Essays · Contemporary Art
Sheela Gowda. Behold.
Một sợi tóc cũng giữ được điều gì đó.
A single hair can hold on to something.
Tate · Tate
Bốn cây số dây tóc
Behold là một sắp đặt lớn của Sheela Gowda, làm năm 2009. Theo mô tả của Tate, tác phẩm gồm khoảng bốn cây số dây thắt nút bằng tay và chừng hai mươi chiếc cản xe ô tô. Dây được tết từ tóc người.
Những chiếc cản xe treo trên tường, có chiếc đứng một mình, có chiếc thành cụm. Dây tóc quấn và thắt quanh phần kim loại, rồi chạy tiếp giữa các cản xe thành những vòng lớn nhỏ không đều. Phần dây còn lại dồn xuống sàn thành đống, thành búi, có búi được treo từ trần.
Tác phẩm không có kích thước cố định. Nó có thể chiếm cả một phòng trưng bày, hoặc chỉ một mảng tường. Mỗi lần dựng là một lần sắp lại.
Nhìn từ xa, người xem thấy những đường đen mềm vẽ trên nền tường trắng, xen giữa là những khối thép sáng. Lại gần, những đường đen ấy hoá ra là tóc.
Hai vật cầu may
Gowda sống ở Bengaluru, bang Karnataka, miền nam Ấn Độ. Ở đó, tóc và cản xe không phải là hai vật lạ. Người ta hay buộc vài sợi tóc ngắn quanh cản xe để tránh tai nạn và xua điều xui. Đó là một thói quen đời thường, thấy trên đường phố hằng ngày.
Tóc cũng có đời sống riêng trong đền. Người hành hương cạo tóc khi hoàn thành một lời nguyện, như một dấu hiệu của sự khiêm nhường. Tóc ấy được dâng cho đền. Một phần được tết thành bùa, một phần được bán ra thị trường. Tóc Ấn Độ sợi dài, đen, chưa qua xử lý được tìm mua nhiều để làm tóc giả, và cả để chiết keratin cho mỹ phẩm, phần lớn ở phương Tây.
Cản xe thì kể một chuyện khác. Ở các thành phố Ấn Độ, xe hơi ngày càng phổ biến. Một chiếc xe mới là dấu hiệu của sự đi lên.
Gowda từng nói việc đặt hai vật liệu này cạnh nhau là nơi gặp nhau của nỗi sợ, mê tín, niềm tin, và nhu cầu làm một điều gì đó để yên lòng giữa đời sống hiện đại. Tác phẩm không chọn phe. Nó để cả hai cùng có mặt.
Gỡ ra rồi tết lại
Theo nhà giám tuyển Trevor Smith, người viết nhiều về Gowda, nghệ sĩ gỡ những sợi tóc ngắn từ các lá bùa ra, rồi tết chúng lại thành những sợi dây dài, giống loại tóc được bán ngoài chợ. Một vật cầu may được tháo rời, rồi được nối thành một vật khác.
Việc ấy mất nhiều công. Tết, thắt nút, cuộn. Bốn cây số dây là bốn cây số của những động tác nhỏ lặp lại. Nhưng Gowda không muốn người xem thấy ngay công sức đó. Bà từng nói bà muốn để vật liệu tự lên tiếng, đồng thời vẫn phải điều khiển nó, và bà không thích để quá trình làm hiện ra ngay trước mắt. Tác phẩm trông đơn giản. Sức nặng nằm bên dưới.
Gowda học ở trường Mỹ thuật Kala Bhavan tại Santiniketan, dưới sự hướng dẫn của K.G. Subramanyan. Bà bắt đầu bằng hội hoạ tượng hình, rồi chuyển sang điêu khắc vào những năm 1990, khi bà ngày càng quan tâm tới các vật liệu địa phương. Trong một tác phẩm khác, And Tell Him of My Pain năm 1998, bà dùng kim khâu và bột màu đỏ kumkum.
Giữa trừu tượng và cơ thể
Behold đứng ở giữa hai cách nhìn. Những sợi dây đen chạy trên tường có dáng của một bức vẽ trừu tượng, những nét cong tự do. Nhưng có những búi tròn gợi hình một cái đầu, những vòng dây buông lỏng gợi hình ruột gan. Cơ thể cứ hiện ra trong những hình tưởng như không có gì.
