Essays · Olfactory Art
Amalia Ulman. Stock Images of War.
Một mùi dễ chịu có thể che đi điều không dễ chịu.
A pleasant smell can cover what is not pleasant.
View of Amalia Ulman's exhibition "Stock Images of War," 2015, at James Fuentes · Art in America
Mười hai tháng chiến tranh
Đầu năm 2015, từ ngày 11 tháng 1 đến ngày 8 tháng 2, Amalia Ulman bày Stock Images of War tại James Fuentes, New York. Đây là triển lãm cá nhân đầu tiên của cô ở thành phố này.
Trong phòng có mười hai điêu khắc. Mỗi cái mang tên một tháng trong năm: War in January, War in February, và cứ thế đến tháng Mười hai. Chúng được làm bằng dây kim loại, chỉ là những đường viền mảnh, như nét vẽ phác trong không khí. Hình của chúng là xe cộ: xe lăn, xe ba bánh, xe tăng quân sự, một chiếc xe đạp, một chiếc ô tô.
Những khung dây ấy chênh vênh, dễ gãy. Một chiếc xe tăng làm bằng vài sợi dây thì không bắn được. Nó chỉ còn là một ý niệm về xe tăng, giống như hình minh hoạ trong một cuốn sách thiếu nhi, hay biểu tượng trên một trang web.
Rèm đen, nhạc metal, mùi táo quế
Ulman không để các điêu khắc đứng trong một phòng trắng trung tính. Cô dựng cả một cảnh. Quanh phòng là rèm đen có mép lượn sóng, loại rèm gợi sân khấu hay phòng tiệc. Trong không gian vang lên một danh sách tám bài nhạc heavy metal và rap metal, ồn, hầm hố, rất nam tính.
Và có mùi. Hai mươi bốn máy xịt phòng hiệu Air Wick được đặt trên bệ, tự động phun theo chu kỳ. Mùi được chọn có tên Apple Cinnamon Medley, táo và quế. Đó là mùi của bánh nướng, của lễ hội cuối năm, của một căn bếp ấm.
Ba lớp ấy không khớp với nhau. Mắt thấy vũ khí và xe lăn. Tai nghe nhạc gào. Mũi ngửi thấy một phòng khách dịp Giáng sinh. Người xem bị kéo về ba hướng cùng lúc, và chính sự lệch ấy làm căn phòng trở nên khó chịu. Nó vừa ấm cúng, vừa như một nơi người ta bị tra hỏi.
Ảnh kho và mùi đóng hộp
Tên triển lãm nói đến ảnh kho, loại ảnh bán sẵn cho báo chí, quảng cáo, trang web. Ảnh kho về chiến tranh là một thể loại có thật: người lính đứng trước hoàng hôn, xe tăng trên đồi cát, trẻ em cạnh đống đổ nát. Chúng được chụp để minh hoạ, không phải để làm chứng. Chúng sạch, rõ, dễ dùng.
Những khung dây của Ulman giống ảnh kho ở chỗ ấy. Chúng là đường nét của chiến tranh, không có máu, không có sức nặng. Máy xịt phòng cũng vậy. Mùi táo quế từ một chiếc máy không đến từ quả táo nào, cái bánh nào. Nó là mùi đóng hộp, được thiết kế để gợi ấm cúng, bán ở siêu thị.
Đặt hai thứ cạnh nhau, Ulman cho thấy một điểm chung. Cả hình ảnh chiến tranh lẫn mùi dễ chịu đều có thể được sản xuất hàng loạt, được đóng gói, được tiêu thụ. Ta xem tin chiến sự trong một căn phòng thơm. Ta không thấy có gì lạ.
Một nghệ sĩ của những bề mặt
Amalia Ulman sinh ở Argentina, lớn lên ở Tây Ban Nha. Cô được biết đến nhiều nhất với Excellences and Perfections, một màn trình diễn kéo dài nhiều tháng năm 2014 trên Instagram, nơi cô dựng một nhân vật với đời sống, ngoại hình và câu chuyện hoàn toàn được sắp đặt. Người xem tin đó là thật.
Stock Images of War đến ngay sau đó, và tiếp tục cùng một mối quan tâm: bề mặt được làm ra như thế nào, và ta dễ tin vào bề mặt đến đâu. Chỉ khác là lần này cô không dùng ảnh. Cô dùng dây kim loại, rèm, âm thanh và mùi.
Mùi là lớp khó nhận ra nhất. Người xem có thể không để ý đến nó, chỉ thấy phòng dễ chịu. Rosenkranz, trong Our Product, cũng đặt một mùi được thiết kế sẵn vào phòng để hỏi về sự dễ chịu. Ulman đi theo hướng khác: cô không làm mùi riêng, cô mua mùi có sẵn. Và chính vì nó bình thường, nó hiệu quả.
Twelve months of war
In early 2015, from 11 January to 8 February, Amalia Ulman showed Stock Images of War at James Fuentes in New York. It was her first solo exhibition in the city.
The room held twelve sculptures. Each was named for a month: War in January, War in February, and so on through December. They were made of wire, nothing but thin outlines, like sketches drawn in the air. Their shapes were vehicles: wheelchairs, tricycles, military tanks, a bicycle, a car.
The wire frames were precarious, easy to bend. A tank made of a few strands of wire cannot fire. It is only the idea of a tank, like an illustration in a children's book or an icon on a website.
Black curtains, metal, apple cinnamon
Ulman did not leave the sculptures in a neutral white room. She built a set. Black drapery with scalloped edges ran around the walls, the kind that suggests a stage or a banquet hall. An eight song playlist of heavy metal and rap metal played, loud and aggressive.
And there was a smell. Twenty four Air Wick air fresheners stood on pedestals, spraying at automatic intervals. The scent was Apple Cinnamon Medley: baked goods, holidays, a warm kitchen.
The three layers did not match. The eye saw weapons and wheelchairs. The ear heard shouting music. The nose smelled a living room at Christmas. The visitor was pulled three ways at once, and that mismatch made the room hard to settle into. Cosy, and at the same time like a place where someone is questioned.
Stock images and canned smells
The title refers to stock photography, pictures sold ready made to newspapers, advertisers and websites. Stock images of war are a real genre: a soldier against a sunset, a tank on a dune, children beside rubble. They are made to illustrate, not to bear witness. They are clean, clear and easy to use.
Ulman's wire frames resemble stock images in that way. They are the outlines of war, without blood or weight. The air fresheners work the same way. The apple cinnamon coming from a machine comes from no apple and no cake. It is a canned smell, designed to suggest comfort, sold in supermarkets.
Side by side, the two reveal what they share. Both images of war and pleasant smells can be mass produced, packaged and consumed. We watch news of fighting in a room that smells nice. Nothing seems strange.
An artist of surfaces
Amalia Ulman was born in Argentina and grew up in Spain. She is best known for Excellences and Perfections, a months long performance on Instagram in 2014 in which she built a persona whose life, look and story were entirely staged. Many followers believed it.
Stock Images of War came right after, with the same concern: how surfaces are made, and how easily we trust them. This time she used no photographs. She used wire, curtains, sound and smell.
Smell is the layer hardest to notice. A visitor might not register it at all, only that the room felt pleasant. Rosenkranz, in Our Product, also put a designed smell into a room to question pleasantness. Ulman took another route: she did not commission a scent, she bought one off the shelf. And because it is so ordinary, it works.
Olfactory Art