Essays · Photography
Tomoko Yoneda. Between Visible and Invisible.
Mắt kính còn đây. Người nhìn qua nó thì không.
The lens is still here. The one who looked through it is not.
Mori Art Museum · Mori Art Museum
Một cặp kính trên trang giấy
Between Visible and Invisible là loạt ảnh đen trắng Tomoko Yoneda bắt đầu từ năm 1998 và vẫn tiếp tục. Công thức của loạt rất đơn giản. Bà tìm cặp kính thật của một nhân vật có ảnh hưởng trong lịch sử trí thức hiện đại. Bà đặt nó lên một văn bản, một bản nhạc, một bức ảnh có liên hệ với người ấy. Rồi bà chụp qua mắt kính.
Kết quả là những khung hình gần như trừu tượng. Phần lớn trang giấy mờ đi, ngoài tiêu cự. Chỉ trong vòng tròn của tròng kính, vài dòng chữ hiện ra sắc nét, phóng to hoặc méo đi theo độ cận của người từng đeo.
Tên mỗi tấm theo cùng một mẫu: kính của ai, đang nhìn gì. Kính của Mahler, nhìn bản Giao hưởng số 10, bản giao hưởng cuối cùng ông để lại. Kính của Joyce, nhìn một lá thư gửi Sylvia Beach, người xuất bản và bảo trợ đầu tiên của ông. Kính của Le Corbusier, nhìn ghi chép cho bài giảng ở Paris về nhà ở hiện đại.
Tanizaki và lá thư gửi Matsuko
Bảo tàng Mori Art Museum ở Tokyo giữ một số tấm trong loạt. Một trong số đó là Tanizaki's Glasses, làm năm 1999: cặp kính của nhà văn Tanizaki Jun'ichirō, đặt trên một lá thư gửi Matsuko. Ảnh in bạc gelatin, khổ vuông 120 nhân 120 centimet.
Ở kích thước ấy, cặp kính lớn gần bằng thân người xem. Chữ viết tay tiếng Nhật trên lá thư hiện ra qua tròng kính như qua một chiếc kính lúp. Người xem không đọc được hết lá thư. Họ chỉ thấy những gì mắt kính cho thấy, đúng bằng phần mà người đeo từng cúi xuống nhìn.
Tanizaki là nhà văn viết về bóng tối trong nhà Nhật, về giấy, gỗ, sơn mài và ánh sáng mờ. Một bức ảnh đen trắng về kính và thư tay của ông có một sự tương hợp lặng lẽ với những gì ông từng viết.
Freud đọc Jung
Có những tấm mang một căng thẳng rõ hơn. Freud's Glasses, Viewing a text by Jung II đặt cặp kính của Sigmund Freud, hiện giữ ở Freud Museum London, lên một trang viết của Carl Jung. Jung từng là học trò thân cận của Freud, rồi hai người rạn vỡ. Theo Mori Art Museum, văn bản trong ảnh phê phán khái niệm libido của Freud.
Bức ảnh không nói Freud đã nghĩ gì. Nó chỉ đặt mắt ông trở lại trước những dòng chữ ấy. Người xem tự hỏi: đọc lời phê phán của người học trò cũ qua chính cặp kính này, ông đã cảm thấy thế nào?
Đó là cách loạt ảnh làm việc. Yoneda không dựng lại cảnh lịch sử. Bà chỉ đặt hai vật cạnh nhau, một vật của người nhìn và một vật được nhìn, rồi để khoảng giữa chúng làm phần việc còn lại.
Cái thấy và cái không thấy
Tên loạt ảnh nói thẳng ý của nó. Cái thấy là bề mặt: một cặp kính, một tờ giấy, vài dòng chữ. Cái không thấy là mọi thứ ta biết hoặc tưởng mình biết về người ấy, về thời của họ, về những gì họ tin và đã bảo vệ. Theo Yoneda, hình ảnh mới hình thành khi hai lớp ấy chồng lên nhau.
Loạt ảnh này là mặt gần của một mối quan tâm rộng hơn. Trong Scene, Yoneda chụp những vùng đất từng có chiến tranh, nơi quá khứ nằm dưới lớp cỏ. Ở đây quá khứ nằm dưới một tròng kính. Một bên là phong cảnh, một bên là mặt bàn. Cả hai đều cần người xem mang theo hiểu biết của mình để thấy được phần ẩn.
Năm 2025, loạt Between Visible and Invisible được trưng bày trong thư viện tầng trệt của Daiwa Anglo-Japanese Foundation ở London, trong triển lãm Faultlines. Đặt giữa những kệ sách, những cặp kính của người đã khuất như vẫn đang đọc.
A pair of glasses on a page
Between Visible and Invisible is a black and white series Tomoko Yoneda began in 1998 and continues today. Its method is simple. She finds the actual glasses of an influential figure of modern intellectual history. She sets them on a text, a score or a photograph connected to that person. Then she photographs through the lenses.
The results are almost abstract. Most of the page falls out of focus. Only inside the circle of the lens do a few lines come sharp, enlarged or bent by the prescription of the person who once wore them.
Each title follows the same pattern: whose glasses, looking at what. Mahler's glasses, viewing his Symphony No. 10, the last he left. Joyce's glasses, viewing a letter to Sylvia Beach, his first publisher and patron. Le Corbusier's glasses, viewing his notes for a Paris lecture on the modern dwelling.
Tanizaki and the letter to Matsuko
The Mori Art Museum in Tokyo holds several works from the series. One is Tanizaki's Glasses, made in 1999: the novelist Tanizaki Jun'ichirō's glasses resting on a letter to Matsuko. A gelatin silver print, square, 120 by 120 centimetres.
At that size the glasses are almost as large as the viewer's torso. Handwritten Japanese appears through the lenses as through a magnifier. The viewer cannot read the whole letter. They see only what the lens shows, exactly the part the wearer once bent down to look at.
Tanizaki wrote about shadow in the Japanese house, about paper, wood, lacquer and dim light. A black and white photograph of his glasses and handwriting sits quietly in tune with what he wrote.
Freud reading Jung
Some works carry sharper tension. Freud's Glasses, Viewing a text by Jung II places Sigmund Freud's glasses, now in the Freud Museum London, on a page by Carl Jung. Jung had been Freud's close disciple before the two fell out. According to the Mori Art Museum, the text criticises Freud's concept of the libido.
The picture does not say what Freud thought. It only puts his eyes back in front of those lines. The viewer wonders how he felt, reading his former student's critique through these very lenses.
That is how the series works. Yoneda does not restage history. She places two objects together, one belonging to the looker and one being looked at, and lets the space between them do the rest.
The seen and the unseen
The title states the idea. The visible is the surface: glasses, paper, a few lines. The invisible is everything we know, or think we know, about the person, their time, what they believed and defended. For Yoneda the image forms where the two layers meet.
This series is the close-up side of a wider concern. In Scene, Yoneda photographs ground where wars were fought, the past lying under grass. Here the past lies under a lens. One is landscape, the other a desk. Both ask viewers to bring their own knowledge to see what is hidden.
In 2025 the series was shown in the ground floor library of the Daiwa Anglo-Japanese Foundation in London, as part of Faultlines. Among the bookshelves, the glasses of the dead seemed still to be reading.
Photography