Essays · Olfactory Art
Mike Bouchet. Tender.
Tiền mang mùi của mọi bàn tay đã giữ nó.
Money carries the smell of every hand that held it.
Courtesy Christina Witter and Symrise · ARTnews
Một gallery trống
Ngày 19 tháng 1 năm 2017, Marlborough Gallery mở triển lãm Tender của Mike Bouchet tại chi nhánh Chelsea, số 545 đường 25 Tây, New York. Khách bước vào và thấy tường trắng, sàn trống. Không có tác phẩm nào treo trên tường. Không có gì đặt trên sàn.
Tác phẩm nằm trong không khí. Toàn bộ không gian gallery được phủ bằng một mùi tổng hợp: mùi của tiền giấy đô la Mỹ. Gallery gọi nó là một điêu khắc. Một điêu khắc không có hình dạng, không có cân nặng, nhưng chiếm trọn thể tích căn phòng.
Triển lãm kéo dài đến ngày 25 tháng 2 năm 2017. Ngoài căn phòng có mùi, người xem còn thấy các bản vẽ chuẩn bị và ảnh tư liệu. Tác phẩm mùi được làm thành ba phiên bản, như một bản in.
Ngày khai mạc trùng với dịp lễ nhậm chức tổng thống Mỹ tháng 1 năm 2017. Gallery giới thiệu Tender như một bình luận về quyền lực, về thực tại được dựng lên, và về ham muốn của con người.
Hơn một năm cho mùi của tiền
Bouchet làm việc với Marc vom Ende, nhà hương cao cấp của Symrise, một hãng hương liệu lớn của Đức. Quá trình nghiên cứu kéo dài hơn một năm.
Các bài báo thời điểm ấy thuật lại rằng riêng mùi tiền mới đã mất khoảng sáu tháng. Mùi tiền đã qua sử dụng mất thêm khoảng tám tháng nữa. Tiền mới chủ yếu là giấy và mực. Tiền cũ thì có thêm tất cả những gì cuộc sống bám vào: mồ hôi tay, da ví, bụi quầy thu ngân, túi quần.
Công thức cuối cùng có hơn 100 thành phần. Theo mô tả của gallery, mùi ấy gồm các nốt từ nhiều loại mực, da, giấy, cùng dấu vết của mùi cơ thể người và những chất khác, để tái hiện đặc tính của một tờ tiền đã qua tay. Nền của nó là bông, mực và xà phòng. Nói cách khác, mùi tiền thật là mùi của một vật được con người dùng liên tục.
Đây là điểm khiến Tender khác một trò đùa. Bouchet không phun mùi giấy mới vào phòng cho vui. Ông đặt hàng một bản sao chính xác của thứ vật chất đi qua tay mọi người mỗi ngày, và để nó lơ lửng trong một căn phòng dành cho nghệ thuật đắt tiền.
Từ mùi cống đến mùi tiền
Một năm trước Tender, Bouchet làm một tác phẩm có mùi theo hướng ngược lại. Tại Manifesta 11 ở Zürich năm 2016, ông làm việc với nhà máy xử lý nước thải của thành phố để dựng The Zurich Load: 80 tấn bùn thải, lượng mà cư dân Zürich thải ra trong khoảng một ngày.
Bùn được trộn với xi măng, vôi và chất màu, ép thành 252 khối, xếp thành một mặt bằng dài hơn 30 mét trong Migros Museum. Một nhóm chuyên gia xử lý để bùn an toàn khi trưng bày và giảm mùi, nhưng không xoá hẳn.
Đặt cạnh nhau, hai tác phẩm tạo thành một cặp. Một bên là thứ con người thải ra và muốn quên. Một bên là thứ con người tích góp và muốn giữ. Cả hai đều là sản phẩm tập thể của một thành phố. Và cả hai đều được Bouchet đưa vào phòng trưng bày dưới dạng mùi.
