Essays · Modern Art
Mark Rothko. Rothko Chapel.
Một căn phòng để đứng yên.
A room for standing still.
Rothko Chapel · Rothko Chapel
Mười bốn bức tranh, một căn phòng
Rothko Chapel là một nhà nguyện ở Houston, Texas, không thuộc riêng tôn giáo nào. Năm 1964, hai nhà sưu tập John và Dominique de Menil đặt Mark Rothko làm một không gian thiêng cho thành phố. Nhà nguyện mở cửa năm 1971. Các kiến trúc sư là Philip Johnson, Howard Barnstone và Eugene Aubry.
Bên trong có mười bốn bức tranh khổ lớn của Rothko. Bảy bức có những hình chữ nhật đen, mép sắc, trên nền đỏ nâu sẫm. Bảy bức còn lại là những mảng tím đổi sắc rất khẽ. Rothko làm việc và thử nghiệm hơn hai năm, hoàn thành cả bộ năm 1967.
Căn phòng có mặt bằng bát giác, tranh treo quanh các vách, ánh sáng đi xuống từ trên cao. Với Rothko, ánh sáng tự nhiên là điều quan trọng. Chỉ nó mới cho thấy hết những sắc độ tinh tế trong bảng màu của ông, những chỗ đen không hẳn là đen, những chỗ tím gần như tan vào tường.
Người đặt hàng và người vẽ
Ý tưởng bắt đầu từ một chuyến đi. Mùa hè năm 1952, vợ chồng de Menil đến thăm những nhà thờ ở Pháp mà Fernand Léger và Henri Matisse đã góp những tác phẩm lớn nhất đời mình, và nơi Le Corbusier chuẩn bị xây nhà nguyện Ronchamp. Dominique de Menil kể lại rằng khi đó họ thấy một bậc thầy có thể làm được gì cho một công trình tôn giáo nếu được tự do hoàn toàn.
Họ chọn Rothko sau khi thấy những bức tranh ông vẽ cho nhà hàng Four Seasons ở New York cuối thập niên 1950, loạt Seagram Murals. Trong một lá thư gửi họ năm 1966, Rothko viết rằng độ lớn của nhiệm vụ này vượt quá mọi điều ông hình dung trước đó, và nó buộc ông vươn xa hơn những gì ông nghĩ mình làm được.
Rothko sinh ở Nga, là một trong những hoạ sĩ lớn nhất của Mỹ giữa thế kỷ hai mươi. Người ta hay xếp ông vào Biểu hiện Trừu tượng và Trường Màu, nhưng chính ông luôn phủ nhận cả hai cái nhãn ấy. Ông mất năm 1970, trước khi kịp thấy những bức tranh của mình được treo trong nhà nguyện.
Một nơi cho mọi đức tin
Dominique de Menil muốn nhà nguyện hướng về điều thiêng liêng mà không áp đặt khung cảnh của một tôn giáo nào. Nơi đây giữ một bộ sưu tập kinh sách của nhiều truyền thống: Kinh Thánh, Kinh Qur’an, Bhagavad Gita, Khordeh Avesta. Mỗi năm có khoảng một trăm nghìn người, thuộc mọi đức tin, đến đây từ khắp thế giới.
Ngoài quảng trường, trên mặt hồ phản chiếu, là Broken Obelisk của Barnett Newman, dành tặng Mục sư Martin Luther King Jr. Câu chuyện của nó không êm. Năm 1969, vợ chồng de Menil đề nghị góp tiền để thành phố Houston mua tác phẩm, đặt gần toà thị chính và đề tặng nhà lãnh đạo dân quyền vừa bị ám sát. Thành phố nhận tiền nhưng từ chối lời đề tặng. Họ rút đề nghị, tự mua tác phẩm, đặt nó trước nhà nguyện và đề tặng King trong lễ khai trương năm 1971.
Từ đó nhà nguyện vừa là nơi tĩnh lặng vừa là nơi gặp gỡ, nơi người ta đến để ngồi một mình và cũng để bàn về công lý. Hai điều ấy không mâu thuẫn. Cả hai đều bắt đầu bằng việc dừng lại.
