Essays · Fashion as Design
Fashion Forward, 3 siècles de mode.
Mỗi thời có một cách đứng. Áo nhớ cách đứng ấy.
Each era has its way of standing. Clothes remember it.
Musée des Arts Décoratifs (MAD Paris) · Musée des Arts Décoratifs (MAD Paris)
Ba mươi năm của một bộ sưu tập
Fashion Forward, 3 siècles de mode, 1715 đến 2016 mở tại Musée des Arts Décoratifs, Paris, từ ngày 7 tháng 4 đến ngày 14 tháng 8 năm 2016. Triển lãm bày khoảng 300 bộ trang phục, từ cuối thế kỷ 17 đến năm 2016.
Dịp tổ chức là một sinh nhật. Năm 1986, Musée des Arts de la Mode mở cửa, và bộ sưu tập thời trang của bảo tàng bắt đầu có một mái nhà riêng. Ba mươi năm sau, Fashion Forward là cách bảo tàng nhìn lại những gì mình đã giữ.
Bộ sưu tập ấy hình thành từ hai nguồn. Một là bộ sưu tập của chính Musée des Arts Décoratifs, bắt đầu từ năm 1864. Hai là bộ sưu tập của Union Française des Arts du Costume, thành lập năm 1948. Gộp lại, bảo tàng hiện giữ hơn 150.000 hiện vật thời trang và dệt may.
Con số ấy khó hình dung. Hơn một trăm năm mươi nghìn vật: áo, váy, găng tay, quạt, giày, mảnh vải, mẫu thêu. Ba trăm bộ được chọn cho triển lãm chỉ là một phần rất nhỏ, như một câu trích từ một cuốn sách dày.
Từ Worth đến Ghesquière
Danh sách những người làm áo trong triển lãm gần như là một mục lục của lịch sử thời trang Paris. Charles Frederick Worth. Jacques Doucet. Paul Poiret. Jeanne Lanvin. Madeleine Vionnet. Gabrielle Chanel. Christian Dior. Elsa Schiaparelli. Cristóbal Balenciaga. Yves Saint Laurent. Azzedine Alaïa.
Rồi đến những tên tuổi gần hơn: Hussein Chalayan, Comme des Garçons, Karl Lagerfeld, Nicolas Ghesquière. Mỗi người đặt một câu hỏi khác về cơ thể. Có người giải phóng eo, có người dựng lại khối, có người cắt vải như cắt giấy.
Đi từ đầu đến cuối triển lãm, người xem thấy dáng người thay đổi liên tục. Váy rộng ra rồi hẹp lại. Eo lên cao rồi hạ thấp. Vai phồng rồi mất. Không có một đường thẳng tiến lên. Thời trang đi vòng, quay lại, lấy lại những gì đã bỏ.
Penta đã viết riêng về Paul Poiret, người có mặt ở giữa dãy tên này, cũng qua một triển lãm của Musée des Arts Décoratifs. Tên ông thường được nhắc cùng việc bỏ chiếc áo nịt khỏi dáng người phụ nữ.
Một nhà biên đạo múa trong bảo tàng
Điều đặc biệt nhất của Fashion Forward là đội ngũ dựng triển lãm. Tổng phụ trách là Pamela Golbin, cùng hai phụ trách Denis Bruna và Marie Sophie Carron de la Carrière. Nhưng chỉ đạo nghệ thuật lại được giao cho Christopher Wheeldon, nhà biên đạo múa người Anh, từng nhận giải Tony.
Wheeldon làm việc cùng nhà thiết kế không gian Jérôme Kaplan và giám đốc sáng tạo Marc Ascoli. Các vũ công của Opéra de Paris tham gia dựng những chuyển động riêng cho triển lãm, nhấn vào dáng người và tư thế của từng thời kỳ.
Lựa chọn này đổi cách người ta nhìn quần áo trong bảo tàng. Thông thường, áo được dựng trên ma nơ canh đứng thẳng, giống nhau. Ở đây, câu hỏi là: người mặc chiếc áo này đã đứng thế nào, đi thế nào, cúi thế nào? Một chiếc váy khung đòi một kiểu bước. Một chiếc áo vest vai độn đòi một kiểu bước khác.