Tên Tender cũng mang hai nghĩa. Trong tiếng Anh, legal tender là tiền tệ hợp pháp. Nhưng tender cũng có nghĩa là dịu dàng, mềm, dễ tổn thương. Một căn phòng đầy mùi tiền, và một chữ gợi sự mong manh.
Điêu khắc không nhìn thấy
Tender đặt câu hỏi về định nghĩa của điêu khắc. Nếu điêu khắc là việc định hình vật chất trong không gian, thì mùi cũng là vật chất: những phân tử bay hơi, có khối lượng, có nồng độ. Chúng chiếm chỗ trong căn phòng, dù mắt không thấy.
Người xem không đi quanh Tender như đi quanh một bức tượng. Họ đi trong nó. Mỗi hơi thở là một lần chạm vào tác phẩm.
Cùng một mạch suy nghĩ ấy, Sean Raspet từng cô đặc chính không khí của một gallery thành lớp sơn cào để ngửi. Có thể đọc thêm trong bài về Residuals. Cả hai đều dùng mùi để làm hiện ra thứ luôn có mặt nhưng không ai nhìn.
Với Tender, thứ ấy là tiền. Thứ ta đếm, cất, trao, nhận. Và hoá ra nó có mùi của tất cả chúng ta.
An empty gallery
On 19 January 2017, Marlborough Gallery opened Mike Bouchet's Tender at its Chelsea space, 545 West 25th Street, New York. Visitors walked in to white walls and an empty floor. Nothing hung. Nothing stood.
The work was in the air. The whole gallery was filled with a synthetic smell: the smell of US dollar bills. The gallery called it a sculpture. A sculpture with no shape and no weight, yet occupying the full volume of the room.
The show ran until 25 February 2017. Beside the scented room there were preparatory drawings and documentation. The scent work was produced in an edition of three, like a print.
The opening fell in the week of the January 2017 presidential inauguration. The gallery presented Tender as a comment on power, constructed reality and human desire.
More than a year for the smell of money
Bouchet worked with Marc vom Ende, a senior perfumer at Symrise, the large German flavour and scent house. Research took more than a year.
Reports at the time said the smell of new money alone took about six months. Used money took roughly eight more. New bills are mostly paper and ink. Old bills carry everything life leaves on them: sweaty palms, wallet leather, cash drawer dust, trouser pockets.
The final formula had over 100 components. The gallery described notes from several inks, leathers and papers, with traces of human odour and other matter to give the handled quality of a circulated bill. Its base was cotton, ink and soap. The real smell of money, in other words, is the smell of an object people use constantly.
From sewage to cash
A year before Tender, Bouchet made a smell work pointing the other way. At Manifesta 11 in Zurich in 2016, he worked with the city's wastewater plant on The Zurich Load: 80 tonnes of sewage sludge, about what Zurich's residents produce in a single day.
The sludge was mixed with cement, lime and pigment, pressed into 252 blocks and laid out over more than 30 metres in the Migros Museum. Specialists treated it to be safe to show and to reduce the smell, though not to erase it.
Side by side, the two works make a pair. One is what people expel and want to forget. The other is what people accumulate and want to keep. Both are the collective product of a city. Both entered the gallery as smell.
The title has two faces too. Legal tender is money. Tender is also soft, gentle, easily hurt. A room full of the smell of cash, and a word that suggests fragility.
Invisible sculpture
Tender asks what sculpture is. If sculpture shapes matter in space, then smell is matter as well: volatile molecules with mass and concentration. They take up room, even when the eye sees nothing.
Visitors do not walk around Tender as they would a statue. They walk inside it. Every breath is a touch.
In the same line of thought, Sean Raspet condensed the air of a gallery into a scratch and sniff coating; see the essay on Residuals. Both use smell to reveal something always present and never looked at.
In Tender, that something is money. What we count, keep, give and receive. It turns out to smell of all of us.
Olfactory Art