Essays · Fashion as Design
Tenue correcte exigée, quand le vêtement fait scandale.
Tai tiếng làm lộ ra những luật lệ không ai viết.
Scandal reveals the rules no one wrote down.
Musée des Arts Décoratifs (MAD Paris) · Musée des Arts Décoratifs (MAD Paris)
Bốn trăm vật trên phố Rivoli
Tenue correcte exigée, quand le vêtement fait scandale mở tại Musée des Arts Décoratifs, số 107 phố Rivoli, Paris, từ ngày 1 tháng 12 năm 2016 đến ngày 23 tháng 4 năm 2017. Tên triển lãm mượn một câu quen ở cửa các nhà hàng, câu lạc bộ: yêu cầu ăn mặc chỉnh tề. Phần sau của tên nói rõ chủ đề: khi quần áo gây tai tiếng.
Hơn 400 vật được bày. Không chỉ quần áo và phụ kiện, mà cả chân dung, tranh biếm hoạ, đồ vật. Tai tiếng không nằm trong chiếc áo. Nó nằm trong ánh mắt người khác, và tranh biếm hoạ là nơi ánh mắt ấy được ghi lại rõ nhất.
Phụ trách triển lãm là Denis Bruna. Nhà thiết kế Constance Guisset dựng không gian.
Triển lãm chia làm ba phần. Phần đầu nói về luật ăn mặc, từ thời Kinh Thánh đến các chương trình truyền hình đổi phong cách ngày nay. Phần hai hỏi: con gái hay con trai?, về những lần tủ áo vượt qua ranh giới giới tính. Phần ba nói về sự thái quá khiêu khích: quá ngắn, quá rộng, quá trong suốt.
Chiếc quần và chiếc váy
Câu chuyện dễ nhớ nhất trong triển lãm là chiếc quần của phụ nữ. Ở Paris, một quy định từ năm 1800 cấm phụ nữ mặc quần nếu không được phép. Quy định ấy từ lâu không còn ai áp dụng, nhưng phải đến năm 2013 mới chính thức bị bãi bỏ. Hơn hai thế kỷ, một tờ giấy nằm yên trong hồ sơ, trong khi phụ nữ đã mặc quần ra phố từ lâu.
Ngược lại là chiếc váy của đàn ông. Triển lãm đặt những thiết kế váy cho nam cạnh lịch sử của chiếc quần cho nữ. Hai chuyển động theo hai hướng, cùng hỏi một câu: vì sao một mảnh vải lại thuộc về một giới?
Rồi bộ vest tuxedo cho phụ nữ, mà người Pháp gọi là smoking. Rồi chiếc váy ngắn, quần rộng thùng thình, quần jeans. Mỗi món từng bị coi là không đứng đắn, không phù hợp, không chấp nhận được ở một nơi nào đó, vào một lúc nào đó.
Danh sách tên tuổi trong triển lãm kéo dài qua nhiều thế hệ: Marlene Dietrich, Gabrielle Chanel, Elsa Schiaparelli, Yves Saint Laurent, Jacques Esterel, Mary Quant, André Courrèges, Jean Paul Gaultier, Yohji Yamamoto, Rei Kawakubo, Alexander McQueen, John Galliano, Rick Owens.
Một hoàng hậu mặc vải muslin, một bộ trưởng cổ Mao
Tai tiếng không chỉ đến từ đường phố. Nó đến cả từ cung điện. Triển lãm nhắc đến chiếc robe volante, loại váy rộng thả lỏng của thế kỷ 18, từng bị coi là quá tuỳ tiện.
Và bức chân dung Marie Antoinette mặc váy muslin nhẹ, vẽ bởi Élisabeth Vigée Le Brun năm 1783. Công chúng thấy hoàng hậu mặc thứ trông như đồ lót, và phản ứng mạnh đến mức bức tranh phải được thay bằng một bức khác. Một người phụ nữ quyền lực nhất nước cũng không đứng ngoài luật ăn mặc.
Hai thế kỷ sau, năm 1985, bộ trưởng văn hoá Jack Lang bước vào Quốc hội Pháp trong bộ vest cổ Mao của Thierry Mugler, không cà vạt. Chiếc áo gây tranh cãi. Không phải vì nó hở hay ngắn, mà vì nó bỏ qua một quy ước: đàn ông ở chốn nghị trường phải thắt cà vạt.
