Essays · Modern Art
Pino Pascali. Trappola.
Vật rẻ nhất trong bếp cũng có thể thành một cái bẫy.
The cheapest thing in the kitchen can become a trap.
Tate · Tate
Một chiếc lưới treo từ trần
Trappola, tiếng Anh là Trap, nghĩa là cái bẫy. Pino Pascali làm tác phẩm này năm 1968. Chất liệu, theo ghi chép của Tate, chỉ có một thứ: len thép.
Khi dựng, tác phẩm cao khoảng bốn mét, rộng khoảng hai mét rưỡi và sâu khoảng hai mét. Một sợi dây mảnh treo nó từ trần xuống. Phần trên là một cuống dài, xoắn lại như sợi thừng. Phần dưới phình ra thành hình chuông, rồi buông rộng trên sàn thành những vòng lưới lỏng.
Nhìn kỹ, những mắt lưới là những sợi len thép to, quấn thành dây, uốn lượn và nối vào nhau. Màu nâu sẫm, xỉn, hơi nhám như lông thú. Không có chỗ nào sáng bóng như ta vẫn nghĩ về kim loại.
Hình dạng ấy gợi nhiều thứ cùng lúc. Một chiếc lưới đánh cá. Một cái giỏ úp ngược. Một chiếc váy dài chạm đất. Một cái bẫy chờ con mồi chui vào.
Vật liệu của gian bếp
Len thép là thứ có mặt trong hầu hết các gian bếp ở Ý những năm 1960, như ở nhiều nơi khác. Người ta dùng nó để cọ xoong nồi, dùng cho đến khi nó mủn ra, rồi thay miếng mới. Nó rẻ, được sản xuất hàng loạt, không ai để ý.
Pascali chọn đúng thứ không ai để ý ấy. Ông không đúc đồng, không tạc đá. Ông mua một vật liệu tầm thường với số lượng lớn và cho nó một hình dạng hoàn toàn khác với công dụng của nó.
Điều thú vị là vật liệu không bị giấu đi. Ai từng cầm một miếng len thép sẽ nhận ra ngay độ xơ, độ rối, cái màu xỉn ấy. Tác phẩm không đòi người xem quên đi gian bếp. Nó để gian bếp và cái bẫy khổng lồ cùng tồn tại trong một vật.
Cùng thời gian ấy, Pascali còn làm nhiều tác phẩm khác từ vật liệu công nghiệp rẻ tiền, như những sinh vật giống con sâu làm từ bàn chải sợi tổng hợp. Ông nhìn vật liệu như một đứa trẻ nhìn đồ chơi: xem nó có thể thành gì.
Năm 1968
Pascali là một trong những nghệ sĩ gắn với Arte Povera, tên gọi mà nhà phê bình Germano Celant dùng từ năm 1967 cho một nhóm nghệ sĩ Ý làm việc với vật liệu nghèo: đất, cành cây, vải, đá, những thứ không có giá trị trên thị trường. Cùng thế hệ với ông có Mario Merz và những chiếc lều tuyết dựng từ kính, đá và đất.
Nhưng Pascali có một giọng riêng. Tác phẩm của ông vui hơn, nhẹ tay hơn. Ông làm biển bằng những khay nước, làm thú bằng khung gỗ bọc vải, làm vũ khí bằng đồ phế liệu. Có cái gì đó giống trò chơi trong cách ông làm việc.
Trappola ra đời năm 1968, năm cuối cùng của Pascali. Tháng Chín năm ấy, ông mất sau một tai nạn xe máy ở Rome, khi mới 32 tuổi. Sự nghiệp của ông chỉ kéo dài vài năm, nhưng những tác phẩm từ quãng thời gian ngắn ấy vẫn được nhìn lại đến hôm nay.
Tate mua Trappola năm 2009. Tác phẩm được trưng bày ở Camden Arts Centre, London năm 2011, ở Tate Modern từ năm 2012 đến năm 2016, và ở Fondazione Prada, Milan năm 2024.
