Essays · Photography
Alec Soth. Sleeping by the Mississippi.
Con sông không kể chuyện. Nó chỉ nối các nơi lại với nhau.
The river tells no story. It only connects places.
© Alec Soth · Magnum Photos
Một con sông từ bắc xuống nam
Sông Mississippi bắt đầu ở Minnesota, chảy xuống phía nam qua nhiều tiểu bang và đổ ra vịnh Mexico ở Louisiana. Alec Soth, nhiếp ảnh gia lớn lên ở Minnesota, chọn con sông ấy làm trục cho một dự án kéo dài từ khoảng năm 1999 đến năm 2002.
Ông lái xe dọc sông, nhiều chuyến, từ thượng nguồn xuống hạ lưu. Ông dừng lại ở những thị trấn nhỏ: Winona, Vasa, Davenport, Fountain City, Cape Girardeau, Luxora, Port Gibson. Ông dừng ở những thành phố lớn hơn: Memphis, Baton Rouge, New Orleans.
Ông không có một danh sách việc cần chụp. Ông dán lên vô lăng những từ khoá gợi ý và để chúng dẫn đường. Soth từng so sánh cách làm này với việc lướt web, nhưng ở ngoài đời thật: đi từ một thứ sang một thứ khác theo sự tò mò, không biết trước mình sẽ đến đâu.
Kết quả là cuốn sách Sleeping by the Mississippi, do Steidl xuất bản năm 2004. Cuốn sách được tái bản nhiều lần, lần thứ tư vào năm 2017.
Chiếc máy ảnh chậm
Soth làm việc với máy ảnh khổ lớn đặt trên chân máy. Đó là loại máy nặng, cồng kềnh, cần thời gian để dựng, để lấy nét dưới tấm vải trùm đầu, để đo sáng. Không thể chụp lén. Không thể chụp nhanh.
Cách làm ấy thay đổi quan hệ giữa người chụp và người được chụp. Người đứng trước máy biết mình đang được chụp. Họ chờ. Họ đứng yên. Trong khoảng chờ ấy có một sự nghiêm trang, một sự tự ý thức, đôi khi một nỗi mệt, đôi khi một nét mơ màng.
Ảnh khổ lớn cũng giữ lại rất nhiều chi tiết. Hoa văn giấy dán tường. Nếp nhăn trên ga giường. Đồ vật trên bàn. Trong ảnh của Soth, phòng ở kể về người không kém gì khuôn mặt.
Truyền thống ấy có gốc. Soth thường được đặt trong dòng nhiếp ảnh đi đường của Mỹ, và ông nhắc đến ảnh hưởng của Robert Frank, Nicholas Nixon, Sally Mann.
Những người bên sông
Tên các tấm ảnh thường chỉ gồm tên người và tên nơi, rất ngắn. Chiếc nhà thuyền của Peter ở Winona, Minnesota. Charles ở Vasa, Minnesota, với đồ bay và những mô hình máy bay. Joshua ở nhà tù bang Angola, Louisiana. Một người mẹ và con gái ở Davenport, Iowa. Bonnie cầm một tấm ảnh thiên thần ở Port Gibson, Mississippi. Adelyn trong ngày Thứ Tư Lễ Tro ở New Orleans. Một nghĩa trang ở Fountain City, Wisconsin.
Không có chú thích dài. Người xem không biết Charles làm nghề gì, Bonnie tin vào điều gì, Joshua ở tù vì sao. Tấm ảnh chỉ cho thấy họ đã đứng ở đó, trong căn phòng hay khoảng sân của họ, vào một ngày nào đó.
Đặt cạnh nhau, những con người ấy tạo thành một dải dài theo dòng sông. Có cô đơn, có khao khát, có đức tin, có những giấc mơ nhỏ. Như tên cuốn sách, cả dải ấy mang một không khí nửa tỉnh nửa mê, như một vùng đất đang ngủ dọc bờ nước.
Con sông hiếm khi xuất hiện trực tiếp. Nhưng nó luôn ở đó, như lý do để đi tiếp.
Vì sao đáng nhớ
Sleeping by the Mississippi là một trong những cuốn sách ảnh được nhắc đến nhiều nhất của thế hệ mình. Nó cho thấy một chuyến đi không cần kịch bản. Chỉ cần một đường đi, một chiếc máy chậm, và sự sẵn lòng dừng lại.
Nhìn cạnh những chuyến đi đường của Stephen Shore trong Uncommon Places, ta thấy một dòng chảy chung của nhiếp ảnh Mỹ: máy khổ lớn, xe hơi, những nơi bình thường. Shore nhìn vào phố xá và bảng hiệu. Soth nhìn vào người và căn phòng của họ.
Cả hai đều biết rằng một đất nước không được hiểu qua những nơi nổi tiếng. Nó được hiểu qua những điểm dừng nhỏ, dọc một con đường, hay một dòng sông.
A river from north to south
The Mississippi begins in Minnesota, runs south through several states and reaches the Gulf of Mexico in Louisiana. Alec Soth, a photographer who grew up in Minnesota, made the river the spine of a project that ran from about 1999 to 2002.
He drove along the river, trip after trip, from the headwaters down. He stopped in small towns: Winona, Vasa, Davenport, Fountain City, Cape Girardeau, Luxora, Port Gibson. He stopped in larger cities: Memphis, Baton Rouge, New Orleans.
He had no shot list. He taped keywords to his steering wheel and let them guide him. Soth has compared the method to surfing the web, but in the real world: moving from one thing to the next by curiosity, without knowing where he would end up.
The result was the book Sleeping by the Mississippi, published by Steidl in 2004. It has been reprinted several times, the fourth printing in 2017.
The slow camera
Soth worked with a large format camera on a tripod. It is heavy and cumbersome, and takes time to set up, to focus under a dark cloth, to meter. No candid shots. No quick shots.
That method changes the relation between photographer and subject. The person in front of the camera knows they are being photographed. They wait. They hold still. In that waiting there is a gravity, a self awareness, sometimes a tiredness, sometimes a dreaminess.
Large format also holds great detail. The pattern of wallpaper. Creases in a bedsheet. Objects on a table. In Soth's pictures, rooms speak about people as much as faces do.
The tradition has roots. Soth is often placed in the line of American road photography, and he has named Robert Frank, Nicholas Nixon and Sally Mann among his influences.
People by the river
The titles are usually just a name and a place. Peter's houseboat, Winona, Minnesota. Charles, Vasa, Minnesota, with flight gear and model aeroplanes. Joshua, Angola State Prison, Louisiana. A mother and daughter in Davenport, Iowa. Bonnie holding a photograph of an angel, Port Gibson, Mississippi. Adelyn on Ash Wednesday, New Orleans. A cemetery in Fountain City, Wisconsin.
There are no long captions. We do not learn what Charles does, what Bonnie believes, why Joshua is in prison. The picture only shows that they stood there, in their room or yard, on a certain day.
Together these people form a long strip following the river. Loneliness, longing, faith, small dreams. As the title suggests, the whole strip carries a half waking mood, like a land asleep along the water.
The river rarely appears directly. But it is always there, as the reason to keep going.
Why it stays
Sleeping by the Mississippi is one of the most discussed photobooks of its generation. It shows that a journey needs no script. Only a route, a slow camera, and a willingness to stop.
Beside Stephen Shore's road trips in Uncommon Places, a shared current of American photography appears: large format, the car, ordinary places. Shore looks at streets and signs. Soth looks at people and their rooms.
Both know that a country is not understood through its famous places. It is understood through small stops along a road, or a river.
Photography