Essays · Olfactory Art
Sarana Mehra. Death Tastes Plastic.
Đồ cúng đổi chất liệu, lời cầu xin thì vẫn vậy.
The offerings change material. The plea stays the same.
Institute for Art and Olfaction · Institute for Art and Olfaction
Một cái tên có vị
Death Tastes Plastic. Cái chết có vị nhựa. Tên triển lãm bắt đầu bằng một giác quan ít khi được mời vào phòng trưng bày: vị giác. Và vị được nhắc tới không phải vị của đồ ăn, mà vị của một vật liệu công nghiệp.
Triển lãm cá nhân của Sarana Mehra mở tại IAO Gallery, phố Chung King, Los Angeles, từ ngày 1 đến 30 tháng 11 năm 2024, khai mạc tối ngày 1 tháng 11. Mehra sinh ở London, sống ở Los Angeles, mang hai quốc tịch Anh và Mỹ, học tại Đại học Oxford và Central Saint Martins.
Ai từng ở lâu trong bệnh viện có thể hiểu cái tên ấy mà không cần giải thích. Ống dẫn, túi truyền, găng tay, khay đựng thuốc, vỏ bọc dụng cụ. Nhựa có mặt ở mọi bước chăm sóc một cơ thể đang yếu đi. Nó ở gần người bệnh hơn cả những người thân yêu nhất.
Cái tên không giải thích mình. Nó đặt hai thứ cạnh nhau, cái chết và nhựa, và để người xem tự nối.
Những mất mát trước tác phẩm
Theo trang giới thiệu của triển lãm, Death Tastes Plastic ra đời sau một chuỗi mất mát. Mehra mất mẹ. Bà mất một người bạn. Chính bà đã đi qua hai lần bệnh nặng đe doạ tính mạng.
Nghĩa là bà đã ở bệnh viện trong cả hai vai: người chăm sóc và người được chăm sóc. Hai vai ấy nhìn cùng một căn phòng từ hai phía. Người chăm ngồi trên ghế, nhìn đồng hồ, nhìn máy móc. Người bệnh nằm trên giường, nhìn trần nhà. Nhưng cả hai cùng hít một thứ không khí.
Từ những mất mát riêng ấy, triển lãm mở ra những câu hỏi lớn hơn. Nỗi đau vang lên thế nào giữa những khủng hoảng chung của thế giới? Chăm sóc một con người có nghĩa là gì, trên một hành tinh cũng đang yếu đi?
Mùi của phòng bệnh
Mehra làm một mùi riêng cho triển lãm. Nó mô phỏng mùi của việc ở trong bệnh viện, cả khi là người chăm lẫn khi là người bệnh.
Đây là một lựa chọn lạ trong thế giới mùi hương. Phần lớn nước hoa được làm để gợi những nơi người ta muốn đến: vườn hoa, bờ biển, rừng thông. Mùi bệnh viện là mùi của nơi người ta không muốn ở. Nó thường được nhắc đến như một thứ phải chịu đựng, chứ không ai tìm cách giữ lại.
Nhưng chính vì thế nó mạnh. Mùi là một trong những con đường ngắn nhất dẫn về ký ức. Một người từng thức nhiều đêm trong khoa hồi sức có thể nhận ra mùi ấy ngay lập tức, trước khi kịp nghĩ. Mùi đưa họ trở lại căn phòng, trở lại chiếc ghế, trở lại một người không còn nữa.
Trong phòng trưng bày, mùi ấy không đi kèm tiếng máy hay đèn trắng. Nó đứng một mình, tách khỏi bối cảnh, để người xem nhận ra nó đã in sâu vào mình tới mức nào.
Vật cúng thời công nghệ
Triển lãm nói về nghi lễ, và về cách công nghệ, ngôn ngữ và biểu tượng hiện đại chi phối đời sống hằng ngày. Những mô típ về bệnh tật, cái chết và ký ức xuất hiện khắp nơi, có khi mang dáng thần thoại, có khi mang dáng trò chơi.
