bình gốm do hai nghệ sĩ tự làm. Mỗi bình có gắn một thấu kính, để ánh nắng mặt trời hội tụ và làm ấm dầu bên trong. Khi dầu ấm lên, mùi bay ra. Mặt trời là người đọc thơ.
Dự án đặt hai thứ mùi cạnh nhau. Một bên là những tín hiệu hoá học mà cây cỏ đã dùng từ rất lâu. Một bên là những hợp chất bay hơi mà công nghiệp dầu mỏ thải vào không khí. Cả hai đều vô hình. Cả hai đều mang thông tin. Chỉ có một bên là lời nói, bên kia là tiếng ồn.
Không ai biết chắc cây cỏ có nhận ra những bài thơ ấy hay không. Hai nghệ sĩ không hứa điều đó. Dự án không phải một thí nghiệm để đo phản ứng của cây. Nó là một cử chỉ: thử nói với một loài khác bằng ngôn ngữ của chính loài ấy, ở đúng nơi con người vừa làm tổn thương mặt đất.
Những bài thơ không có chữ. Người đi ngang không đọc được gì. Nhưng với một cây cỏ đang mọc lại trên đất bị xới, có thể chúng là lời chào đầu tiên.
Ba điểm được mang vào phòng trưng bày
Từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 5 năm 2023, một phần dự án được trưng bày tại Multisensory Art Gallery của hội nghị Uncommon Senses IV, ở Đại học Concordia, Montreal. Trong 36 điểm, hai nghệ sĩ chọn ra ba.
Điểm 1 là Edmonton, nơi đường ống bắt đầu. Điểm 31 là Cass Lake, nằm ở ranh giới giữa đất của người định cư và đất theo hiệp ước với các dân tộc bản địa. Điểm 35 là Superior, nơi đường ống hiện lên khỏi mặt đất, nhìn thấy được.
Mùi của mỗi điểm được làm riêng và đặt trong bình gốm. Bình được thiết kế như phần khoang chứa của một bình xịt nước hoa đã tháo rời. Người xem bóp một quả bóp cao su để đẩy mùi ra. Cùng với ảnh chụp, người xem đứng trước một nơi chốn xa hàng nghìn cây số, và ngửi thấy nó.
Dự án vào chung kết giải Sadakichi năm 2024, dành cho tác phẩm thử nghiệm với mùi hương. Nó thuộc về một dòng nghệ thuật khứu giác đặt câu hỏi về không khí chung, như Air Polluter của Peter de Cupere. Nhưng ở đây, người được hỏi ý kiến không phải con người. Là cây.
36 stops along a pipeline
Line 3 is a crude oil pipeline running from Edmonton, Alberta, across the border into the United States, to Superior, Wisconsin. More than a thousand miles long. Its rebuilding was widely contested, especially by Indigenous communities whose land and water lie along the route.
Artists lindsey french and Alex Young travelled that route. They stopped at 36 sites. At each one they left a scent poem for the plants growing on the disturbed ground.
Each stop followed the same sequence. Place the poem. Photograph the site with two ceramic vessels, one of red earthenware, one of buff stoneware. Collect roadside debris. Take notes: which plants grew nearby, what smells, what sounds, which insects, and fragments of conversations with people met along the way.
The trip became a long field notebook. Not about the pipeline, but about what lives beside it.
Poems in the language of plants
A scent poem, in this project, is oil infused with compounds plants use to signal. Plants have no voice, but they communicate with each other and with insects through volatile organic compounds. A bitten leaf can release a smell that tells its neighbour to prepare its defences.
The oil sits in ceramic vessels the artists made themselves. Each carries a lens that gathers sunlight to warm the oil inside. As it warms, the scent rises. The sun reads the poem aloud.
The project sets two kinds of airborne chemistry side by side. On one side, the signals plants have used for a very long time. On the other, the volatile compounds the oil industry releases into the air. Both invisible. Both carry information. One is speech, the other is noise.
No one knows for certain whether the plants register these poems. The artists do not claim it. The project is not an experiment measuring a response. It is a gesture: an attempt to address another species in its own language, at the very place where people have just wounded the ground.
The poems have no words. A passer by reads nothing. But for a plant regrowing on turned earth, they may be the first greeting.
Three sites brought indoors
From 6 to 9 May 2023, part of the project was shown in the Multisensory Art Gallery of the Uncommon Senses IV conference at Concordia University, Montreal. Of the 36 sites, the artists chose three.
Site 1 is Edmonton, where the pipeline begins. Site 31 is Cass Lake, on the edge between settler land and treaty land. Site 35 is Superior, where the pipe rises visibly above ground.
A scent was made for each site and housed in ceramic, the vessel designed like the chamber of a dismantled perfume atomiser. Visitors squeezed a rubber bulb to push the scent out. Beside the photographs, they stood before a place thousands of kilometres away, and smelled it.
The project was a finalist for the 2024 Sadakichi Award for experimental work with scent. It belongs to a line of olfactory art that questions shared air, such as Peter de Cupere's Air Polluter. But here the ones being addressed are not people. They are plants.
Olfactory Art