Essays · Photography
Rineke Dijkstra. Beach Portraits.
Đứng giữa biển và trời, không còn chỗ nào để nấp.
Between sea and sky, there is nowhere to hide.
Một người, một bãi biển
Ngày 24 tháng 6 năm 1992, trên đảo Hilton Head ở bang South Carolina, nước Mỹ, Rineke Dijkstra chụp một thiếu niên mặc đồ bơi đứng một mình trên bãi cát. Một tháng sau, ngày 26 tháng 7 năm 1992, bà chụp một thiếu niên khác ở Kołobrzeg, một thị trấn biển của Ba Lan. Cả hai tấm đều thuộc loạt Beach Portraits, bắt đầu từ mùa hè năm ấy.
Trong những năm tiếp theo, Dijkstra đi tới nhiều bãi biển ở Ba Lan, Croatia, Ukraine, Bỉ, Anh và Mỹ. Ở mỗi nơi, bà làm cùng một việc: mời một thiếu niên đứng trước máy ảnh, lưng quay về phía biển, và chụp toàn thân.
Cấu trúc của mỗi bức ảnh gần như không đổi. Người mẫu đứng giữa khung hình. Phía sau là ba dải ngang: cát, nước, trời. Không có gì khác. Ảnh được in màu khổ lớn, nhiều bản khoảng 117 nhân 94 phân, đủ lớn để người xem đứng trước ảnh như đứng trước một người.
Cơ thể chưa biết cách đứng
Điều đầu tiên người xem nhận ra là sự vụng về. Những thiếu niên này chưa biết đặt tay vào đâu. Một bàn chân xoay vào trong. Một vai hơi nhô lên. Một bàn tay nắm vạt áo. Họ đang ở tuổi dậy thì, khi cơ thể thay đổi nhanh hơn khả năng người ta làm quen với nó.
Dijkstra không chờ họ thả lỏng. Bà không chụp khoảnh khắc tự nhiên, cũng không dựng một tư thế đẹp. Bà để họ đứng, và đợi đúng lúc sự tự ý thức hiện rõ nhất. Ánh mắt của họ nhìn thẳng vào ống kính, vừa phòng thủ vừa tò mò.
Máy ảnh đặt ở góc hơi thấp. Nhờ vậy, những cơ thể nhỏ bé đứng trên nền trời lại mang một vẻ lớn lao, gần như tượng đài. Sự tương phản ấy là sức mạnh của loạt ảnh: một người trẻ bình thường, đang lúng túng, bỗng được nhìn với sự trang trọng của một bức chân dung cổ điển.
Không kể chuyện riêng
Nền trong ảnh của Dijkstra luôn trung tính. Bà từng giải thích rằng nếu cho thấy quá nhiều về đời riêng của người được chụp, người xem sẽ lập tức đoán già đoán non về họ. Biển và trời là một nền chung, ở Ba Lan hay ở Mỹ đều gần giống nhau.
Nhờ vậy, những khác biệt nhỏ lại nổi lên. Kiểu đồ bơi. Màu da rám nắng. Cách chải tóc. Người xem bắt đầu so sánh, không phải để phân loại, mà để thấy rằng dưới những khác biệt ấy, sự lúng túng là chung. Một thiếu niên ở Kołobrzeg và một thiếu niên ở Hilton Head đứng trước máy ảnh với cùng một câu hỏi không nói ra: mình trông như thế nào.
Cách làm này đi xuyên suốt sự nghiệp của Dijkstra. Bà chụp những người mẹ chỉ vài phút sau khi sinh, những người đấu bò ngay sau trận đấu, và theo dõi một cô bé tị nạn người Bosnia, Almerisa, trong nhiều năm ở Hà Lan. Luôn là một người, ở một khoảnh khắc chuyển tiếp, nhìn thẳng vào máy ảnh.
Vì sao những bức ảnh ấy còn đứng đó
Năm 2012, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại San Francisco và Bảo tàng Solomon R. Guggenheim tổ chức triển lãm hồi cố Rineke Dijkstra, với khoảng 70 bức ảnh và năm tác phẩm video. Beach Portraits là trung tâm của triển lãm, và vẫn là loạt ảnh gắn liền nhất với tên bà.
Chân dung chụp thẳng, người mẫu nhìn vào máy, không có gì che chắn, là một truyền thống mạnh trong nhiếp ảnh. Diane Arbus cũng chụp người đối diện ống kính như thế, nhưng thường tìm tới những người ở rìa xã hội. Dijkstra chọn những người trẻ bình thường nhất, ở nơi bình thường nhất: một bãi tắm mùa hè.
Chính sự bình thường ấy làm các bức ảnh khó quên. Ai cũng từng đứng như vậy, ở một tuổi nào đó, không biết đặt tay vào đâu. Beach Portraits giữ lại khoảnh khắc mà hầu hết chúng ta đã quên.
One person, one beach
On 24 June 1992, on Hilton Head Island, South Carolina, Rineke Dijkstra photographed a teenager in a swimsuit standing alone on the sand. A month later, on 26 July 1992, she photographed another teenager in Kołobrzeg, a seaside town in Poland. Both belong to the Beach Portraits, begun that summer.
Over the following years Dijkstra went to beaches in Poland, Croatia, Ukraine, Belgium, England and the United States. In each place she did the same thing: asked a teenager to stand before the camera, back to the sea, and photographed the whole figure.
The structure barely changes. The sitter stands in the centre. Behind are three horizontal bands: sand, water, sky. Nothing else. The pictures are printed large in colour, many about 117 by 94 centimetres, big enough that the viewer stands before the image as before a person.
A body that does not yet know how to stand
The first thing one notices is the awkwardness. These teenagers do not know where to put their hands. A foot turns inward. A shoulder rises slightly. A hand clutches at fabric. They are in adolescence, when the body changes faster than one can get used to it.
Dijkstra does not wait for them to relax. She neither catches a natural moment nor builds a flattering pose. She lets them stand and waits for the point when self awareness is most visible. Their eyes meet the lens, guarded and curious at once.
The camera sits slightly low. Small bodies against the sky take on a monumental presence. That contrast is the strength of the series: an ordinary young person, visibly unsure, suddenly seen with the gravity of a classical portrait.
No private story
Dijkstra's backgrounds are always neutral. She has explained that if you show too much of a sitter's private life, the viewer immediately starts making assumptions. Sea and sky are a shared ground, much the same in Poland or America.
This lets small differences come forward. The cut of a swimsuit. The colour of a tan. A way of doing the hair. The viewer begins to compare, not to classify, but to see that beneath the differences the unease is shared. A teenager in Kołobrzeg and one in Hilton Head stand before the camera with the same unspoken question: how do I look.
The approach runs through Dijkstra's whole career. She photographed mothers minutes after giving birth, bullfighters just after the fight, and followed a young Bosnian refugee, Almerisa, for years in the Netherlands. Always one person, at a moment of passage, looking straight at the camera.
Why these pictures still stand
In 2012 the San Francisco Museum of Modern Art and the Solomon R. Guggenheim Museum organised a Rineke Dijkstra retrospective, with some 70 photographs and five video works. The Beach Portraits were at its heart and remain the series most tied to her name.
The frontal portrait, sitter facing the camera with nothing to shelter behind, is a strong tradition in photography. Diane Arbus also photographed people face on, but often sought those at the edges of society. Dijkstra chose the most ordinary young people in the most ordinary place: a summer beach.
That ordinariness is what makes the pictures hard to forget. Everyone has stood like that at some age, not knowing what to do with their hands. Beach Portraits keeps a moment most of us have forgotten.
Photography