Essays · Olfactory Art
Thomas Hirschhorn. Flamme éternelle.
Mùi cao su là lời mời bước vào.
The smell of rubber is the invitation in.
Chiến luỹ bằng lốp xe
Từ ngày 24 tháng 4 đến 23 tháng 6 năm 2014, Palais de Tokyo ở Paris trao một phần không gian của mình cho Thomas Hirschhorn, nghệ sĩ người Thuỵ Sĩ. Ông dựng ở đó một tác phẩm tên là Flamme éternelle, ngọn lửa vĩnh cửu.
Vật liệu chính là lốp xe. Hơn 16.000 chiếc, chất thành những bức tường, những chiến luỹ thấp và cao, chia không gian thành nhiều khu. Những bức tường ấy trông tạm bợ, như được dựng vội, như có thể đổ bất cứ lúc nào.
Người xem biết mình đã đến trước khi kịp nhìn. Mùi cao su nồng đón họ ngay ngưỡng cửa. Đó là mùi của gara, của bãi xe cũ, của những con đường nóng. Trong một bảo tàng, nó lạ và khó chịu. Nó cũng không thể bỏ qua.
Một nơi để ở lại
Giữa những chiến luỹ lốp xe là một khu sinh hoạt thật sự. Một thư viện với khoảng 600 đầu sách và DVD. Máy tính cho mọi người dùng. Một xưởng điêu khắc. Một quầy bar. Và hai diễn đàn, ở giữa là một ngọn lửa cháy liên tục, được che chắn bằng những tấm kim loại.
Đồ đạc được làm từ những thứ rẻ nhất: ghế nhựa, bàn ghế quấn băng keo nâu, những khối điêu khắc bằng xốp polystyrene. Hirschhorn từ lâu đã dùng những vật liệu như vậy. Theo ông, lấy chất lượng làm tiêu chuẩn là một cách dựng lên hệ thống loại trừ, quyết định ai được vào, cái gì được xem là nghệ thuật.
Không có gì ở đây được làm để ngắm từ xa. Sách để đọc, máy tính để dùng, xưởng để làm, quầy bar để ngồi. Người xem không đứng ngoài tác phẩm mà ở bên trong nó, dùng nó, và dần dần làm nên nó. Một bảo tàng thường yêu cầu người ta im lặng, đi chậm, không chạm. Flamme éternelle yêu cầu điều ngược lại: nói, ngồi lại, cầm lên.
Vào cửa miễn phí. Hirschhorn có mặt ở đó mỗi ngày, từ trưa đến nửa đêm, suốt hai tháng.
Hiện diện và sản xuất
Hirschhorn gọi nguyên tắc làm việc của mình là Presence and Production, hiện diện và sản xuất. Flamme éternelle được xây quanh bốn điều: có mặt, làm ra, vào cửa tự do, và không có lịch trình định trước.
Khoảng 200 khách mời, gồm triết gia, nhà văn, nhà thơ, được mời tới nói chuyện. Không có giờ cố định. Khán giả là ai đang có mặt lúc ấy, một cách ngẫu nhiên. Mỗi ngày, một bản tin được in ngay tại chỗ, ghi lại những gì đã diễn ra và những gì đã được viết ra.
Lời mời của Hirschhorn gửi tới mọi người, từ triết gia tới người qua đường: cùng nhau cho hình hài một thứ tình bạn giữa nghệ thuật, triết học, thơ và viết. Tác phẩm không phải là những chiến luỹ lốp xe. Tác phẩm là những gì xảy ra giữa chúng.
Ngọn lửa không tắt
Tên tác phẩm gợi tới những ngọn lửa tưởng niệm, thường đặt trên mộ, trước đài kỷ niệm, để nhắc rằng có điều không được quên. Ngọn lửa của Hirschhorn không tưởng niệm ai. Nó cháy ở giữa diễn đàn, như một điểm hẹn. Nó là lý do để người ta ngồi lại quanh đó.
Mùi cao su và ngọn lửa là hai đầu của cùng một tác phẩm. Một bên là vật liệu nặng, bất động, chất đống. Một bên là thứ luôn chuyển động, luôn tiêu hao, cần được giữ. Mùi đi từ lốp xe ra khắp phòng, bám vào sách, vào quần áo, vào những cuộc nói chuyện. Hai tháng sau, người rời đi mang theo mùi ấy.
Ngọn lửa ở đây gần với những que hương của Katie Paterson hơn là tưởng. Cả hai dùng lửa và mùi để làm cho một thứ vô hình, thời gian hay tư tưởng, trở nên có thể cảm được bằng cơ thể.
Barricades of tyres
From 24 April to 23 June 2014, the Palais de Tokyo in Paris handed part of its space to the Swiss artist Thomas Hirschhorn. He built a work there called Flamme éternelle, eternal flame.
The main material was tyres. More than 16,000 of them, stacked into walls and barricades, dividing the space. The walls looked provisional, hastily built, as if they could fall at any moment.
Visitors knew they had arrived before they could see. A strong smell of rubber met them at the threshold. The smell of garages, scrapyards, hot roads. In a museum it was strange and unpleasant. It was also impossible to ignore.
A place to stay
Between the barricades was a working place. A library of some 600 books and DVDs. Computers for anyone to use. A sculpture workshop. A bar. And two forums around a continuously burning flame, sheltered by sheet metal.
The furniture was made of the cheapest things: plastic chairs, tables wrapped in brown tape, polystyrene sculptures. Hirschhorn has long used such materials. For him, quality as a standard is a way of building exclusion, of deciding who gets in and what counts as art.
Nothing here was made to be admired from a distance. Books to read, computers to use, a workshop to work in, a bar to sit at. Visitors did not stand outside the work. They were inside it, using it, and slowly making it. A museum usually asks for silence, slow steps, no touching. Flamme éternelle asked for the opposite: talk, stay, pick things up.
Entry was free. Hirschhorn was there every day, from noon to midnight, for two months.
Presence and production
Hirschhorn calls his working principle Presence and Production. Flamme éternelle was built on four points: being there, making, free entry, and no fixed schedule.
About 200 guests, philosophers, writers, poets, were invited to speak. No set times. The audience was whoever happened to be present. Each day a bulletin was printed on site, recording what had happened and what had been written.
His invitation went to everyone, from philosophers to passers by: to give form together to a friendship between art, philosophy, poetry and writing. The work was not the tyre walls. The work was what happened between them.
A flame that stays lit
The title recalls memorial flames on tombs and monuments, kept alight so something is not forgotten. Hirschhorn's flame commemorated no one. It burned in the forum as a meeting point, a reason to sit down nearby.
The rubber smell and the flame are two ends of the same work. One is heavy, inert, piled up. The other is always moving, always consuming, always needing to be tended. The smell travelled from the tyres through the rooms, into books, clothes, conversations. People left carrying it.
The flame is closer than it seems to Katie Paterson's incense. Both use fire and smell to make something invisible, time or thought, felt by the body.
Olfactory Art