Essays · Olfactory Art
Sensorium 360°.
Khi mắt lùi lại một bước, những giác quan khác lên tiếng.
When the eye steps back, the other senses speak.
Singapore Art Museum · Singapore Art Museum
Vượt ra ngoài thị giác
Từ 31 tháng Bảy đến 22 tháng Mười năm 2014, Singapore Art Museum mở Sensorium 360°, một triển lãm nhóm về nghệ thuật đương đại Đông Nam Á và châu Á. Đề bài của bảo tàng khá rộng: đi ra ngoài thị giác để nhìn thế giới bằng những giác quan khác.
Danh sách giác quan được nhắc đến dài hơn năm giác quan quen thuộc. Có nhìn, nghe, nếm, chạm, ngửi. Nhưng cũng có cảm nhận chuyển động, cảm giác đau, thăng bằng, và cảm nhận về thời gian. Bảo tàng đặt nghệ thuật cạnh hiện tượng học, triết học và tâm lý học nhận thức, như thể muốn nói rằng câu hỏi về giác quan không thuộc riêng về ai.
Mười một nghệ sĩ tham gia. Bùi Công Khánh. Lavender Chang. Tad Ermitaño. Li Hui. Alecia Neo. Goldie Poblador. Pinaree Sanpitak. Eugene Soh. Linda Solay. Melati Suryodarmo. Mark Wong. Họ đến từ nhiều nơi trong khu vực, và mỗi người chọn một giác quan làm cửa vào.
Không có một tác phẩm trung tâm. Người xem đi qua các phòng như đi qua những cách khác nhau để có mặt trong thế giới.
Lồng ánh sáng, cây sào, bầu ngực vải
Tác phẩm Cage của Li Hui, làm trong khoảng 2006 đến 2014, dùng tia laser xanh và sương khói để dựng những chiếc lồng không có vật chất. Không có song sắt nào để chạm. Nhưng khi đứng giữa những đường sáng, người xem vẫn thấy bị giam, thấy mất phương hướng, thấy lo. Một cái lồng làm từ ánh sáng vẫn là một cái lồng đối với cơ thể.
Melati Suryodarmo mang đến Alé Lino, một màn trình diễn kéo dài mà bà đã thực hiện từ năm 2003. Bà tì một cây sào dài bốn mét vào vùng đám rối thái dương, ngay dưới ngực, và giữ nó như vậy rất lâu. Cách làm dựa trên thiền theo nghi lễ Java và quá trình tập butoh. Đau là chất liệu. Vượt qua đau là tác phẩm.
Pinaree Sanpitak trưng bày noon-nom, loạt tác phẩm từ năm 2001 đến 2002. Đó là năm mươi lăm khối điêu khắc bằng vải organza và sợi tổng hợp, mang hình bầu ngực phụ nữ. Chúng mềm, có thể chạm, có thể dựa vào. Bầu ngực ở đây không phải hình ảnh để nhìn, mà là một hình khối gắn với nuôi dưỡng, với cảm giác, với điều thiêng.
Ba tác phẩm, ba giác quan khác nhau: chuyển động và không gian, đau, xúc giác. Không cái nào cần mắt làm việc chính.
Bàn phím làm bằng mùi
Mùi hương có mặt rõ nhất qua Goldie Poblador, một nghệ sĩ Philippines có thực hành xoay quanh mùi hương, thuỷ tinh, trình diễn và cơ thể phụ nữ. Tác phẩm của cô tại Sensorium 360° tên là May Puno sa Dibdib ng Kamatayan, năm 2014, tạm hiểu là có một cái cây trong tim của cái chết.
Poblador dựng một kiểu bàn phím, mỗi phím là một mùi nước hoa. Từ đó cô soạn những bố cục mùi đáp lại bốn bài hát và bản phối nhạc. Âm nhạc có nốt, có hợp âm, có nhịp. Poblador thử xem mùi có thể được sắp xếp theo cách tương tự không. Câu trả lời của cô là có, nhưng mỗi bản nhạc mùi chỉ tồn tại khi nó đang được ngửi, rồi tan đi.