Một cái bẫy không bắt gì
Một cái bẫy thật có chức năng rõ ràng. Nó được làm để bắt một thứ gì đó. Trappola không bắt gì. Nó quá lớn cho một con cá, quá thưa cho một con chim, và treo ở giữa một căn phòng không có con mồi nào.
Có lẽ chính người xem là thứ bị giữ lại. Ta bước vào, thấy một khối lưới cao hơn mình, đi vòng quanh nó, nhìn vào bên trong những mắt lưới, cố đoán nó làm bằng gì. Khi nhận ra đó là len thép, ta cười, rồi nhìn lại lần nữa.
Tác phẩm đổi chỗ giữa cái to và cái nhỏ, giữa cái dùng một lần và cái được giữ trong bảo tàng. Một miếng len thép sống vài tuần trong bồn rửa. Trappola đã sống hơn nửa thế kỷ.
Pascali không giải thích nhiều. Ông để vật liệu tự làm việc. Và vật liệu ấy, khi được nhìn đủ lâu, không còn là thứ để cọ nồi nữa.
A net hanging from the ceiling
Trappola, in English Trap, is a work Pino Pascali made in 1968. Tate lists a single material: steel wool.
Installed, it stands about four metres high, two and a half metres wide and two metres deep. A thin cable hangs it from the ceiling. The top is a long stem, twisted like rope. Below, it swells into a bell shape, then spreads loosely across the floor in wide loops of net.
Up close, the mesh is made of thick strands of steel wool, wound into cords, curving and joined to each other. The colour is dark brown, dull, slightly rough like fur. Nothing shines the way we expect metal to.
The shape suggests many things at once. A fishing net. An upturned basket. A long dress touching the floor. A trap waiting for something to crawl in.
A kitchen material
Steel wool was in almost every Italian kitchen in the 1960s, as it was elsewhere. People scrubbed pots with it until it fell apart, then took a new pad. It was cheap, mass produced, unnoticed.
Pascali chose exactly that unnoticed thing. He did not cast bronze or carve stone. He bought an ordinary material in bulk and gave it a form entirely unlike its use.
What is striking is that the material is not hidden. Anyone who has held a pad of steel wool recognises the fibres, the tangle, the dull colour at once. The work does not ask us to forget the kitchen. It lets the kitchen and the giant trap exist in one object.
Around the same time Pascali made other works from cheap industrial materials, such as caterpillar like creatures made of synthetic brushes. He looked at materials the way a child looks at toys: to see what they could become.
The year 1968
Pascali is one of the artists linked to Arte Povera, the name the critic Germano Celant gave from 1967 to a group of Italian artists working with poor materials: earth, branches, cloth, stone, things with no market value. His generation included Mario Merz and his igloos built of glass, stone and earth.
But Pascali had his own voice. His work is lighter, more playful. He made seas from trays of water, animals from wooden frames covered in canvas, weapons from scrap. There is something of a game in the way he worked.
Trappola was made in 1968, Pascali's last year. That September he died after a motorcycle accident in Rome, at 32. His career lasted only a few years, yet the work from that short span is still being looked at today.
Tate bought Trappola in 2009. It has been shown at Camden Arts Centre in London in 2011, at Tate Modern from 2012 to 2016, and at Fondazione Prada in Milan in 2024.
A trap that catches nothing
A real trap has a clear purpose. It is made to catch something. Trappola catches nothing. It is too big for a fish, too open for a bird, and it hangs in a room with no prey.
Perhaps the viewer is what gets caught. We walk in, see a net taller than ourselves, circle it, peer through the mesh, try to guess what it is made of. When we realise it is steel wool, we smile, and look again.
The work swaps the large and the small, the disposable and the museum piece. A pad of steel wool lives a few weeks by the sink. Trappola has lived more than half a century.
Pascali did not explain much. He let the material do the work. And that material, looked at long enough, is no longer something for scrubbing pots.
Modern Art