Quần áo, theo cách nhìn ấy, là một bản ghi chuyển động. Nó giữ lại dáng đứng của một thời, cả khi người mặc đã không còn.
Bảo tàng như một tủ áo lớn
Một bảo tàng thời trang làm một việc lạ. Nó giữ những thứ vốn được làm để dùng rồi cũ đi. Áo được may để mặc, giặt, sờn, bỏ. Trong kho bảo tàng, chúng được xếp giấy, đặt trong hộp, giữ ở nhiệt độ và độ ẩm ổn định. Chúng thôi già đi.
Fashion Forward mở tủ áo ấy ra một lần, trong bốn tháng. Ba thế kỷ đứng cạnh nhau trong cùng một không gian. Rồi triển lãm đóng lại, áo trở về hộp.
Cái còn lại với người xem không phải từng chiếc áo, mà là cảm giác về một nhịp. Dáng người đổi theo thời. Mỗi thời tin rằng dáng của mình là tự nhiên. Và mỗi dáng ấy, sau này, đều được xếp giấy và cất vào cùng một kho.
Thirty years of a collection
Fashion Forward, 3 siècles de mode, 1715 to 2016 opened at the Musée des Arts Décoratifs in Paris from 7 April to 14 August 2016. It showed around 300 garments, from the late seventeenth century to 2016.
The occasion was an anniversary. In 1986 the Musée des Arts de la Mode opened, giving the museum's fashion collection a home of its own. Thirty years later, Fashion Forward was the museum looking back at what it had kept.
The collection came from two sources. One was the Musée des Arts Décoratifs' own collection, begun in 1864. The other was that of the Union Française des Arts du Costume, founded in 1948. Together the museum now holds more than 150,000 fashion and textile items.
That number is hard to picture. Over a hundred and fifty thousand objects: coats, dresses, gloves, fans, shoes, fragments of cloth, embroidery samples. The 300 chosen for the exhibition were a small fraction, like a quotation from a thick book.
From Worth to Ghesquière
The list of makers reads almost like an index of Paris fashion history. Charles Frederick Worth. Jacques Doucet. Paul Poiret. Jeanne Lanvin. Madeleine Vionnet. Gabrielle Chanel. Christian Dior. Elsa Schiaparelli. Cristóbal Balenciaga. Yves Saint Laurent. Azzedine Alaïa.
Then more recent names: Hussein Chalayan, Comme des Garçons, Karl Lagerfeld, Nicolas Ghesquière. Each asked a different question of the body. Some freed the waist, some rebuilt volume, some cut cloth like paper.
Walking through, visitors saw the figure change constantly. Skirts widened then narrowed. Waists rose then fell. Shoulders swelled then vanished. There is no straight line forward. Fashion circles back and takes up what it dropped.
Penta has written separately about Paul Poiret, who stands in the middle of that list, also through an exhibition at the Musée des Arts Décoratifs. His name is often linked to removing the corset from the female silhouette.
A choreographer in the museum
What set Fashion Forward apart was its team. The general curator was Pamela Golbin, with associate curators Denis Bruna and Marie Sophie Carron de la Carrière. Artistic direction, though, went to Christopher Wheeldon, the British choreographer and Tony Award winner.
Wheeldon worked with the scenographer Jérôme Kaplan and the creative director Marc Ascoli. Dancers from the Opéra de Paris created movements for the exhibition, drawing attention to the silhouettes and postures of each period.
The choice changes how clothes are seen in a museum. Usually garments stand on identical upright mannequins. Here the question was: how did the wearer stand, walk, bend? A hooped skirt demands one kind of step. A padded shoulder jacket demands another.
Seen this way, clothing is a record of movement. It keeps the stance of an era even after its wearer is gone.
The museum as a great wardrobe
A fashion museum does something odd. It keeps things made to be used and worn out. Clothes are sewn to be worn, washed, frayed, discarded. In museum storage they are wrapped in tissue, boxed, held at steady temperature and humidity. They stop ageing.
Fashion Forward opened that wardrobe once, for four months. Three centuries stood together in one space. Then the exhibition closed and the clothes went back into their boxes.
What stays with the visitor is not any single garment but a sense of rhythm. The figure shifts with time. Each era believes its shape is natural. And each of those shapes is later wrapped in tissue and stored in the same place.
Fashion as Design