Essays · Contemporary Art
Zhang Huan. 12 Square Meters.
Mỗi căn phòng để lại dấu vết trên người ở.
Every room leaves a trace on those who live in it.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Một ngôi làng ở rìa Bắc Kinh
Đầu thập niên 1990, Zhang Huan cùng một nhóm nghệ sĩ trình diễn dọn đến Dashancun, một làng nghèo ở ngoại ô phía đông Bắc Kinh. Nơi này là bãi đổ rác của thành phố. Tiền thuê rẻ. Đường đất. Nhà vệ sinh dùng chung.
Họ đặt cho nơi này một cái tên mới: Beijing East Village, Làng Đông Bắc Kinh, mượn tên khu East Village ở New York, trung tâm của nghệ thuật tiên phong thập niên 1980. Cái tên vừa là trò đùa, vừa là một tuyên bố.
Theo Guggenheim, nhóm này đối lập với những nghệ sĩ thương mại sống ở Yuanmingyuan, khu phía tây khá giả hơn. Họ làm những buổi trình diễn kín, không có khán giả đông, bị chính quyền và các thiết chế xem là nguy hiểm, có tính lật đổ. Đó là những năm ngay sau Thiên An Môn.
Một giờ trong nhà vệ sinh công cộng
Năm 1994, giữa mùa hè, Zhang Huan bước vào một nhà vệ sinh công cộng của làng. Ông cởi hết quần áo, bôi mật ong và dầu cá lên khắp người, rồi ngồi trên một chiếc ghế sắt không lưng đặt giữa phòng. Căn phòng rộng mười hai mét vuông. Tên tác phẩm lấy từ chính con số ấy.
Ruồi kéo đến. Chúng đậu kín mặt, vai, ngực, đùi, bị mùi ngọt và mùi tanh giữ lại. Ông không phẩy tay. Ông ngồi như vậy một giờ.
Hết một giờ, ông đứng dậy, đi ra một cái ao cá bỏ hoang gần đó, và chậm rãi bước xuống nước. Những con ruồi còn bám trên người ông chết dần trong ao.
Không có sân khấu. Không có vé. Thứ còn lại là những bức ảnh. Guggenheim giữ một bản in gelatin bạc của tác phẩm, chụp năm 1994, in năm 2000, khổ hình khoảng 150 x 100 cm. Trong ảnh, thân thể người nghệ sĩ phủ kín những đàn ruồi đang đậu xuống.
Thân thể là nơi trình bày
12 Square Meters thuộc loạt trình diễn mà Zhang gọi là Body Experiments, những thí nghiệm trên thân thể. Guggenheim xem đây là tác phẩm bước ngoặt của ông. Thân thể không được vẽ lại, không được tạc thành tượng. Nó là chính nơi tác phẩm xảy ra.
Tác phẩm nói về điều kiện sống ở Dashancun theo cách trực tiếp nhất. Không có bài diễn văn nào về vệ sinh hay nghèo đói. Chỉ có một người ngồi đúng ở nơi mà người trong làng phải dùng mỗi ngày, lâu hơn bất kỳ ai muốn ở đó.
Guggenheim mô tả trạng thái của nghệ sĩ trong ảnh là một sự tỉnh thức cao độ. Chịu đựng, trong cách nghĩ của Zhang, không phải để khoe sức. Nó là một con đường để đi tới sự nhẹ nhõm, có khi là một thứ vượt lên trên cơ thể. Cái bẩn và cái tĩnh lặng cùng có mặt trong một khung hình.
Cùng thời điểm ấy, ở những nơi khác trên thế giới, các nghệ sĩ trình diễn cũng đặt thân thể mình vào những tình huống khó chịu, như Marina Abramović khi giao cơ thể mình cho khán giả. Nhưng ở Zhang, người đứng ngoài không phải khán giả. Đó là ruồi, là mùi, là cái nóng.
Những gì bức ảnh không giữ được
Ngày nay người ta biết 12 Square Meters chủ yếu qua ảnh. Ảnh giữ được hình dáng: người ngồi, ghế sắt, bức tường, những chấm ruồi. Ảnh không giữ được mùi.
Nhưng mùi là một nửa của tác phẩm. Mật ong và dầu cá được chọn vì mùi của chúng. Nhà vệ sinh mùa hè được chọn vì mùi của nó. Người xem nhìn bức ảnh sẽ tự điền phần còn thiếu, từ ký ức riêng về những nơi như thế. Và chính khoảnh khắc tự điền ấy làm bức ảnh khó nhìn lâu.
Chi tiết cái ao ở cuối buổi trình diễn thường bị bỏ qua. Sau một giờ chịu đựng, người nghệ sĩ không lau người, không tắm. Ông đi vào một mặt nước cũ, bỏ hoang. Một kiểu rửa sạch không hoàn toàn sạch. Căn phòng ở lại phía sau, vẫn mười hai mét vuông, vẫn mùi ấy, cho những người sống ở đó.
A village on the edge of Beijing
In the early 1990s Zhang Huan and a group of performance artists moved to Dashancun, a poor village on the eastern outskirts of Beijing. It served as the city's dumping ground. Cheap rent. Dirt roads. Shared latrines.
They gave the place a new name: Beijing East Village, borrowed from New York's East Village, centre of 1980s vanguard art. The name was half joke, half declaration.
According to the Guggenheim, the group set itself against the commercial artists living in Yuanmingyuan, a more affluent western district. They staged private performances, with few witnesses, which officials and institutions saw as dangerous and subversive. These were the years just after Tiananmen.
One hour in a public latrine
In 1994, at the height of summer, Zhang Huan walked into one of the village's public latrines. He undressed, covered himself in honey and fish oil, and sat on a backless iron stool in the middle of the room. The room measured twelve square metres. The title comes from that number.
The flies came. They settled on his face, shoulders, chest, thighs, held by the sweet and rank smells. He did not brush them away. He sat like that for an hour.
After the hour he stood, walked to an abandoned fishing pond nearby and slowly lowered himself into the water. The flies still clinging to him died in the pond.
No stage. No tickets. What remains are photographs. The Guggenheim holds a gelatin silver print of the work, taken in 1994 and printed in 2000, the image about 150 by 100 cm. In it the artist's body is covered with swarms of settling flies.
The body as the site
12 Square Meters belongs to the series Zhang called Body Experiments. The Guggenheim considers it his breakthrough work. The body is not painted or carved. It is the place where the work happens.
The work speaks about living conditions in Dashancun as directly as possible. No speech about sanitation or poverty. Only a man sitting exactly where villagers had to go every day, longer than anyone would want to stay.
The Guggenheim describes the artist in the photograph as being in a state of heightened awareness. Endurance, for Zhang, is not a display of strength. It is a path toward relief, sometimes toward something beyond the body. Filth and stillness share the same frame.
Around the same time, elsewhere, performance artists also put their bodies into hard situations, as Marina Abramović did when she handed her body to an audience. With Zhang, though, the other party is not an audience. It is flies, smell, heat.
What the photograph cannot hold
Today 12 Square Meters is known mostly through photographs. They keep the shape: the seated man, the iron stool, the wall, the specks of flies. They cannot keep the smell.
Yet smell is half the work. Honey and fish oil were chosen for their smell. A latrine in summer was chosen for its smell. Viewers fill in what is missing from their own memory of such places, and that act of filling in is what makes the image hard to look at for long.
The pond at the end is often overlooked. After an hour of endurance, the artist did not wipe himself or shower. He walked into old, abandoned water. A washing that is not quite clean. The room stayed behind, still twelve square metres, still that smell, for the people who lived there.
Contemporary Art