Essays · Olfactory Art
Sergio Vega. Tropicalounge.
Thiên đường cũng có mùi, và mùi ấy được chọn sẵn.
Paradise has a smell too, and someone chose it.
Đi tìm vườn địa đàng
Sergio Vega sinh ở Argentina, sống và làm việc ở Florida. Từ nhiều năm, ông theo đuổi một dự án dài hơi mang tên Paradise in the New World, thiên đường ở Tân Thế giới. Dự án bắt đầu từ một bản thảo thời thuộc địa thế kỷ 17, trong đó tác giả khẳng định rằng vườn địa đàng trong Kinh Thánh nằm ở Nam Mỹ.
Vega quyết định đi tìm nơi ấy. Hành trình đưa ông tới bang Mato Grosso của Brazil, một vùng có rừng mưa, đầm lầy, núi, di chỉ khảo cổ, khu bảo tồn của người bản địa, thị trấn nông thôn, khu ổ chuột và thành phố.
Thứ ông tìm thấy không phải là một thiên đường. Là một nước Brazil nhiều lớp, nơi huyền thoại, lịch sử thuộc địa và đời sống hằng ngày chồng lên nhau. Tropicalounge, thực hiện từ năm 2002 đến 2005, là một trong những câu trả lời của ông.
Một phòng khách ở Arsenale
Năm 2005, Tropicalounge ra mắt tại Venice Biennale lần thứ 51, trong khu Arsenale, phần triển lãm do giám tuyển Rosa Martínez phụ trách.
Người xem bước vào một không gian giống sảnh chờ hay phòng khách. Nội thất thiết kế, màu sắc được phối theo một bảng màu hài hoà. Cây cảnh ngoại lai trồng trong chậu. Nhạc bossa nova êm nhẹ phát trong phòng. Trong không khí có mùi potpourri. Một số đồ vật và góc phòng mời người xem ngồi xuống, chạm vào.
Quanh đó là những phần khác của dự án: những khu trưng bày về sự sùng bái bossa nova, về cảnh quan hiện đại chủ nghĩa của Brasília, và những khoảnh khắc siêu thực bên đường ở vùng nhiệt đới. Một cảnh trong số đó là con cá sấu kích thước thật nằm trong một bốt điện thoại công cộng.
Sau Venice, Vega đưa Tropicalounge tới Institute of Contemporary Art ở Boston, trong chuỗi triển lãm Momentum dành cho nghệ sĩ đương đại. Ở đó, ông ghép những phần đã có, đồ nội thất màu tươi, chậu cọ, ảnh chụp, mô hình kiến trúc, điêu khắc, với những tác phẩm làm riêng cho bảo tàng.
Thiên đường như một phong cách
Tropicalounge vay mượn ngôn ngữ của sảnh khách sạn, của tạp chí nội thất, của những đĩa nhạc thư giãn. Đó là thứ nhiệt đới đã được chuẩn hoá để tiêu dùng. Cây cọ trong chậu, không phải cây cọ trong rừng. Bossa nova làm nhạc nền, không phải bossa nova như một phong trào văn hoá của những năm 1950 và 1960.
Bossa nova và Brasília cùng thuộc một giai đoạn Brazil nhìn về tương lai. Một thủ đô mới dựng lên giữa cao nguyên theo quy hoạch hiện đại. Một dòng nhạc mới, nhẹ, trí thức, đi khắp thế giới. Với nhiều người bên ngoài, đó là hình ảnh của một đất nước trẻ, lạc quan, hiện đại.
Vega đặt hình ảnh ấy cạnh những gì ông thấy trên đường ở Mato Grosso. Một thiên đường được hứa hẹn, và những con người sống ở rìa của lời hứa đó. Tác phẩm không nói thẳng ai được ngồi trong phòng khách nhiệt đới và ai không. Nó để người xem ngồi xuống trước, rồi tự hỏi.
Mùi của một phòng khách
Trong các thành phần của Tropicalounge, potpourri là thứ nhỏ nhất. Nhưng nó làm một việc mà đồ nội thất và âm nhạc không làm được: nó bao trùm người xem. Không cần nhìn, không cần nghe kỹ, người ta vẫn đang thở trong thiên đường ấy.
Potpourri là một mùi của nội thất. Nó được đặt trong phòng để căn phòng có vẻ sạch, ấm, có chủ. Nó che đi những mùi khác. Ở Tropicalounge, mùi ấy hoàn tất bức tranh: một nơi chốn đẹp, êm, không có gì gây khó chịu.
Chính vì vậy, mùi trở thành một phần của câu hỏi. Một nơi dễ chịu như thế đã phải bỏ đi những gì? Mùi nào đã bị che? Có thể đặt tác phẩm này cạnh Anthropodino của Ernesto Neto, một nghệ sĩ Brazil khác cũng dùng mùi gia vị để dựng không gian cho cơ thể bước vào. Hai tác phẩm, hai cách dùng mùi để nói về một đất nước.
Looking for Eden
Sergio Vega was born in Argentina and lives and works in Florida. For many years he has pursued a long project called Paradise in the New World. It began with a seventeenth century colonial manuscript whose author claimed that the biblical Garden of Eden lay in South America.
Vega set out to find it. The search took him to the Brazilian state of Mato Grosso, a region of rainforest, swamps, mountains, archaeological sites, indigenous reserves, rural towns, shanty towns and cities.
What he found was not paradise. It was a layered Brazil, where myth, colonial history and daily life sit on top of one another. Tropicalounge, made between 2002 and 2005, is one of his answers.
A lounge in the Arsenale
In 2005 Tropicalounge premiered at the 51st Venice Biennale, in the Arsenale, in the section curated by Rosa Martínez.
Visitors entered something like a lobby or living room. Designer furniture in a harmonious colour scheme. Exotic plants in pots. Smooth bossa nova playing. Potpourri in the air. Some objects and corners invited people to sit and touch.
Around it were other parts of the project: displays on the cult of bossa nova, on the modernist cityscape of Brasília, and moments of tropical roadside surrealism, including a life size crocodile inside a phone booth.
Vega later brought Tropicalounge to the Institute of Contemporary Art in Boston, in its Momentum series. There he combined brightly coloured furniture, potted palms, photographs, architectural models and sculpture with new work made for the museum.
Paradise as a style
Tropicalounge borrows the language of hotel lobbies, interior magazines and easy listening records. It is the tropics standardised for consumption. A palm in a pot, not in a forest. Bossa nova as background, not as the cultural movement it was in the 1950s and 1960s.
Bossa nova and Brasília belong to the same moment, when Brazil looked toward the future. A new capital built on a plateau to a modern plan. A new, light, intellectual music that travelled the world. From outside, it was the image of a young, optimistic, modern country.
Vega places that image beside what he saw on the roads of Mato Grosso. A promised paradise, and the people living at the edge of the promise. The work does not say who gets to sit in the tropical lounge and who does not. It lets you sit down first, then ask.
The smell of a living room
Of all the elements in Tropicalounge, potpourri is the smallest. Yet it does what furniture and music cannot: it surrounds the visitor. Without looking or listening closely, one is already breathing inside the paradise.
Potpourri is an interior smell. It is set out so a room seems clean, warm, lived in. It covers other smells. In Tropicalounge it completes the picture: a beautiful, soft place with nothing unpleasant.
So the smell becomes part of the question. What had to be left out for a place to be this pleasant? Which smells were covered? The work sits well beside Ernesto Neto's Anthropodino, by another Brazilian artist who used the smell of spices to build a space for the body. Two works, two ways of using smell to speak about a country.
Olfactory Art