Essays · Olfactory Art

Mathilde Laurent. Điều hương trong nhà.

Thứ không có hình cũng cần một chỗ đứng.

What has no shape still needs a place to stand.

Mathilde Laurent, Cartier: giấy thử mùi đặt cạnh khay đá quý

Từ Guerlain đến Cartier

Mathilde Laurent bắt đầu được chú ý vào cuối những năm 1990. Vừa ra trường, bà vào Guerlain và có những bước đầu được giới trong nghề để ý. Bà ở lại nhà ấy hơn mười năm.

Năm 2005, bà trở thành người sáng tạo nước hoa của Cartier. Cartier là một nhà kim hoàn. Những vật làm nên tên tuổi của nhà là nhẫn, vòng, đồng hồ: vật được cân, được đo, được cắt với độ chính xác tính bằng phần nhỏ của milimét.

Trong ngôi nhà ấy, con báo là một biểu tượng từ thời Jeanne Toussaint, giám đốc sáng tạo từ năm 1933 đến năm 1970, người có biệt danh là con báo. La Panthère cũng là tên một trong những mùi đầu tiên Laurent ký tên ở Cartier. Bà kể rằng khi còn rất trẻ trong nhà mà phải đụng đến biểu tượng ấy, bà thấy chóng mặt.

Một biểu tượng làm bằng vàng và đá, giờ phải được viết lại bằng một thứ không cầm được.

Một vị trí hiếm: người điều hương trong nhà

Phần lớn người điều hương làm việc cho các công ty sản xuất nguyên liệu và hương liệu. Họ nhận đề bài từ nhiều nhãn hiệu, làm nhiều phương án, và thường không biết mẫu nào được chọn cho đến phút cuối. Người điều hương trong nhà thì khác: họ làm việc cho một nhà duy nhất.

Trong một cuộc trò chuyện với tạp chí Nez năm 2020, Laurent mô tả khác biệt ấy khá rõ. Bà không phải làm nhiều ý tưởng để người khác chọn, mà chỉ làm một. Mùi được làm riêng cho một câu hỏi, không phải một cuộc thi.

Bà cũng tả cách làm việc bên trong: gần với bộ phận marketing, với ban lãnh đạo, với người trợ lý của mình, theo lối cùng suy nghĩ hơn là theo cấp bậc. Khi một mùi gần xong, cả nhóm ngửi cùng nhau trước khi trình lên hội đồng điều hành. Bà vẫn làm cùng một công ty hương liệu lớn để có nguồn lực và để không bị tách khỏi những gì mới trong nghề.

Vị trí ấy cho bà một thứ mà nhiều người trong nghề thiếu: thời gian ở lâu với một ngôi nhà, và cơ hội để nhiều mùi nói chuyện với nhau qua năm tháng.

Mùi đứng cạnh kim loại và đá

Trong một nhà kim hoàn, giá trị của vật gắn với độ bền. Đá quý được yêu vì nó không đổi. Vàng được yêu vì nó không gỉ. Người ta truyền chúng qua nhiều đời.

Mùi làm điều ngược lại. Nó đổi từng phút trên da, rồi hết. Không ai truyền lại một mùi đã thoa hôm qua. Đặt mùi vào cùng một nhà với đá là đặt hai cách tồn tại cạnh nhau: một cái ở lại, một cái rời đi.

Năm 2025, tại Paris Perfume Week, Laurent ngồi trong một bàn tròn do Nez tổ chức về cách các nhà kim hoàn chuyển thế giới của mình sang mùi. Câu hỏi ấy có lẽ đã đi theo bà suốt hai mươi năm ở Cartier: một mùi có thể mang tinh thần của một vật cứng mà không giả làm vật cứng không?

Penta không biết câu trả lời chính xác của bà. Nhưng câu hỏi thì rất rõ, và nó đáng được giữ lại.

