Essays · Photography
Masao Yamamoto. A Box of Ku.
Một bức ảnh cũng có thể cầm trong tay.
A photograph can be held in the hand.
Stephen Bulger Gallery · Stephen Bulger Gallery
Một cái hộp đầy ảnh nhỏ
Masao Yamamoto sinh năm 1957 ở thành phố Gamagori, tỉnh Aichi, Nhật Bản. Ông học vẽ sơn dầu trước khi chuyển sang nhiếp ảnh. Dấu vết của người họa sĩ ấy vẫn còn rõ trong cách ông đối xử với từng tấm ảnh.
A Box of Ku là loạt ảnh ông làm từ cuối thập niên 1980 và tiếp tục trong hơn ba mươi năm. Các tấm ảnh không có tên riêng, chỉ có số: #3, #154, #715. Số thứ tự đã lên tới hàng trăm. Nó giống một cuốn sổ ghi chép hơn là một bộ sưu tập ảnh đẹp.
Tên loạt ảnh có chữ Ku. Trong tiếng Nhật, chữ 空 đọc là ku có nghĩa là bầu trời, và cũng có nghĩa là khoảng trống, sự rỗng. Một cái hộp đựng khoảng trống. Nghe như một câu đố, nhưng khi nhìn ảnh thì câu đố ấy tự rõ ra.
Ảnh như một vật
Ảnh của Yamamoto nhỏ. Nhiều tấm vừa lòng bàn tay. Đó là những bản in bạc gelatin đen trắng, nhưng ông không để chúng nguyên như vừa ra khỏi phòng tối.
Ông nhuộm tông, vẽ thêm lên bề mặt, làm cũ, làm sờn mép, gấp nhẹ. Có tấm lấm tấm những vệt như vàng. Có tấm có nếp nhăn như một lá thư được mở ra rồi gập lại nhiều lần. Mỗi bản in vì thế khác với bản in khác, dù cùng một âm bản. Ông muốn mỗi tấm ảnh là một vật riêng, có đời sống riêng.
Ban đầu, các tấm ảnh được xếp trong một hộp gỗ, và người xem được mời cầm lên, lật qua lật lại. Ảnh không còn là thứ chỉ để treo trên tường sau kính. Nó trở lại làm một món đồ, như bức ảnh gia đình cũ người ta cất trong ngăn kéo.
Khi trưng bày, Yamamoto cũng không treo ảnh thành hàng thẳng. Ông rải chúng trên tường theo những khoảng cách khác nhau, tấm cao tấm thấp, để lại rất nhiều tường trắng ở giữa. Mỗi lần treo là một bố cục mới. Khoảng trống giữa các tấm ảnh cũng là một phần của tác phẩm.
Haiku bằng hình
Người viết về Yamamoto thường gọi ảnh của ông là haiku thị giác. So sánh này có lý. Haiku là thể thơ rất ngắn, ghi lại một khoảnh khắc quan sát, thường gắn với mùa và thiên nhiên, và để phần lớn ý nghĩa nằm ngoài lời.
Ảnh của Yamamoto cũng vậy. Những thứ hay gặp trong ảnh ông rất đơn giản. Một cành cây trụi lá. Một con chim đậu trên dây. Một hòn đá. Một mặt nước. Một phần lưng người. Không có câu chuyện, không có nhân vật chính. Chỉ có một thứ được nhìn thấy, và rất nhiều khoảng lặng quanh nó.
Đứng riêng, mỗi tấm là một bài thơ ngắn. Đứng cùng nhau, chúng thành một tập thơ mà người xem tự đọc theo thứ tự của mình. Yamamoto không áp đặt thứ tự ấy. Hộp có thể được mở ra theo bất cứ cách nào.
Vì sao cái nhỏ còn quan trọng
Nhiếp ảnh đương đại có xu hướng làm ảnh ngày càng lớn, in khổ bằng cả bức tường, để cạnh tranh với hội họa trong phòng trưng bày. Yamamoto đi ngược lại. Ảnh của ông nhỏ đến mức người xem phải đến gần. Và khi đến gần, họ thấy những thứ mà ảnh lớn không cho thấy: bề mặt giấy, dấu vết thời gian, một vết gấp.
Đó cũng là một cách nhìn thế giới. Chú ý tới cái nhỏ, cái lặng, cái dễ bỏ qua. Một con chim. Một chiếc lá. Một vệt sáng trên nước. Những thứ ấy không cần được phóng to để quan trọng.
Cùng một thời gian, ở phía đối lập, Hiroshi Sugimoto chụp biển thành những khoảng trống lớn và phẳng. Hai nghệ sĩ Nhật, hai cỡ ảnh, cùng một niềm tin rằng khoảng trống không phải là thiếu. Nó là chỗ để người xem bước vào.
A Box of Ku là một cái hộp như vậy. Mở ra, người xem thấy vài hình ảnh nhỏ. Nhưng thứ họ thực sự cầm trong tay là khoảng trống ở giữa.
A box of small pictures
Masao Yamamoto was born in 1957 in Gamagori, in Aichi Prefecture, Japan. He studied oil painting before turning to photography. That painter is still visible in the way he treats each print.
A Box of Ku is a series he began in the late 1980s and continued for more than thirty years. The pictures have no titles, only numbers: #3, #154, #715. The count runs into the hundreds. It resembles a notebook more than a portfolio.
The series title contains the word Ku. In Japanese, the character 空, read ku, means sky, and also emptiness. A box that holds emptiness. It sounds like a riddle, but looking at the pictures, the riddle resolves itself.
The photograph as object
Yamamoto's prints are small. Many fit in the palm of a hand. They are black and white gelatin silver prints, but he does not leave them as they came out of the darkroom.
He tones them, paints on them, ages them, wears down the edges, folds them lightly. Some carry flecks of gold. Some have creases like a letter opened and closed many times. So each print differs from the next, even from the same negative. He wants every picture to be a singular object with a life of its own.
The prints were first kept in a wooden box, and viewers were invited to pick them up and turn them over. The photograph is no longer something only hung behind glass. It becomes a thing again, like an old family snapshot kept in a drawer.
When he exhibits, Yamamoto does not hang the prints in straight rows. He scatters them across the wall at varied intervals, some high, some low, leaving a great deal of white wall between. Each hanging is a new composition. The space between the prints is part of the work.
Haiku in pictures
Writers on Yamamoto often call his pictures visual haiku. The comparison makes sense. Haiku is a very short poem that records a moment of observation, often tied to a season and to nature, leaving most of its meaning outside the words.
Yamamoto's pictures do the same. What appears in them is simple. A bare branch. A bird on a wire. A stone. A surface of water. Part of a human back. No story, no protagonist. Only something seen, and a great deal of quiet around it.
Alone, each print is a short poem. Together they form a collection the viewer reads in their own order. Yamamoto does not impose one. The box can be opened any way at all.
Why the small still matters
Contemporary photography has tended to make pictures ever larger, printed at the scale of a wall, to compete with painting in the gallery. Yamamoto goes the other way. His prints are so small that the viewer must approach. And up close, one sees what large prints do not show: the paper's surface, the marks of time, a fold.
It is also a way of looking at the world. Attention to what is small, quiet, easily missed. A bird. A leaf. A glint on water. None of these needs to be enlarged to matter.
At the opposite end, Hiroshi Sugimoto photographs the sea as vast, flat emptiness. Two Japanese artists, two scales, one conviction: emptiness is not a lack. It is room for the viewer to enter.
A Box of Ku is such a box. Open it and you see a few small images. But what you are really holding is the empty space between them.
Photography