Essays · Contemporary Art
Mariko Mori. Tom Na H-iu.
Cái chết của một vì sao cũng để lại tín hiệu.
The death of a star leaves a signal too.
Benesse Art Site Naoshima · Benesse Art Site Naoshima
Một khối thuỷ tinh trong rừng tre
Trên đảo Teshima, ở biển nội địa Seto của Nhật Bản, có một cái ao nằm giữa rừng tre. Giữa ao, một khối thuỷ tinh cao đứng thẳng. Đó là Tom Na H-iu, tác phẩm Mariko Mori hoàn thành năm 2010.
Benesse Art Site Naoshima, đơn vị quản lý các tác phẩm nghệ thuật trên những hòn đảo này, mô tả nó như một vật thể thuỷ tinh khổng lồ. Không có tường, không có mái, không có phòng trưng bày. Chỉ có nước, tre và khối thuỷ tinh.
Phần lớn thời gian, khối thuỷ tinh đứng yên. Nó không sáng theo giờ giấc. Nó chờ một tín hiệu đến từ một nơi rất xa.
Tín hiệu từ những ngôi sao nổ
Tác phẩm được nối bằng máy tính với Đài quan sát Kamioka ở Hida, nơi đặt Super-Kamiokande, một trong những máy dò neutrino lớn nhất thế giới. Máy dò này nằm sâu dưới lòng đất, là một bể nước khổng lồ bao quanh bởi các cảm biến ánh sáng.
Neutrino là những hạt cực nhỏ, gần như không tương tác với vật chất. Hằng giây có vô số hạt như thế đi xuyên qua cơ thể ta, qua trái đất, mà không để lại gì. Chỉ rất thỉnh thoảng, một hạt va vào nước trong bể và để lại một chớp sáng rất nhỏ, đủ để cảm biến ghi lại.
Một số neutrino sinh ra từ các vụ nổ siêu tân tinh, khi một ngôi sao lớn đi đến cuối đời và sụp xuống. Theo Benesse, Tom Na H-iu sáng lên khi nhận được dữ liệu của những neutrino như thế. Mỗi lần khối thuỷ tinh phát sáng là một lần tín hiệu từ cái chết của một vì sao chạm tới hòn đảo.
Ánh sáng ấy hắt xuống mặt ao. Benesse gọi ánh sáng neutrino là linh hồn của vũ trụ, và mời người xem nghĩ về mối liên hệ giữa con người với vũ trụ, về thời gian hữu hạn của mình.
Một cái tên từ thế giới Celt
Tên tác phẩm lấy từ một địa điểm cổ của người Celt. Theo Benesse, người ta tin rằng đó là nơi linh hồn dừng lại để chuyển kiếp, trước khi đi tiếp. Một chỗ đứng giữa hai trạng thái.
Mariko Mori làm tác phẩm này như một đài tưởng niệm, biểu tượng cho sự sống và cái chết trong thời đại của chúng ta. Nhưng đây là một đài tưởng niệm lạ. Nó không khắc tên ai. Nó không kể lại sự kiện nào đã qua. Nó phản ứng với những cái chết đang xảy ra, ở rất xa, theo thời gian thật.
Mori thường đi giữa khoa học và tín ngưỡng trong công việc của mình. Ở Tom Na H-iu, hai thứ ấy gặp nhau rất tự nhiên. Một máy dò hạt được xây để phục vụ vật lý. Một cái tên cổ về linh hồn. Một khối thuỷ tinh đứng ở giữa, nối chúng lại bằng ánh sáng.
Đứng chờ ánh sáng
Tom Na H-iu không cho người xem một hình ảnh cố định. Có thể đứng bên ao rất lâu mà khối thuỷ tinh không sáng. Có thể nó sáng khi ta đã quay đi. Tác phẩm không chiều theo lịch của người đến thăm.
Điều đó làm việc nhìn trở thành việc chờ. Người xem nghe tiếng tre, nhìn mặt nước, để ý gió. Họ ở trong một khu rừng thật trong khi chờ một tín hiệu từ vũ trụ. Cái gần và cái xa cùng có mặt.
Một vài tác phẩm ánh sáng khác cũng kéo người xem vào trạng thái chờ đợi như vậy, như James Turrell khi biến vòng xoắn của Guggenheim thành một bầu trời đổi màu chậm. Nhưng ánh sáng của Turrell được lập trình. Ánh sáng của Mori thì không ai hẹn trước được.
Hiện tại, trang của Benesse ghi tác phẩm đang đóng cửa với khách tham quan. Khối thuỷ tinh vẫn đứng đó, giữa ao, trong rừng tre, vẫn chờ. Có hay không người đứng xem, những ngôi sao vẫn tiếp tục chết, và tín hiệu của chúng vẫn tiếp tục đến.
A glass form in a bamboo grove
On Teshima, an island in Japan's Seto Inland Sea, there is a pond inside a bamboo grove. In the middle of the pond stands a tall glass form. This is Tom Na H-iu, completed by Mariko Mori in 2010.
Benesse Art Site Naoshima, which runs the art on these islands, describes it as a colossal glass object. No walls, no roof, no gallery. Only water, bamboo and glass.
Most of the time the glass stands still. It does not light up on a schedule. It waits for a signal from very far away.
A signal from exploding stars
The work is linked by computer to the Kamioka Observatory in Hida, home of Super-Kamiokande, one of the largest neutrino detectors in the world. The detector lies deep underground: a vast tank of water lined with light sensors.
Neutrinos are tiny particles that barely interact with matter. Every second countless numbers of them pass through our bodies and through the earth, leaving nothing. Only very rarely does one strike the water in the tank and leave a faint flash, enough for the sensors to record.
Some neutrinos are born in supernova explosions, when a large star reaches the end of its life and collapses. According to Benesse, Tom Na H-iu glows when it receives data on such neutrinos. Each time the glass lights up, a signal from a dying star has reached the island.
That light falls onto the pond. Benesse calls neutrino light the soul of the universe, and invites viewers to think about our bond with the cosmos and about our own limited time.
A name from the Celtic world
The title comes from an ancient Celtic site. According to Benesse, it was believed to be a place where souls paused to transmigrate before moving on. A place between two states.
Mariko Mori made the work as a monument, a symbol of life and death in our time. But it is an unusual monument. It carves no names. It recalls no past event. It responds to deaths happening far away, in real time.
Mori often moves between science and belief. In Tom Na H-iu the two meet easily. A particle detector built for physics. An old name for the passage of souls. A glass form in between, joining them with light.
Waiting for light
Tom Na H-iu does not give viewers a fixed image. You can stand by the pond a long time without the glass lighting up. It may glow after you have turned away. The work does not follow a visitor's timetable.
That turns looking into waiting. Viewers hear the bamboo, watch the water, notice the wind. They are in a real grove while waiting for a signal from space. Near and far are present together.
Other light works also draw viewers into waiting, as James Turrell did when he turned the Guggenheim's spiral into a slowly changing sky. But Turrell's light is programmed. No one can schedule Mori's.
For now, Benesse lists the work as closed to visitors. The glass still stands in the pond, in the grove, still waiting. Whether or not anyone watches, stars keep dying, and their signals keep arriving.
Contemporary Art