Đặt hai câu chuyện cạnh nhau, người xem thấy tai tiếng không có một hình dạng cố định. Nó có thể là một mảnh vải quá mỏng, hay chỉ là một cái cổ áo không có cà vạt.
Luật lệ vô hình
Triển lãm không kết luận rằng mọi luật ăn mặc đều sai. Nó cho thấy luật ấy luôn là chuyện xã hội và chính trị. Ai được mặc gì, ở đâu, khi nào, là câu hỏi về quyền, về giới, về giai tầng.
Nhiều món từng gây tai tiếng nay đã thành đồ thường ngày. Chiếc quần của phụ nữ, chiếc jeans, chiếc váy ngắn. Nhìn lại, ta khó tin chúng từng bị cấm hay bị chế giễu. Nhưng chính sự khó tin ấy là bài học: đường ranh hôm nay rồi cũng sẽ trông lạ như thế với người sau.
Penta đã viết về Gabrielle Chanel, một cái tên có mặt trong triển lãm này, người từng đưa vào tủ áo phụ nữ những thứ trước đó thuộc về đàn ông. Mỗi lần như vậy, một đường ranh được dời đi.
Four hundred objects on rue de Rivoli
Tenue correcte exigée, quand le vêtement fait scandale opened at the Musée des Arts Décoratifs, 107 rue de Rivoli, Paris, from 1 December 2016 to 23 April 2017. The title borrows a phrase seen at the doors of restaurants and clubs: proper dress required. The second half names the subject: when clothing causes scandal.
More than 400 objects were shown. Not only clothes and accessories, but portraits, caricatures, objects. Scandal does not live in a garment. It lives in other people's eyes, and caricature is where those eyes are recorded most clearly.
The curator was Denis Bruna. The designer Constance Guisset created the exhibition space.
The show had three parts. The first on dress codes, from biblical times to today's television makeover shows. The second asked: girl or boy?, about wardrobes crossing gender lines. The third on provocative excess: too short, too wide, too sheer.
Trousers and skirts
The most memorable story is women's trousers. In Paris, a regulation from 1800 barred women from wearing trousers without permission. It had long gone unenforced, but was only formally repealed in 2013. For more than two centuries a piece of paper sat in a file while women had long been wearing trousers in the street.
The reverse is the man's skirt. The exhibition set skirts designed for men beside the history of trousers for women. Two movements in opposite directions, asking one question: why does a piece of cloth belong to one gender?
Then the tuxedo for women, which the French call le smoking. The miniskirt, baggy trousers, jeans. Each was once deemed indecent, unsuitable, unacceptable somewhere, at some point.
The names in the show span generations: Marlene Dietrich, Gabrielle Chanel, Elsa Schiaparelli, Yves Saint Laurent, Jacques Esterel, Mary Quant, André Courrèges, Jean Paul Gaultier, Yohji Yamamoto, Rei Kawakubo, Alexander McQueen, John Galliano, Rick Owens.
A queen in muslin, a minister in a Mao collar
Scandal did not come only from the street. It came from the palace too. The exhibition recalls the robe volante, the loose flowing gown of the eighteenth century, once seen as too casual.
And the portrait of Marie Antoinette in a light muslin dress, painted by Élisabeth Vigée Le Brun in 1783. The public saw the queen in what looked like underwear, and the reaction was strong enough that the painting had to be replaced with another. Even the most powerful woman in the country was not outside the dress code.
Two centuries later, in 1985, culture minister Jack Lang entered the French National Assembly in a Mao collar suit by Thierry Mugler, with no tie. The suit caused debate. Not because it was revealing or short, but because it ignored a convention: men in parliament wear ties.
Side by side, the two stories show that scandal has no fixed shape. It can be cloth too thin, or simply a collar without a tie.
Invisible rules
The exhibition does not conclude that every dress code is wrong. It shows that such codes are always social and political. Who may wear what, where and when, is a question of rights, gender and class.
Many once scandalous items are now everyday wear. Women's trousers, jeans, the miniskirt. Looking back, it is hard to believe they were banned or mocked. That disbelief is the lesson: today's lines will look just as strange to those who come after.
Penta has written about Gabrielle Chanel, a name present in this exhibition, who brought into women's wardrobes things that had belonged to men. Each time, a line was moved.
Fashion as Design