Essays · Olfactory Art
Nhật Bản. Incense Box with Scene from The Tale of Genji.
Một mùi có sẵn trên da. Một câu hỏi không có lời đáp.
A scent already on the skin. A question with no answer.
The Metropolitan Museum of Art, Gift of Mrs. George A. Crocker (Elizabeth Masten), 1937 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art
Hai vỏ sò bằng sơn mài
The Metropolitan Museum of Art ở New York giữ một hộp đựng hương làm ở Nhật Bản vào nửa sau thế kỷ 19. Nó dài khoảng 13 cm, rộng hơn 7 cm, cao khoảng 5 cm. Hộp về bảo tàng năm 1938, trong cùng món quà của bà George A. Crocker với nhiều hộp sơn mài khác.
Hình dáng của nó là hai vỏ sò lồng vào nhau. Theo bảo tàng, hình này bắt chước những vỏ sò được vẽ tranh dùng trong kai-awase, trò so vỏ sò của giới quý tộc Nhật. Trong trò này, người chơi phải tìm ra hai nửa của cùng một con sò trong rất nhiều mảnh vỏ trông giống nhau.
Bề mặt được làm bằng nhiều kỹ thuật sơn mài vàng bạc: takamaki-e đắp nổi, hiramaki-e vẽ phẳng, togidashimaki-e phủ rồi mài, cùng lá vàng lá bạc cắt hình dán vào. Trên hộp vẽ một cảnh trong Truyện Genji.
Chương bốn mươi hai, Hoàng tử thơm
Cảnh vẽ trên hộp thuộc chương 42 của Truyện Genji, tên là Nioumiya, thường dịch là Hoàng tử thơm. Tới chương này, Genji đã mất. Câu chuyện chuyển sang thế hệ sau, xoay quanh hai chàng trai trẻ.
Người thứ nhất là Kaoru. Trước thiên hạ, anh là con trai của Genji. Người thứ hai là hoàng tử Niou, cháu ngoại của Genji. Hai người là bạn, và cũng là đối thủ.
Điều khiến họ nổi bật trong truyện là mùi. Kaoru sinh ra đã có một mùi hương tự nhiên trên người, thơm tới mức người ta nhận ra anh đã đi qua chỉ nhờ mùi còn lại. Niou không có món quà ấy. Anh bù lại bằng cách ngày đêm ướp áo trong những loại hương tốt nhất, cố gắng sánh với người bạn. Tên của cả hai đều gắn với mùi: Kaoru nghĩa là thơm, Niou cũng là một chữ chỉ mùi toả ra.
Hiếm có chương nào trong văn học cổ điển đặt mùi hương vào trung tâm như vậy. Một người mang mùi từ bên trong, một người mang mùi từ bên ngoài. Một mùi không chọn, một mùi được chọn.
Câu thơ trong mây vàng
Trên hộp, giữa những dải mây cách điệu, có một câu thơ được viết bằng những nét vàng rất mảnh. Theo bảo tàng, đó là câu thơ của Kaoru.
Kaoru được công nhận là con Genji, nhưng anh nghi ngờ về hoàn cảnh ra đời của mình. Câu thơ hỏi: biết hỏi ai bây giờ, và vì sao anh không biết được đầu và cuối của chính mình. Người đọc truyện thì biết điều Kaoru không biết: cha ruột của anh là một người khác, và bí mật ấy đã được giữ kín.
Đặt câu thơ ấy lên một hộp đựng hương là một lựa chọn có ý. Người mở hộp để lấy hương sẽ đọc thấy câu hỏi của một nhân vật mà mùi thơm là thứ duy nhất anh chắc chắn thuộc về mình.
Và hình vỏ sò làm câu hỏi ấy sâu thêm. Vỏ sò trong kai-awase là biểu tượng của sự khớp đúng: mỗi nửa chỉ có một nửa kia. Kaoru là người không tìm được nửa kia của câu chuyện về chính mình.
Một vật nhỏ chứa ba trò chơi
Nhìn kỹ, chiếc hộp nối ba thú chơi của giới quý tộc Nhật lại với nhau. Trò so vỏ sò, qua hình dáng. Văn chương Heian, qua cảnh vẽ và câu thơ. Và hương đạo, qua công dụng của nó: đựng hương cho những buổi nghe hương.
Trong cùng bộ sưu tập, một hộp hương khác mượn hình năm cuốn Truyện Genji. Hộp ấy lấy cuốn sách làm vỏ. Hộp này mở cuốn sách ra ở đúng chương nói về mùi.
Penta thấy ở đây một điều giản dị. Người làm hộp không cần viết một dòng giải thích nào về mùi hương. Họ chỉ cần chọn đúng một chương, một nhân vật, một câu thơ. Phần còn lại, người mở hộp tự ngửi ra.
Two shells in lacquer
The Metropolitan Museum of Art in New York holds an incense box made in Japan in the second half of the nineteenth century. It is about 13 cm long, just over 7 cm wide and about 5 cm high. It entered the museum in 1938, part of the same gift from Mrs. George A. Crocker as many other lacquer boxes.
Its shape is two interlocking shells. According to the museum, it imitates the painted clamshells used in kai-awase, the shell matching game of the Japanese aristocracy. Players had to find the two halves of the same shell among many that looked alike.
The surface uses several gold and silver lacquer techniques: raised takamaki-e, flat hiramaki-e, togidashimaki-e polished back to the surface, and cut gold and silver foil. On it is a scene from The Tale of Genji.
Chapter forty two, the Fragrant Prince
The scene belongs to chapter 42 of The Tale of Genji, Nioumiya, often translated as the Fragrant Prince. By this chapter Genji has died. The story moves to the next generation and two young men.
The first is Kaoru. To the world he is Genji's son. The second is Prince Niou, Genji's grandson. They are friends and rivals.
What sets them apart in the tale is scent. Kaoru is born with a natural scent, so strong that people know he has passed by the scent he leaves. Niou lacks the gift. He makes up for it by perfuming his robes day and night with the finest incense, trying to equal his friend. Both names point to smell: Kaoru means fragrant, and Niou is a word for scent drifting outward.
Few chapters in classical literature put scent at the centre like this. One carries scent from within, the other from without. One scent unchosen, one chosen.
A poem in golden clouds
On the box, among stylised clouds, a poem is written in very fine gold lines. According to the museum, it is voiced by Kaoru.
Kaoru is publicly recognised as Genji's son, yet he doubts the circumstances of his birth. The poem asks whom he might ask, and why he cannot know his own beginning or end. The reader knows what Kaoru does not: his real father was someone else, and the secret was kept.
Placing this poem on an incense box is a deliberate choice. Whoever opens it to take out incense reads the question of a character for whom scent is the only thing he is sure belongs to him.
The shell shape deepens the question. In kai-awase a shell stands for a true match: each half has only one other. Kaoru is the one who cannot find the other half of his own story.
One small object, three pastimes
Looked at closely, the box joins three aristocratic pastimes. Shell matching, through its shape. Heian literature, through its scene and poem. And incense, through its use: holding incense for gatherings where scent was listened to.
In the same collection, another incense box borrows the shape of five volumes of Genji. That box makes the book its shell. This one opens the book at the very chapter about scent.
Penta sees something simple here. The maker did not need to write a line about scent. It was enough to choose one chapter, one character, one poem. The rest, whoever opens the box will smell for themselves.
Olfactory Art