Tương phản giữa hai vật liệu rất rõ, và gợi nhớ cách El Anatsui khâu nắp chai thành tấm vải kim loại: vật thường ngày mang theo đời sống của những người đã chạm vào nó. Thép sáng, sạch, được đúc hàng loạt. Tóc tối, sống, mỗi sợi đến từ một người. Trevor Smith cho rằng tác phẩm đảo lại vai trò quen thuộc: thường thì cơ thể người là bên mong manh trước khối kim loại của cỗ máy, còn ở đây, chính tóc đang giữ thép.
Behold đã được trưng bày ở Venice Biennale năm 2009 và Singapore Biennale năm 2011. Tate mua tác phẩm năm 2014 và dựng ở Tate Modern từ năm 2016 đến năm 2018.
Tên tác phẩm là một lời gọi: hãy nhìn. Nhìn kỹ thì thấy mỗi đoạn dây là tóc của ai đó, từng được cạo đi trong một lời nguyện, từng được buộc lên một chiếc xe để mong bình an. Những lời mong ấy giờ treo thành một mảng tường.
Four kilometres of hair
Behold is a large installation by Sheela Gowda, made in 2009. Tate describes it as around four kilometres of hand knotted rope and roughly twenty car bumpers. The rope is braided from human hair.
The bumpers hang on the wall, some alone, some in groups. The hair rope is knotted around the metal, then runs on between the bumpers in uneven loops, large and small. The rest gathers on the floor in piles and coils, and some of it can hang from the ceiling.
The work has no fixed size. It can take over a whole gallery or a single stretch of wall. Each installation is a new arrangement.
From a distance, the viewer sees soft black lines drawn across a white wall, broken by bright blocks of steel. Up close, the lines turn out to be hair.
Two talismans
Gowda lives in Bengaluru, in the southern Indian state of Karnataka. There, hair and bumpers are familiar things. Short strands of hair are often tied around a vehicle's bumper to ward off accidents and bad luck. It is an everyday habit, seen on the street.
Hair also has a life in the temple. Pilgrims shave their heads when fulfilling a vow, as a sign of humility. The hair is given to the temple, where some is woven into talismans and some is sold. Long, dark, untreated Indian hair is in demand for wigs and for keratin used in beauty products, much of it in the West.
The bumpers tell another story. Cars are spreading fast in Indian cities. A new car is a sign of rising up.
Gowda once described the pairing as a meeting of fear, superstition, belief and the need for some comforting act within modern life. The work does not take sides. It lets both be present.
Undone and braided again
According to the curator Trevor Smith, Gowda unpicks the short strands from the talismans and braids them into long ropes resembling the hair sold on the market. One charm is taken apart and joined into something else.
This takes a great deal of labour. Braiding, knotting, coiling. Four kilometres of rope are four kilometres of small repeated gestures. Yet Gowda does not want the effort to show at once. She has said she wants the material to speak while she still controls it, and that she prefers the process not to be immediately visible. The work looks simple. The weight is underneath.
Gowda studied at the Kala Bhavan school in Santiniketan under K.G. Subramanyan. She began as a figurative painter and moved to sculpture in the 1990s as her interest in local materials grew. In another work, And Tell Him of My Pain from 1998, she used sewing needles and red kumkum pigment.
Between abstraction and the body
Behold sits between two ways of seeing. The black lines on the wall read like an abstract drawing, free curves. But some coils are round like heads, and some loose loops look like entrails. The body keeps surfacing in shapes that seem to be about nothing.
The contrast of materials is sharp, and recalls how El Anatsui stitches bottle caps into metal cloth: everyday things carry the lives of the people who handled them. Steel is bright, clean, mass produced. Hair is dark, organic, each strand from one person. Trevor Smith argues that the work reverses the usual casting: normally the human body is the fragile partner to the machine, but here it is hair that holds the steel.
Behold was shown at the Venice Biennale in 2009 and the Singapore Biennale in 2011. Tate acquired it in 2014 and installed it at Tate Modern from 2016 to 2018.
The title is a call: look. Look closely and each length of rope is someone's hair, shaved in a vow, tied to a car in hope of safety. Those hopes now hang across a wall.
Contemporary Art