Mehra gợi lại truyền thống vật cúng, loại đồ vật người ta dâng ở đền, chùa, nhà thờ từ thời cổ đại tới nay để cầu an hay tạ ơn. Đặt vật cúng giữa một triển lãm về bệnh viện tạo ra một độ căng: một bên là sự thật trần trụi của cái chết, một bên là niềm tin rằng có điều gì đó nối dài sau nó.
Trang giới thiệu nói về cách niềm tin và khoa học cùng tồn tại khi mọi thứ đang tan rã. Đó có lẽ là điều đáng nhớ nhất của triển lãm. Nó không coi cầu nguyện là mê tín, cũng không coi y học là lạnh lùng. Nó thừa nhận rằng trong một căn phòng bệnh, người ta làm cả hai. Đọc chỉ số trên màn hình, và thầm gọi một cái tên.
Hai năm trước, ở cùng phòng trưng bày, Dyspnea của Mehra nhìn vào hơi thở của cả một xã hội trong đại dịch. Death Tastes Plastic thu hẹp lại, vào một chiếc giường, một chiếc ghế, một mùi.
A title with a taste
Death Tastes Plastic. The title opens with a sense rarely invited into a gallery: taste. And the taste it names is not food, but an industrial material.
Sarana Mehra's solo exhibition ran at IAO Gallery on Chung King Road, Los Angeles, from 1 to 30 November 2024, opening on the evening of 1 November. Mehra was born in London, lives in Los Angeles, is British American, and studied at the University of Oxford and Central Saint Martins.
Anyone who has spent long stretches in a hospital may understand the title without explanation. Tubes, drip bags, gloves, trays, sterile wrapping. Plastic is present at every step of caring for a failing body. It sits closer to the patient than their dearest people.
The title does not explain itself. It places two things side by side, death and plastic, and leaves the viewer to connect them.
The losses before the work
According to the exhibition text, Death Tastes Plastic followed a run of losses. Mehra lost her mother. She lost a friend. She herself came through two life threatening illnesses.
That means she knew the hospital in both roles: the one who cares and the one cared for. The two roles see the same room from opposite sides. The carer sits in a chair, watching the clock and the machines. The patient lies in the bed, watching the ceiling. Both breathe the same air.
From those private losses the show opens onto larger questions. How does grief sound amid the world's shared crises? What does it mean to care for a person on a planet that is also failing?
The smell of a ward
Mehra developed a scent for the show. It simulates the smell of being in hospital, as carer and as patient.
It is an unusual choice in the world of scent. Most perfumes evoke places people want to go: gardens, beaches, pine forests. The hospital is a place no one wants to stay. Its smell is usually described as something to endure, not something to keep.
That is exactly why it is strong. Smell is one of the shortest roads back to memory. Someone who has spent nights in intensive care may recognise it at once, before thinking. The smell returns them to the room, the chair, a person who is gone.
In the gallery the smell comes without machines or white light. It stands alone, lifted out of its setting, so that visitors notice how deeply it has marked them.
Votives for a technological age
The show is about ritual, and about how technology, language and modern symbols shape everyday life. Motifs of illness, death and memory run throughout, sometimes mythic, sometimes playful.
Mehra draws on the tradition of the votive, the object people have offered at temples and churches since antiquity to ask for protection or give thanks. Placing votives inside a show about hospitals creates tension: on one side the plain fact of death, on the other the belief that something continues after it.
The exhibition text speaks of how belief and science coexist as things come apart. That may be what stays longest. The show does not call prayer superstition or medicine cold. It accepts that in a hospital room people do both. They read the numbers on the screen, and they quietly say a name.
Two years earlier, in the same gallery, Mehra's Dyspnea looked at the breathing of a whole society during the pandemic. Death Tastes Plastic narrows the view to one bed, one chair, one smell.
Olfactory Art