Nói về mùi như nói về một nghệ thuật

Laurent không chỉ làm mùi. Bà nói và viết về mùi. Năm 2022, Nez in cuốn Sentir le sens của bà. Với Cartier, bà dẫn một podcast tên Inspire, mời nghệ sĩ, nhà sử học, nhà khoa học cùng ngửi một mùi và nói chuyện quanh nó. Tập đầu tiên, tên là Une panthère, có một nghệ sĩ dương cầm, một diễn viên, một nhà sử học và một bác sĩ thú y của vườn thú Jardin des Plantes.

Trong cuộc trò chuyện với Nez về podcast ấy, bà nói rằng mình tiếp nối một hướng đi đã có từ Edmond Roudnitska: coi nghệ thuật nước hoa là một nghệ thuật đầy đủ. Bà cũng kể rằng gặp một người điều hương, với nhiều người yêu mùi, cũng giống như gặp một nghệ sĩ hay một nhà văn.

Ý tưởng ấy đã được thử ở nơi khác. Triển lãm The Art of Scent treo mùi như treo tác phẩm, không chai, không nhãn hiệu. Laurent làm điều tương tự từ bên trong một ngôi nhà: giữ cho mùi một tiếng nói riêng, ngay cả khi đứng cạnh vàng và đá.


From Guerlain to Cartier

Mathilde Laurent began to be noticed in the late 1990s. Straight out of school, she joined Guerlain and made a debut the trade took note of. She stayed with that house for more than ten years.

In 2005 she became the perfume creator of Cartier. Cartier is a jeweller. The things that made its name are rings, bracelets, watches: objects weighed, measured and cut to fractions of a millimetre.

In that house the panther has been an emblem since Jeanne Toussaint, creative director from 1933 to 1970, herself nicknamed the panther. La Panthère is also the name of one of the first perfumes Laurent signed at Cartier. She has said that tackling that emblem while still so young in the house made her dizzy.

An emblem made of gold and stone, now to be rewritten in something that cannot be held.

A rare position: the in-house perfumer

Most perfumers work for companies that make materials and scents. They take briefs from many brands, produce many options, and often do not know which will be chosen until the end. An in-house perfumer is different: they work for one house only.

In a 2020 conversation with Nez magazine, Laurent described the difference plainly. She does not have to develop many ideas for others to choose from, only one. The perfume is made for one question, not for a contest.

She also described the inside of the work: close to marketing, to senior management, to her assistant, in a spirit of thinking together rather than of rank. When a perfume is nearly done, the group smells it together before it goes to the executive committee. She still works with a large scent company for resources and to stay in touch with what is new in the trade.

The position gives her something many in the trade lack: time spent long with one house, and the chance for many perfumes to speak to one another across the years.

Smell beside metal and stone

In a jewellery house, value is tied to endurance. Stones are loved because they do not change. Gold is loved because it does not tarnish. People hand them down through generations.

Smell does the opposite. It changes by the minute on skin, then is gone. No one inherits a scent worn yesterday. Putting smell in the same house as stone sets two ways of existing side by side: one stays, one leaves.

In 2025, at Paris Perfume Week, Laurent sat on a round table organised by Nez about how jewellery houses translate their worlds into smell. The question has perhaps followed her through twenty years at Cartier: can a smell carry the spirit of a hard object without pretending to be one?

Penta does not know her exact answer. But the question is clear, and worth keeping.

Speaking of smell as an art

Laurent does not only make perfume. She speaks and writes about it. In 2022 Nez published her book Sentir le sens. For Cartier she hosts a podcast called Inspire, inviting artists, historians and scientists to smell a perfume together and talk around it. The first episode, Une panthère, brought together a pianist, an actor, a historian and a veterinarian from the Jardin des Plantes menagerie.

Talking to Nez about the podcast, she said she continues a path opened before her by Edmond Roudnitska: treating the art of perfume as an art in its own right. She also said that for many who love scent, meeting a perfumer is like meeting an artist or a writer.

The idea has been tested elsewhere. The exhibition The Art of Scent hung perfumes the way one hangs works, with no bottles and no brands. Laurent does something similar from inside a house: she keeps a voice of its own for smell, even beside gold and stone.