Essays · Olfactory Art
Wim Delvoye. Cloaca.
Cỗ máy chứng minh nó tiêu hoá bằng mùi.
The machine proves it digests by its smell.
Một cơ thể không có cơ thể
Đầu năm 2002, từ ngày 25 tháng 1 đến 28 tháng 4, New Museum of Contemporary Art ở New York trưng bày một cỗ máy dài hơn chín mét. Nó gồm một chuỗi bình thuỷ tinh nối với nhau bằng ống, bơm, và được máy tính theo dõi. Bên trong là enzyme, vi khuẩn, axit. Tên của nó là Cloaca.
Nghệ sĩ người Bỉ Wim Delvoye làm cỗ máy này cùng các nhà khoa học ở Đại học Antwerp. Mục tiêu của nó rất đơn giản để nói và rất khó để làm: tái tạo hệ tiêu hoá của con người, từ miệng đến đầu ra.
Cloaca không có da, không có mặt, không có tay. Nó chỉ có ruột. Một cơ thể bị lột hết mọi thứ, chỉ còn lại chức năng thấp nhất và cũng căn bản nhất.
Hai bữa ăn, một lần đi ngoài
Mỗi ngày hai lần, một người leo lên cầu thang cạnh cỗ máy, mang theo một bữa ăn ba món. Thức ăn đến từ các nhà hàng địa phương tài trợ cho triển lãm. Bữa ăn được đổ vào một bộ phận nghiền, xay nhuyễn, rồi đẩy vào hệ thống.
Hành trình tiêu hoá trong máy kéo dài khoảng hai mươi hai tiếng. Thức ăn đi qua từng bình, gặp từng loại enzyme, từng nhóm vi khuẩn, ở từng nhiệt độ đã được cài sẵn. Cuối cùng, mỗi ngày một lần, cỗ máy thải ra.
Ở một phiên bản trước, phần thải ra được đóng vào những lọ nhựa resin và bán như tác phẩm. Ở New Museum, mọi chất thải được giữ trong một ngăn kín, và một nhân viên được huấn luyện sẽ xử lý chúng.
Ngăn kín ấy không giữ được mùi. Người viết của The Brooklyn Rail ghi nhận một mùi hôi, quen thuộc theo một cách rất riêng tư. Mọi người trong phòng đều biết mùi đó. Không ai cần được giải thích nó là gì.
Công nghệ và câu hỏi về cái thật
Chi phí để dựng Cloaca được ước tính lên tới khoảng 200.000 euro. Một khoản tiền lớn, một đội ngũ khoa học, một hệ thống máy tính, tất cả để làm ra thứ mà cơ thể nào cũng làm được mỗi ngày, miễn phí.
Sự phi lý ấy là một phần của tác phẩm. Cloaca đặt ra câu hỏi: nếu một cỗ máy làm được việc của ruột, thì con người còn gì là riêng? Nếu cơ thể chỉ là một bộ máy chế biến thức ăn, thì phần còn lại của ta nằm ở đâu?
Bài phê bình trên The Brooklyn Rail đọc tác phẩm theo hai chiều cùng lúc. Một mặt, Cloaca rút gọn con người thành một cỗ máy xử lý thức ăn. Mặt khác, chính sự vụng về và tốn kém của cỗ máy lại khẳng định rằng con người phức tạp hơn nhiều so với chức năng sinh học của mình.
Cloaca cũng nói về giá trị. Trong thế giới nghệ thuật, một vật trở nên quý khi nó hiếm, khi nó mang chữ ký. Delvoye đem thứ tầm thường nhất, thứ mà ai cũng muốn giấu đi, đặt vào bảo tàng, và từng bán nó trong lọ. Thị trường có định giá được chất thải không, nếu nó do một cỗ máy nghệ thuật làm ra?
Mũi là người làm chứng
Nhìn Cloaca, người xem thấy kỹ thuật. Ống, bình, dây, màn hình. Mắt có thể nghĩ rằng đây là một mô hình, một minh hoạ, một thứ trông giống tiêu hoá.
Mũi thì không bị lừa. Khi mùi lan ra, cỗ máy thôi là mô hình. Nó trở thành một quá trình có thật, đang diễn ra ngay trong phòng. Mùi xác nhận điều mà mọi lời giải thích chỉ có thể mô tả.
Đó là lý do Cloaca thuộc về lịch sử của nghệ thuật dùng mùi, dù Delvoye không làm nó như một tác phẩm về mùi. Mùi ở đây không phải là chất liệu được chọn. Nó là hậu quả không tránh được. Và chính vì không tránh được, nó trở thành bằng chứng mạnh nhất.
Có thể đặt Cloaca cạnh bức tranh phủ bơ đậu phộng của Pope.L, nơi mùi cũng đến từ một vật đang tự biến đổi, ngoài ý muốn của người xem. Ở cả hai, mùi là phần tác phẩm không ai kiểm soát được hoàn toàn.
A body without a body
In early 2002, from 25 January to 28 April, the New Museum of Contemporary Art in New York showed a machine more than thirty feet long. It was a chain of glass vessels linked by tubes and pumps, monitored by computer. Inside were enzymes, bacteria, acids. It was called Cloaca.
The Belgian artist Wim Delvoye built it with scientists at the University of Antwerp. Its aim was simple to state and hard to achieve: to reproduce the human digestive system, from mouth to exit.
Cloaca has no skin, no face, no hands. Only gut. A body stripped of everything except its lowest and most basic function.
Two meals, one movement
Twice a day, someone climbed a staircase beside the machine carrying a three course meal, donated by local restaurants sponsoring the show. The meal went into a grinder, was pulverised, and was pushed into the system.
Digestion inside the machine took about twenty two hours. The food passed from vessel to vessel, meeting each enzyme, each colony of bacteria, at each preset temperature. Finally, once a day, the machine defecated.
In an earlier version, the output was sealed in resin jars and sold as art. At the New Museum it was kept in a closed compartment and removed by a trained attendant.
The compartment did not hold the smell. The Brooklyn Rail's reviewer noted a foul odour, recognisable in a very intimate way. Everyone in the room knew it. No one needed it explained.
Technology and the question of the real
Estimates of the cost of building Cloaca ran as high as 200,000 euro. A large sum, a scientific team, a computer system, all to make what any body makes every day, for free.
That absurdity is part of the work. If a machine can do the work of the gut, what remains that is ours alone? If the body is only a food processor, where does the rest of us live?
The Brooklyn Rail review reads the work in two directions at once. Cloaca reduces the human to a processing unit. Yet the clumsiness and expense of the machine also affirm that people are far more complex than their biology.
Cloaca is also about value. In the art world an object becomes precious when it is rare, when it carries a signature. Delvoye took the most ordinary thing, the thing everyone wants hidden, placed it in a museum, and once sold it in jars.
The nose as witness
Looking at Cloaca, the viewer sees engineering. Tubes, vessels, wires, screens. The eye might think it is a model, an illustration of digestion.
The nose is not fooled. When the smell spreads, the machine stops being a model. It becomes a real process happening in the room. Smell confirms what explanation can only describe.
That is why Cloaca belongs to the history of art that uses smell, even though Delvoye did not make it as a work about smell. The odour was not a chosen material. It was an unavoidable consequence, and because it could not be avoided, it became the strongest proof.
Cloaca sits well beside Pope.L's peanut butter painting, where smell also comes from a material changing on its own. In both, smell is the part of the work no one fully controls.
Olfactory Art