Essays · Olfactory Art
Marcantonio Raimondi, theo Raphael. The Incense Burner.
Khói đã tan. Hình dáng ở lại.
The smoke is gone. The shape remains.
The Art Institute of Chicago, Clarence Buckingham Collection · The Art Institute of Chicago
Một thiết kế trên giấy
The Incense Burner là một bản khắc của Marcantonio Raimondi, làm khoảng năm 1520. Tờ giấy cao khoảng 30 cm, rộng khoảng 15 cm, in mực đen trên giấy vergé màu kem. Tác phẩm thuộc bộ sưu tập Clarence Buckingham của The Art Institute of Chicago, trong khoa Tranh in và Tranh vẽ.
Hình ảnh chiếm gần trọn khổ giấy dọc. Ở giữa là một lư hương lớn, đặt cao. Hai bên là hai người phụ nữ mặc áo xếp nếp kiểu cổ điển, đỡ lấy nó. Không có căn phòng. Không có người dâng hương. Không có bàn thờ. Chỉ có một vật, và hai hình người làm giá đỡ cho vật.
Theo bảo tàng, thiết kế dựa trên một bản vẽ của Raphael. Raimondi không phải người nghĩ ra hình dáng lư hương. Ông là người chuyển nó từ nét bút sang nét dao khắc trên tấm đồng, để hình ảnh ấy có thể in ra nhiều lần.
Người khắc và người vẽ
Marcantonio Raimondi là thợ khắc người Ý, sinh khoảng năm 1480, mất khoảng năm 1534. Ông được biết đến nhiều nhất qua những bản khắc làm từ bản vẽ của Raphael, khi cả hai cùng ở Rome. Qua tay ông, hình ảnh của Raphael rời khỏi tường và khỏi xưởng vẽ, đi vào những tờ giấy mà người ta có thể mua, mang đi, chép lại.
Bảo tàng Chicago xếp bức này vào lúc Raimondi ở đỉnh cao tay nghề. Họ cũng nhắc tới một năng khiếu của Raphael: dựng những bố cục đơn giản mà vững. Hai hình người đứng đối xứng. Lư hương nằm trên trục giữa. Mắt người xem đi từ chân lên đỉnh, theo đúng hướng mà khói sẽ đi.
Thời ấy, những bản khắc về đồ trang trí thường được thợ kim hoàn, thợ đúc đồng và thợ chạm dùng làm mẫu tham khảo. Một thiết kế lư hương in trên giấy có thể đi xa hơn bất cứ lư hương bằng kim loại nào. Nó qua tay nhiều người, sang nhiều thành phố, mà không cần ai đốt một hạt nhựa thơm.
Lư hương của một ông vua
Trên lư hương có những dấu hiệu mà bảo tàng đọc là biểu tượng của vua François I nước Pháp: con kỳ nhông và hoa huệ. Vì vậy người ta cho rằng thiết kế này có lẽ được làm để tôn vinh ông. Chữ có lẽ ở đây quan trọng. Nguồn của bảo tàng không nói chiếc lư ấy từng được làm ra bằng kim loại hay chưa.
Con kỳ nhông là biểu tượng riêng của François I. Người thời ấy tin loài vật này sống được trong lửa. Đặt nó lên một vật dùng để đốt hương là một lựa chọn chính xác: lửa ở bên trong lư, còn con vật không sợ lửa thì ở bên ngoài.
Ở đây, lư hương không phải đồ dùng của một căn phòng bình thường. Nó là vật để trình diễn. Kích thước lớn, hai người nâng, biểu tượng hoàng gia: mọi chi tiết đều nói rằng mùi hương đi cùng quyền lực. Nhựa thơm là thứ quý, và việc đốt nó trước mặt người khác là một cách nói về chỗ đứng của người đốt.
Vì sao một bức khắc về lư hương đáng nhớ
Mùi hương thời Phục hưng không để lại gì cho người đời sau ngửi. Nhựa đã cháy hết, khói đã tan từ năm trăm năm trước. Cái còn lại là vật chứa, và hình ảnh của vật chứa.
The Incense Burner cho thấy người thời ấy nghĩ về mùi hương bằng mắt nhiều đến mức nào. Họ đặt công sức vào hình dáng của cái lư, vào người nâng nó, vào biểu tượng trên nó. Mùi là trung tâm của nghi thức. Nhưng mùi vô hình, nên vật chứa phải gánh hết phần nhìn thấy.
Bức khắc cũng cho thấy một hình ảnh đi xa bằng cách nào. Một bản vẽ của Raphael, qua dao khắc của Raimondi, thành một tờ giấy in được nhiều lần. Tờ giấy ấy nay nằm ở Chicago, rất xa Rome. Ở đầu kia thế giới, những lư hương thật cũng kể chuyện khói bằng hình dáng, như lư hương hình núi thời Hán, nơi khói bay ra từ những khe núi bằng đồng.
A design on paper
The Incense Burner is an engraving by Marcantonio Raimondi, made around 1520. The sheet is about 30 cm high and 15 cm wide, printed in black on cream laid paper. It belongs to the Clarence Buckingham Collection at The Art Institute of Chicago, in the department of Prints and Drawings.
The image fills almost the whole upright sheet. At the centre stands a large incense burner, raised high. On either side, two women in draped classical garments hold it up. No room. No one offering incense. No altar. Only an object, and two figures serving as its support.
According to the museum, the design is based on a drawing by Raphael. Raimondi did not invent the shape of the burner. He moved it from pen line to engraved line on a copper plate, so that the image could be printed again and again.
The engraver and the painter
Marcantonio Raimondi was an Italian engraver, born around 1480 and dead around 1534. He is best known for engravings made after Raphael's drawings while both worked in Rome. Through him, Raphael's images left the walls and the workshop and entered sheets of paper that people could buy, carry and copy.
The Chicago museum places this print at the height of Raimondi's skill. It also points to a gift of Raphael's: simple but strong compositions. Two figures stand in symmetry. The burner sits on the central axis. The eye travels from base to top, in the direction the smoke would go.
At the time, ornament prints were often used as models by goldsmiths, bronze casters and carvers. A burner designed on paper could travel further than any burner made of metal. It passed through many hands and many cities without anyone burning a single grain of resin.
A burner for a king
The burner carries signs the museum reads as emblems of Francis I of France: the salamander and the fleur de lis. The design was therefore likely made in his honour. The word likely matters. The museum does not say whether such a burner was ever made in metal.
The salamander was Francis I's personal emblem. People then believed the animal could live in fire. Placing it on an object for burning incense is an exact choice: the fire inside the vessel, the creature that does not fear fire on the outside.
This is not a burner for an ordinary room. It is an object of display. Large size, two bearers, royal emblems: every detail says that scent travels with power. Resin was precious, and burning it in front of others was a way of stating where one stood.
Why an engraving of a burner stays with us
Renaissance scent left nothing for later noses. The resin burned away, the smoke dispersed five hundred years ago. What remains is the vessel, and images of the vessel.
The Incense Burner shows how much people of that time thought about scent through the eye. They invested in the form of the burner, in the figures that held it, in the emblems it bore. Scent was the centre of the ritual. But scent is invisible, so the vessel had to carry everything that could be seen.
The print also shows how an image travels. A drawing by Raphael, through Raimondi's burin, became a sheet that could be printed many times. That sheet now sits in Chicago, far from Rome. At the other end of the world, real burners also told the story of smoke through shape, like the Han dynasty mountain burner, where smoke rose through bronze ravines.
Olfactory Art