Essays · Photography
Newsha Tavakolian. Blank Pages of an Iranian Photo Album.
Một cuốn album không chỉ giữ quá khứ. Nó chừa chỗ cho điều chưa đến.
An album does not only keep the past. It leaves room for what has not come.
© Newsha Tavakolian · Magnum Photos
Một cuốn album cho cả một thế hệ
Newsha Tavakolian là nhiếp ảnh gia người Iran, sinh năm 1981, sống và làm việc ở Tehran. Bà bắt đầu từ báo ảnh, rồi dần chuyển sang những dự án nằm giữa báo chí và nghệ thuật. Bà là thành viên của Magnum Photos.
Năm 2014, bà nhận giải thưởng báo ảnh Carmignac Gestion. Khoản tài trợ ấy giúp bà thực hiện Blank Pages of an Iranian Photo Album, một dự án về những người thuộc tầng lớp trung lưu ở Iran, trong bối cảnh đất nước sau cuộc cách mạng năm 1979.
Ý tưởng của bà xuất phát từ một vật rất quen: cuốn album ảnh gia đình. Trong nhiều nhà ở Iran, cũng như ở nhiều nơi khác, cuốn album là nơi giữ những dịp quan trọng: sinh nhật, đám cưới, ngày nghỉ. Tavakolian muốn tiếp tục những cuốn album ấy, bằng cái nhìn của mình về đời sống hiện tại.
Bà chọn một nhóm người, theo họ trong một thời gian, chụp họ trong những khoảnh khắc riêng. Tên của từng người được giữ trong chú thích: Somayyeh, Nazanin, Mahud, Sanaz, Bita, Shabnam, Shahin, và Ali cùng con gái Hadis.
Đời sống giữa hai lớp
Những tấm ảnh cho thấy những việc rất bình thường. Một buổi sinh nhật. Một giờ nghỉ ở trường đại học. Một người ngồi trước màn hình máy tính. Một người vừa làm một thủ thuật thẩm mỹ. Một chuyến đi lên núi Tochal phía bắc Tehran. Một ngày ở bờ biển Caspian. Một căn hộ trong khu chung cư Ekbatan rộng lớn.
Nhưng dưới sự bình thường ấy là một lớp khác. Đời sống ở Iran chia thành hai phía: những gì được phép ở nơi công cộng, và những gì diễn ra sau cánh cửa. Người trẻ sống giữa hai phía ấy, với những mong muốn riêng, những điều không nói ra, những mâu thuẫn hằng ngày.
Tavakolian không giải thích những mâu thuẫn ấy. Bà để chúng hiện ra trong ảnh: trong nét mặt, trong không gian, trong khoảng cách giữa người với người. Nhiều nhân vật trông có vẻ đang chờ. Chờ gì, bức ảnh không nói.
Tên bộ ảnh gợi đúng cảm giác ấy. Những trang trống là phần đời chưa được sống, hay chưa được phép sống. Là tương lai chưa rõ của một thế hệ lớn lên trong một đất nước nhiều biến động.
Một cái tên không chịu đổi
Câu chuyện quanh tác phẩm cũng đáng kể. Sau khi Tavakolian nộp bộ ảnh, người sáng lập quỹ Carmignac muốn tự tay biên tập ảnh, sửa phần chữ đi kèm, và đổi tên dự án thành The Lost Generation, tức Thế hệ đánh mất.
Tavakolian từ chối. Với bà, cái tên ấy quá cũ và quá nặng, gán cho những con người trong ảnh một nhãn mà họ không chọn. Năm 2015, bà trả lại tiền thưởng, từ bỏ giải và cắt đứt quan hệ với quỹ.
Chi tiết này quan trọng với việc đọc tác phẩm. Hai cái tên nói hai điều khác nhau. Thế hệ đánh mất là một lời kết luận: những con người này đã mất. Những trang trống là một câu hỏi để ngỏ: đời họ vẫn còn đang được viết.
Tavakolian giữ câu hỏi. Tác phẩm được in thành sách với đúng cái tên bà chọn, và được trưng bày ở nhiều nơi.
Vì sao đáng nhớ
Blank Pages of an Iranian Photo Album cho thấy một cách kể về một đất nước mà không dùng những hình ảnh quen thuộc trên bản tin. Không có biểu tình, không có khẩu hiệu. Chỉ có những người trẻ, những căn phòng, những buổi chiều.
Đặt cạnh The Black Photo Album của Santu Mofokeng, ta thấy album gia đình có thể trở thành chất liệu cho nghệ thuật. Mofokeng tìm lại những bức ảnh cũ bị lãng quên. Tavakolian làm ngược lại: bà chụp những trang mới, cho một cuốn album chưa khép lại.
Một cuốn album thật không bao giờ đầy. Luôn còn một trang, chờ ai đó dán thêm một ngày.
An album for a generation
Newsha Tavakolian is an Iranian photographer, born in 1981, living and working in Tehran. She began in photojournalism and moved gradually toward projects that sit between reporting and art. She is a member of Magnum Photos.
In 2014 she received the Carmignac Gestion Photojournalism Award. The grant allowed her to make Blank Pages of an Iranian Photo Album, a project about middle class Iranians in a country shaped by the 1979 revolution.
Her idea started from a familiar object: the family photo album. In many Iranian homes, as elsewhere, the album keeps the important occasions: birthdays, weddings, holidays. Tavakolian wanted to continue those albums with her own view of life now.
She chose a small group of people, followed them for a time, and photographed them in private moments. Each is named in the captions: Somayyeh, Nazanin, Mahud, Sanaz, Bita, Shabnam, Shahin, and Ali with his daughter Hadis.
Life between two layers
The pictures show very ordinary things. A birthday party. A break at university. Someone sitting at a computer screen. Someone just after a cosmetic procedure. A trip up Tochal, north of Tehran. A day on the Caspian coast. An apartment in the vast Ekbatan housing complex.
Beneath that ordinariness is another layer. Life in Iran divides into what is permitted in public and what happens behind the door. Young people live between the two, with private desires, things left unsaid, daily contradictions.
Tavakolian does not explain them. She lets them surface in faces, in rooms, in the distance between people. Many of her subjects seem to be waiting. For what, the picture does not say.
The title captures that feeling. The blank pages are the part of life not yet lived, or not yet allowed. They are the unclear future of a generation raised in a turbulent country.
A title that would not change
The story around the work matters too. After Tavakolian delivered the series, the founder of the Carmignac foundation wanted to edit the pictures himself, rewrite the texts, and rename the project The Lost Generation.
Tavakolian refused. To her that title was worn out and loaded, pinning on her subjects a label they had not chosen. In 2015 she returned the prize money, gave up the award and cut ties with the foundation.
The episode shapes how the work is read. The two titles say different things. The Lost Generation is a verdict: these people are lost. Blank pages are an open question: their lives are still being written.
Tavakolian kept the question. The work was published as a book under the title she chose, and has been exhibited widely.
Why it stays
Blank Pages of an Iranian Photo Album shows a way to portray a country without the familiar pictures of the news. No protests, no slogans. Only young people, rooms, afternoons.
Beside Santu Mofokeng's The Black Photo Album, we see how the family album can become material for art. Mofokeng recovered old, forgotten portraits. Tavakolian does the reverse: she makes new pages for an album that is not yet closed.
A real album is never full. There is always one more page, waiting for someone to add another day.
Photography