Essays · Modern Art
Piero Manzoni. Artist's Breath.
Hơi thở đã đi. Cái vỏ ở lại.
The breath has gone. The skin stays.
Tate · Tate
Một mảnh cao su trên đế gỗ
Nhìn thoáng qua, gần như không có gì. Một đế gỗ thấp, vuông vức. Trên đế là một mảnh cao su đỏ nhăn nhúm, dính sát mặt gỗ. Một sợi dây buộc vào mảnh cao su, trên dây có hai con dấu chì nhỏ đóng tên Piero Manzoni. Một tấm biển kim loại nhỏ gắn trên đế, ghi tên nghệ sĩ và tên tác phẩm bằng tiếng Ý: Fiato d'artista, hơi thở của nghệ sĩ.
Mảnh cao su ấy từng là một quả bóng bay căng tròn. Manzoni thổi đầy nó bằng hơi thở của chính mình năm 1960, rồi gắn lên đế như một tác phẩm điêu khắc. Theo thời gian, hơi thoát ra, bóng xẹp, cao su dính vào gỗ bên dưới. Ngày nay nó giòn và có chỗ rất dễ vỡ.
Bản này nằm trong bộ sưu tập Tate ở London, được nhà sưu tập Attilio Codognato tặng năm 2000. Cả vật thể chỉ cao chừng ba phân rưỡi, mặt đế chừng mười tám phân mỗi cạnh. Sợi dây chỉ được cố định ở chỗ nối với quả bóng; phần còn lại nằm yên nhờ sức nặng của hai con dấu chì.
Bán thân thể theo lít
Manzoni không làm một quả bóng. Ông làm nhiều quả, và đến nay vẫn chưa ai biết chắc là bao nhiêu. Danh mục toàn tập năm 1991 ghi nhận mười một bản; kho lưu trữ tác phẩm Manzoni ở Milan về sau ghi thêm nhiều bản nữa, với bóng trắng, bóng đỏ và một quả màu xanh.
Trước Artist's Breath có Bodies of Air, làm trong hai năm 1959 và 1960. Mỗi tác phẩm là một hộp gỗ chứa một quả bóng, một cái giá và một cái bơm. Người mua có thể tự bơm bóng. Hoặc trả thêm tiền để chính Manzoni thổi. Tate ghi lại rằng ông định giá hơi thở của mình là 200 lia một lít.
Những năm ấy, Manzoni làm hàng loạt tác phẩm dựa trên cơ thể mình. Ông vẽ những đường kẻ dài ngắn khác nhau và ghi độ dài của chúng làm tên tác phẩm. Ông in dấu ngón tay cái lên những quả trứng rồi ăn chúng. Ông ký tên lên người một phụ nữ để gọi cô là một tác phẩm điêu khắc sống. Nổi tiếng nhất là Artist's Shit năm 1961, những hộp thiếc được nói là chứa phân của nghệ sĩ, bán theo giá vàng cùng trọng lượng.
Trong chuỗi ấy, hơi thở là thứ nhẹ nhất. Nó không có hình, không có màu. Muốn bán nó, phải cho nó một vỏ.
Vĩnh cửu, rồi xẹp
Năm 1960, Manzoni nói rằng khi thổi một quả bóng, ông thổi linh hồn mình vào một vật sẽ trở thành vĩnh cửu. Quả bóng thì không vĩnh cửu. Nó xẹp. Thứ làm nên giá trị của nó, hơi thở của nghệ sĩ, là thứ đầu tiên bỏ đi.
Tate gọi đó là một nghịch lý vừa buồn cười vừa buồn. Một người viết nhãn cho bảo tàng kể rằng lần đầu thấy tác phẩm tận mắt, họ nổi da gà, dù vật trước mặt mỏng manh gần như không nhìn thấy. Mảnh cao su xẹp có thể đọc như hình ảnh của một cơ thể đã mất hơi.