Khi nước tràn vào
Một căn phòng sống nhờ ánh trời cũng phải chịu chính bầu trời ấy. Tháng 7 năm 2024, mưa lớn và gió mạnh của bão Beryl làm dột mái nhà nguyện. Nước làm hư một phần trần, vài vách tường và bốn tấm tranh của Rothko.
Nhà nguyện đóng cửa từ tháng 7 đến tháng 12 năm đó. Các tấm tranh bị ảnh hưởng được đưa đến một cơ sở bên ngoài để phục chế, dưới sự dẫn dắt của hãng bảo tồn Whitten & Proctor. Ngày 17 tháng 12 năm 2024, nhà nguyện mở cửa trở lại, nhưng thiếu bộ ba tranh ở vách phía đông.
Có lẽ khoảng trống ấy cũng dạy một điều. Những bức tranh của Rothko luôn cần một căn phòng, một thứ ánh sáng, một người đứng đủ lâu. Thiếu một phần, căn phòng vẫn ở đó, vẫn im lặng, và vẫn đợi.
Fourteen paintings, one room
The Rothko Chapel is a chapel in Houston, Texas, belonging to no single faith. In 1964 the collectors John and Dominique de Menil commissioned Mark Rothko to create a sacred space for the city. It opened in 1971. The architects were Philip Johnson, Howard Barnstone and Eugene Aubry.
Inside are fourteen large paintings by Rothko. Seven show hard-edged black rectangles on a deep maroon ground. The other seven are fields of purple that shift very quietly in tone. Rothko spent more than two years working and testing, and finished the suite in 1967.
The room is octagonal, the paintings hung around its walls, light falling from above. Natural light mattered to Rothko. Only daylight could show the full range of his palette, the blacks that are not quite black, the purples that almost dissolve into the wall.
The patrons and the painter
The idea began with a journey. In the summer of 1952 the de Menils visited churches in France where Fernand Léger and Henri Matisse had made some of their greatest work, and the site where Le Corbusier was about to build his chapel at Ronchamp. Dominique de Menil later recalled what they saw there: what a master can do for a religious building when given a free hand.
They chose Rothko after seeing the paintings he had made for the Four Seasons restaurant in New York in the late 1950s, the Seagram Murals. In a 1966 letter to them, Rothko wrote that the scale of the task exceeded everything he had imagined, and that it was pushing him beyond what he thought he could do.
Born in Russia, Rothko was one of the great American painters of the mid twentieth century. He is often placed with Abstract Expressionism and Color Field painting, though he always rejected both labels. He died in 1970, before he could see his paintings installed in the chapel.
A place for every faith
Dominique de Menil wanted the chapel to turn toward the sacred without imposing the setting of any one religion. It keeps a collection of holy texts from many traditions: the Bible, the Quran, the Bhagavad Gita, the Khordeh Avesta. Around a hundred thousand people of every faith visit each year from all over the world.
Outside, above the reflecting pool, stands Barnett Newman's Broken Obelisk, dedicated to the Reverend Dr. Martin Luther King Jr. Its story is not a smooth one. In 1969 the de Menils offered to help the city of Houston buy the sculpture, to be placed near City Hall and dedicated to the recently murdered civil rights leader. The city accepted the money but refused the dedication. The de Menils withdrew, bought the work themselves, set it before the chapel and dedicated it to King at the 1971 opening.
Since then the chapel has been both a place of stillness and a place of gathering, where people come to sit alone and also to speak about justice. The two do not conflict. Both begin by stopping.
When the water came in
A room that lives by the light of the sky must also bear that sky. In July 2024 the heavy rain and winds of Hurricane Beryl caused a leak in the chapel roof. Water damaged part of the ceiling, several walls and four of Rothko's panels.
The chapel closed from July to December that year. The affected panels were taken to an off site facility for restoration, led by the conservators Whitten & Proctor. On 17 December 2024 the chapel reopened, without the triptych from its east wall.
Perhaps the gap teaches something too. Rothko's paintings always needed a room, a light, a person who stays long enough. With a part missing, the room is still there, still silent, still waiting.
Modern Art