Poblador về sau tiếp tục làm việc với mùi và thuỷ tinh trong nhiều dự án khác, như Fertility Flowers. Ở Sensorium 360°, mùi hương của cô đứng trong một bảo tàng lớn của khu vực như một ngôn ngữ nghệ thuật ngang hàng với hình và tiếng.
Triển lãm cũng có một nghệ sĩ Việt Nam. Bùi Công Khánh, sinh năm 1972 ở Đà Nẵng, tham gia với Chicken Rice in the Border, năm 2014. Cái tên ghép một món ăn quen thuộc khắp Đông Nam Á với chữ biên giới. Penta không tìm được mô tả đáng tin về cách tác phẩm vận hành, nên chỉ ghi lại tên. Nhưng chỉ riêng cái tên đã đặt vị giác vào giữa câu chuyện về đường ranh giữa các nước.
Hơn mười năm sau, câu hỏi của Sensorium 360° vẫn còn nguyên. Ta hiểu thế giới bằng những giác quan nào, và vì sao bảo tàng vẫn thường chỉ mời một giác quan vào cửa.
Beyond vision
From 31 July to 22 October 2014, the Singapore Art Museum presented Sensorium 360°, a group exhibition of contemporary art from Southeast Asia and Asia. The museum's premise was broad: move beyond vision and look at the world through the other senses.
The list of senses went further than the familiar five. Sight, hearing, taste, touch, smell. But also the detection of movement, pain, balance, and the perception of time. The museum set art beside phenomenology, philosophy and cognitive psychology, as if to say that questions about the senses belong to no single field.
Eleven artists took part. Bùi Công Khánh. Lavender Chang. Tad Ermitaño. Li Hui. Alecia Neo. Goldie Poblador. Pinaree Sanpitak. Eugene Soh. Linda Solay. Melati Suryodarmo. Mark Wong. They came from across the region, and each chose a sense as a way in.
There was no central work. Visitors moved through the rooms as through different ways of being present in the world.
A cage of light, a pole, a breast of cloth
Li Hui's Cage, made over the years 2006 to 2014, used green lasers and fog to build cages with no material. There were no bars to touch. Yet standing among the lines of light, visitors still felt enclosed, disoriented, anxious. A cage made of light is still a cage to the body.
Melati Suryodarmo brought Alé Lino, a durational performance she had been doing since 2003. She pressed a four metre pole against her solar plexus, just below the chest, and held it there for a long time. The method draws on Javanese ritual meditation and her butoh training. Pain is the material. Moving through pain is the work.
Pinaree Sanpitak showed noon-nom, from 2001 to 2002. It consists of fifty five sculptures in organza and synthetic fibre, shaped like a woman's breast. They are soft, touchable, something to lean on. The breast here is not an image to look at but a form tied to nourishment, sensation and the sacred.
Three works, three different senses: movement and space, pain, touch. None of them needs the eye to do the main work.
A keyboard made of scent
Smell was most present through Goldie Poblador, a Filipino artist whose practice turns on scent, glass, performance and the female body. Her work in Sensorium 360° was May Puno sa Dibdib ng Kamatayan, 2014, roughly: there is a tree in the heart of death.
Poblador built a kind of keyboard in which each key was a perfume. With it she composed scent arrangements in response to four songs and musical arrangements. Music has notes, chords, rhythm. Poblador tested whether smells could be ordered in a similar way. Her answer was yes, but each piece of scent music exists only while it is being smelled, and then it fades.
Poblador went on to work with scent and glass in many other projects, such as Fertility Flowers. At Sensorium 360°, her scents stood in a major museum of the region as an artistic language equal to image and sound.
The exhibition also included a Vietnamese artist. Bùi Công Khánh, born in 1972 in Da Nang, showed Chicken Rice in the Border, 2014. The title joins a dish known across Southeast Asia with the word border. Penta could not find a reliable description of how the work operated, so records only the title. But the title alone places taste in the middle of a story about the lines between countries.
More than ten years later, the question of Sensorium 360° still stands. Which senses do we use to understand the world, and why do museums still so often let only one of them through the door.
Olfactory Art