Manzoni không phải người đầu tiên làm nghệ thuật từ không khí. Năm 1919, Marcel Duchamp niêm 50 phân khối không khí Paris trong một bình thuỷ tinh của hiệu thuốc. Từ năm 1959, Yves Klein bán những vùng cảm thức vô hình để đổi lấy vàng. Manzoni đi thêm một bước: ông đưa phần bên trong cơ thể mình ra làm chất liệu.
Vì sao cái vỏ đáng nhớ
Artist's Breath đặt ra một câu hỏi đơn giản: ta đang giữ cái gì, khi thứ ta muốn giữ đã đi mất? Bảo tàng bảo quản một mảnh cao su, một sợi dây, hai con dấu chì. Hơi thở thì không còn. Nhưng không ai nói đó không phải tác phẩm.
Có lẽ chính vì hơi thở đã đi nên vật còn lại mới có nghĩa. Nếu quả bóng còn căng, nó chỉ là một quả bóng. Xẹp rồi, nó thành bằng chứng rằng đã từng có một hơi thở ở đó, của một người cụ thể, vào một năm cụ thể.
Nhìn như vậy, tác phẩm không phải trò đùa về giá trị. Nó là một cách ghi lại thời gian bằng chính sự hao mòn.
A scrap of rubber on a wooden base
At first glance there is almost nothing. A low, square wooden base. On it, a crumpled scrap of red rubber stuck flat to the wood. A string tied to the rubber, carrying two small lead seals stamped with the name Piero Manzoni. A small metal plaque on the base giving the artist's name and the title in Italian: Fiato d'artista, artist's breath.
The scrap was once a fully inflated balloon. Manzoni filled it with his own breath in 1960 and mounted it on the base as a sculpture. Over time the air escaped, the balloon deflated and the rubber stuck to the wood beneath. Today it is brittle and in places very fragile.
This example is in Tate's collection in London, given by the collector Attilio Codognato in 2000. The whole object stands about three and a half centimetres high on a base some eighteen centimetres square. The string is fixed only where it meets the balloon; the rest lies in place under the weight of the two lead seals.
Selling the body by the litre
Manzoni did not make one balloon. He made several, and nobody is yet sure how many. The 1991 catalogue raisonné lists eleven; the Manzoni archive in Milan has since recorded more, in white, red and one blue.
Before Artist's Breath came Bodies of Air, made in 1959 and 1960. Each was a wooden box holding a balloon, a stand and a pump. The buyer could inflate the balloon, or pay extra for Manzoni to blow it up himself. Tate records that he priced his breath at 200 lire per litre.
In those years Manzoni made a run of works based on his own body. He drew lines of various lengths and named the works by their measure. He pressed his thumbprint onto eggs and then ate them. He signed a woman's body to declare her a living sculpture. Most famous is Artist's Shit of 1961, tins said to contain the artist's excrement, sold for their weight in gold.
In that sequence, breath is the lightest thing. It has no shape, no colour. To sell it, it needs a skin.
Eternal, then deflated
In 1960 Manzoni said that when he blew up a balloon he was breathing his soul into an object that would become eternal. The balloon was not eternal. It deflated. The thing that gave it value, the artist's breath, was the first thing to leave.
Tate calls this a paradox both comic and sad. One museum label writer recalls that on first seeing the work in person, the hairs on their neck stood up, though the object was slight, almost invisible. The deflated rubber can be read as an image of a body that has run out of air.
Manzoni was not the first to make art from air. In 1919 Marcel Duchamp sealed 50 cubic centimetres of Paris air in a pharmacy glass vessel. From 1959, Yves Klein sold zones of immaterial sensibility in exchange for gold. Manzoni went a step further: he took what was inside his own body as material.
Why the skin is worth remembering
Artist's Breath asks a simple question: what are we keeping, when the thing we wanted to keep has left? The museum preserves a scrap of rubber, a string, two lead seals. The breath is gone. Yet nobody says it is not the work.
Perhaps it is because the breath has gone that what remains means something. Inflated, it would only be a balloon. Deflated, it becomes evidence that a breath was once there, from a particular person, in a particular year.
Seen this way, the work is not a joke about value. It is a way of recording time through wear itself.
Modern Art