Essays · Olfactory Art
Otobong Nkanga. Beacon: Prominence.
Lửa đi qua. Mùi ở lại.
Fire passes. The smell stays.
We Come from Fire and Return to Fire, 2024 (installation view). © the artist. Courtesy Lisson Gallery, London · ArtReview
Ba ngọn đèn hiệu
Mùa hè năm 2024, Lisson Gallery ở London mở triển lãm We Come from Fire and Return to Fire của Otobong Nkanga, nghệ sĩ người Nigeria. Đây là triển lãm cá nhân đầu tiên của bà tại gallery này, kéo dài từ ngày 24 tháng 5 đến ngày 3 tháng 8.
Trong phòng có ba tác phẩm cùng mang tên Beacon, làm trong năm 2024. Mỗi tác phẩm là một khối gốm cao, giống thân cây cọ đã cháy xém. Bề mặt đen, nứt, như than. Nhìn từ xa, chúng giống những gì còn lại của một khu rừng sau một đám cháy lớn.
Tên gọi Beacon nghĩa là đèn hiệu, ngọn lửa đốt trên cao để báo tin từ xa. Nhưng ở đây ngọn lửa đã tắt. Thứ còn lại là thân cây, và thông điệp phải đọc từ chính vết cháy.
Ở chân mỗi khối gốm, Nkanga đặt những bình bằng thép và gốm. Trong bình của Beacon: Prominence là cây thuốc đã phơi khô, trong đó có oải hương.
Lễ vật dưới chân
Cách đặt bình khiến người ta nghĩ tới lễ vật. Những chiếc bình không nằm trên bệ trưng bày. Chúng ở dưới đất, sát gốc cây cháy, như thứ ai đó mang đến để tưởng niệm hay để xin điều gì.
Người xem đứng xa chỉ thấy một khối đen và vài vật nhỏ. Phải bước lại gần mới ngửi thấy. Mùi oải hương khô không mạnh, không toả khắp phòng. Nó ở trong một vòng nhỏ quanh chân tượng.
Oải hương và các cây thuốc khác là thứ người ta vẫn hái, phơi và cất từ lâu trong nhiều nền văn hoá. Chúng gắn với việc chăm sóc cơ thể, với những ngôi nhà, với tủ quần áo. Đặt chúng dưới chân một thân cây bị thiêu, Nkanga đặt hai thứ cạnh nhau: sự tàn phá và sự chăm sóc.
Không có câu chữ nào giải thích mối quan hệ đó. Tác phẩm để người xem tự đứng giữa khối đen và mùi cây khô, và tự nối chúng lại.
Đất, khoáng và lửa
Những tác phẩm khác trong triển lãm mở rộng câu chuyện. Tác phẩm cùng tên với triển lãm là một sợi thừng tết tay, xâu những hạt gốm raku hun khói, thả từ trần xuống một tấm thảm dệt tay. Tấm thảm mang màu xanh tro, tím và đỏ núi lửa. Trên thảm là những viên đá như shungite và tourmaline.
Sunburst là một tấm dệt dài hơn ba mét, có một hình tròn như mặt trời hay nguyên tử, và những đường nhánh như con đường trống băng qua một vùng đất. Dưới tầng hầm, dưới ánh đèn đỏ, là tác phẩm âm thanh Wetin You Go Do? Oya Na, với nhiều giọng nói bằng tiếng Pidgin của Nigeria. Tên tác phẩm có nghĩa là: bạn sẽ làm gì? Đến lúc rồi.
Từ lâu, Nkanga làm việc với đất và những gì con người lấy ra từ đất: khoáng sản, đá, kim loại. Tác phẩm của bà thường hỏi cái giá của việc khai thác ấy, với vùng đất và với con người sống trên đó. Ở We Come from Fire and Return to Fire, câu hỏi có thêm một chất liệu: lửa, những đám cháy rừng ngày càng gần với đời sống hằng ngày.
Âm thanh ở tầng hầm cũng là một nhánh trong thực hành của bà; Wetin You Go Do? là tác phẩm để nghe những giọng nói ấy kỹ hơn.
Một mùi nhỏ giữa đống tro
Điều làm Beacon: Prominence đáng nhớ là tỉ lệ. Khối gốm lớn, đen, nặng. Mùi thì nhỏ, nhẹ, chỉ ở gần. Một bên là thảm hoạ nhìn thấy được từ bên kia phòng. Bên kia là một điều chỉ ai chịu cúi xuống mới nhận ra.
Tác phẩm không hứa rằng cây thuốc sẽ cứu được khu rừng. Nó chỉ đặt chúng ở đó. Người xem có thể đọc đó là hy vọng, là tưởng niệm, hay là một lời nhắc rằng đất sau lửa vẫn còn mọc lại được.
Nkanga không chọn một cách đọc duy nhất. Bà để mùi làm phần việc của nó: đi vào người xem một cách lặng lẽ, và ở lại lâu hơn hình ảnh của khối cây đen.
Three beacons
In summer 2024, Lisson Gallery in London opened We Come from Fire and Return to Fire by the Nigerian artist Otobong Nkanga. It was her first solo show at the gallery, running from 24 May to 3 August.
The room held three works titled Beacon, all from 2024. Each is a tall ceramic form resembling a scorched palm trunk. The surfaces are black, cracked, carbonised. From a distance they look like what remains of a forest after a great fire.
A beacon is a fire lit high to send a signal far away. Here the fire has gone out. What remains is the trunk, and the message must be read from the burn itself.
At the foot of each form Nkanga placed vessels of steel and ceramic. In Beacon: Prominence they hold dried medicinal plants, among them lavender.
Offerings at the base
The placement suggests offerings. The vessels are not on plinths. They sit on the floor, close to the burnt trunk, like something brought to remember or to ask.
From a distance a visitor sees only a black mass and a few small objects. Only up close does the smell arrive. Dried lavender is not strong; it does not fill the room. It stays in a small circle around the base.
Lavender and other medicinal plants have long been gathered, dried and stored across many cultures. They belong to the care of bodies, to houses, to linen cupboards. Placing them at the foot of a burnt tree, Nkanga sets two things side by side: destruction and care.
No text explains the relation. The work lets the visitor stand between the black form and the smell of dried leaves, and connect them alone.
Earth, mineral and fire
Other works widen the story. The title piece is a hand braided rope threaded with smoked raku beads, descending from the ceiling onto a hand tufted rug in ashy blue, purple and volcanic red. Stones such as shungite and tourmaline rest on the rug.
Sunburst is a textile over three metres long, with a circle like a sun or an atom and branching lines like empty roads across a landscape. In the basement, under red light, is the sound work Wetin You Go Do? Oya Na, with several voices in Nigerian Pidgin. Its title means: what are you going to do? It's time.
Nkanga has long worked with land and what people take out of it: minerals, stone, metal. Her work often asks the cost of that extraction, for the land and for those who live on it. In this show the question gains another material: fire, the wildfires drawing ever closer to daily life.
Sound is another strand of her practice; Wetin You Go Do? is the work to spend more time with those voices.
A small smell among the ash
What makes Beacon: Prominence memorable is scale. The ceramic form is large, black, heavy. The smell is small, light, close. On one side, a disaster visible from across the room. On the other, something only those who bend down will notice.
The work does not promise that the plants will save the forest. It only places them there. One can read it as hope, as memorial, or as a reminder that burnt ground can still grow again.
Nkanga does not choose one reading. She lets the smell do its part: entering the visitor quietly, and staying longer than the image of the black trunk.
Olfactory Art