Essays · Contemporary Art

Rei Naito, Ryue Nishizawa. Matrix.

Nước tự tìm đường. Người chỉ ngồi xem.

Water finds its way. People only sit and watch.

Rei Naito và Ryue Nishizawa, Matrix: vỏ bê tông trắng hình giọt nước giữa ruộng bậc thang Teshima, hai ô trống mở lên trời

Benesse Art Site Naoshima · Benesse Art Site Naoshima


Một giọt nước bằng bê tông

Trên đảo Teshima, trong biển nội địa Seto của Nhật Bản, có một công trình thấp, trắng, cong, nằm trên sườn đồi nhìn ra biển. Nhìn từ xa, nó giống một giọt nước vừa rơi xuống và dừng lại. Đó là Teshima Art Museum, mở cửa năm 2010.

Công trình là sự làm việc chung của hai người. Kiến trúc sư Ryue Nishizawa dựng phần vỏ. Nghệ sĩ Rei Naito làm tác phẩm bên trong, tên là Matrix. Bảo tàng chỉ có một tác phẩm này.

Theo Benesse Art Site, vỏ bê tông rộng khoảng 40 x 60 mét, chỗ cao nhất 4,3 mét, và không có một cây cột nào. Mái cong đỡ lấy chính nó. Bên trong là một khoảng trống liền, không vách, không góc.

Trên mái có hai ô trống hình bầu dục. Qua đó, gió, âm thanh và ánh sáng bên ngoài đi vào. Không có kính. Chim có thể bay ngang, lá có thể rơi xuống, mưa có thể rơi vào.

Nước rỉ lên từ nền

Matrix không treo trên tường. Nó nằm trên sàn. Từ những lỗ rất nhỏ trên nền bê tông, nước rỉ lên suốt ngày. Mỗi lần chỉ một ít. Giọt nước lớn dần, rồi bắt đầu lăn theo độ nghiêng gần như không thấy được của mặt sàn.

Có giọt đi nhanh, có giọt đi chậm. Hai giọt gặp nhau thì nhập làm một, to hơn, nặng hơn, đi nhanh hơn. Có lúc chúng tụ thành một vũng nhỏ, loang ra, rồi chảy vào một lỗ khác và biến mất.

Người xem không được mang giày vào một số khu vực. Không chụp ảnh, không quay phim, không vẽ phác. Điện thoại cũng không được dùng. Những luật ấy làm một việc đơn giản: bắt người ta phải nhìn bằng mắt, và chờ.

Nhiều người ngồi xuống sàn, ngang tầm với những giọt nước. Có người nằm. Có người ngồi hàng giờ mà không nói gì.

Tác phẩm đổi theo trời

Vì hai ô trống mở thẳng lên trời, Matrix không bao giờ giống nhau hai lần. Nắng mạnh thì mặt nước lấp lánh, bóng mái in rõ trên sàn. Trời âm u thì cả không gian dịu xuống, màu xám của bê tông gần như hòa vào nước.

Gió thổi thì những giọt nước lệch đường. Mưa thì nước từ trên rơi xuống gặp nước từ dưới rỉ lên. Mùa đông, mùa hè, sáng sớm, chiều muộn, mỗi lúc là một tác phẩm khác.

Rei Naito đã nhiều năm làm những tác phẩm rất nhỏ, rất nhẹ: một sợi chỉ, một hạt thủy tinh, một mảnh vải treo. Chúng thường đòi người xem nhìn thật kỹ mới thấy. Ở Teshima, bà làm điều ngược lại về quy mô, nhưng giữ nguyên tinh thần: một không gian rộng, và thứ để nhìn vẫn là những giọt nước nhỏ.

Nishizawa thì làm cho kiến trúc gần như biến mất. Không cột, không cửa sổ, không trang trí. Vỏ bê tông chỉ còn là một đường cong giữa đất và trời.

Ruộng lúa và nước

Bảo tàng nằm ở góc một thửa ruộng bậc thang từng bị bỏ hoang, rồi được khôi phục cùng với người dân địa phương. Đi bộ tới đó, khách đi ngang những bậc ruộng, rồi mới thấy vỏ bê tông trắng.

Chi tiết này không phải phụ. Ruộng lúa sống nhờ nước. Người trồng lúa quen nhìn nước chảy, đọng, thấm. Matrix đặt câu hỏi ấy vào một không gian yên: nước đến từ đâu, đi về đâu, và cần bao lâu để một giọt đi hết đường của nó.

Có thể so với cách James Turrell làm việc với ánh sáng: cả hai đều dùng kiến trúc để đóng khung một thứ tự nhiên, rồi để thứ đó tự làm việc. Nhưng ở Teshima, thứ được đóng khung không phải bầu trời. Là mặt đất, và những gì nó thở ra.

Matrix đáng nhớ vì nó không tạo ra gì mới. Nước, gió, ánh sáng đã có sẵn. Tác phẩm chỉ cho chúng một chỗ để được nhìn thấy.


A drop of concrete

On the island of Teshima, in Japan's Seto Inland Sea, a low, white, curved structure sits on a hillside above the sea. From afar it looks like a drop of water that has just landed and stopped. This is the Teshima Art Museum, opened in 2010.

It is the work of two people. The architect Ryue Nishizawa built the shell. The artist Rei Naito made the work inside, titled Matrix. The museum holds only this one work.

According to Benesse Art Site, the concrete shell is about 40 by 60 metres, 4.3 metres at its highest point, and has no columns at all. The curved roof holds itself up. Inside is one continuous space, no walls, no corners.

Two oval openings are cut in the roof. Through them come the wind, sounds and light of the world outside. There is no glass. A bird can pass over, a leaf can fall in, rain can enter.

Water rising from the floor

Matrix does not hang on a wall. It lies on the floor. From tiny holes in the concrete, water seeps up all day long, a little at a time. A drop grows, then begins to roll along the almost invisible slope of the floor.

Some drops move fast, some slowly. When two meet they merge, larger, heavier, faster. Sometimes they gather into a small pool, spread, then run into another hole and disappear.

Visitors remove their shoes in some areas. No photographs, no video, no sketching. Phones are not used. The rules do one simple thing: they make people look with their own eyes, and wait.

Many sit on the floor, level with the drops. Some lie down. Some sit for hours without a word.

A work that changes with the sky

Because the openings face the sky, Matrix is never the same twice. In strong sun the water glitters and the roof's shadow is sharp on the floor. On grey days the whole space softens, the grey of the concrete almost merging with the water.

Wind shifts the path of the drops. Rain brings water from above to meet water rising from below. Winter, summer, early morning, late afternoon: each is a different work.

For years Rei Naito has made very small, very light works: a thread, a glass bead, a hanging scrap of cloth. They ask to be looked at closely. At Teshima she reversed the scale but kept the spirit: a wide space, and what there is to see is still small drops of water.

Nishizawa makes the architecture nearly vanish. No columns, no windows, no ornament. The shell is only a curve between ground and sky.

Rice fields and water

The museum stands in the corner of a terraced rice field that had been abandoned and was restored with local residents. Walking there, visitors pass the terraces before they see the white shell.

This is not a side detail. Rice lives on water. Farmers are used to watching water flow, pool and soak in. Matrix brings that attention into a quiet room: where does the water come from, where does it go, how long does a drop take to finish its path.

One might compare it to how James Turrell works with light: both use architecture to frame something natural, then let it do its own work. At Teshima, though, what is framed is not the sky. It is the ground, and what it breathes out.

Matrix stays in memory because it makes nothing new. Water, wind and light were already there. The work only gives them a place to be seen.