Essays · Contemporary Art
Anselm Kiefer. Lilith.
Tro là thứ còn lại khi lửa đã đi qua.
Ash is what remains once fire has passed.
Tate · Tate
Một thành phố dưới lớp tro
Lilith là một bức tranh rất lớn. Theo hồ sơ của Tate, nó cao hơn ba mét tám, rộng hơn năm mét sáu, ghép từ hai tấm toan. Kiefer làm nó trong khoảng 1987 đến 1989. Tate mua tác phẩm năm 1990.
Chất liệu được ghi rõ: sơn dầu, tro và dây đồng trên toan. Không có lớp nào để trang trí. Sơn dầu tạo nền xám, nâu, đen. Tro bám lên thành những mảng bột khô. Dây đồng gắn vào mặt tranh, nhô ra khỏi mặt phẳng, đủ để bức tranh có độ dày như một vật.
Hình ảnh là một đô thị nhìn từ trên cao. Tate xếp tác phẩm vào nhóm cảnh São Paulo, thành phố lớn nhất Brazil, nhìn từ xa. Những khối nhà xếp dày đặc, những đường phố như vết cắt. Nhưng màu tro khiến thành phố không giống một nơi đang sống. Nó giống một nơi vừa bị thiêu, hay một nơi đã bị bỏ lại từ lâu.
Trên mặt tranh có chữ Lilith, chính là tựa đề. Kiefer thường viết tên lên tranh như vậy, bằng nét tay, để chữ trở thành một phần của bề mặt.
Tên của một nữ quỷ
Trong truyền thuyết Do Thái, Lilith là một nhân vật của đêm tối. Có những câu chuyện kể bà là người vợ đầu tiên của Adam, rời khỏi vườn địa đàng và trở thành một hồn ma, một nữ quỷ. Bà gắn với những nơi hoang vắng, những thành phố đổ nát, những nơi con người đã bỏ đi.
Đặt cái tên ấy lên một đô thị hiện đại là một cử chỉ nặng. Thành phố ở đây không được vẽ như biểu tượng của tiến bộ. Nó được vẽ như một nơi mà Lilith có thể về ở: một vùng đổ nát tương lai, hay một vùng đổ nát đã có sẵn bên dưới những toà nhà.
Tate xếp tác phẩm vào các chủ đề suy tàn, ô nhiễm và bình luận xã hội. Một thành phố lớn phủ tro có thể đọc như lời cảnh báo về cái giá của sự phát triển. Nó cũng có thể đọc như một ký ức chiến tranh, thứ Kiefer mang theo từ rất sớm.
Người vẽ từ tro
Anselm Kiefer sinh năm 1945 ở Đức, đúng năm Thế chiến thứ hai kết thúc. Ông lớn lên giữa những thành phố đang dựng lại từ đống đổ nát. Phần lớn sự nghiệp của ông là một cuộc đối diện với lịch sử nước Đức, với những điều mà thế hệ trước muốn im lặng.
Đầu thập niên 1970, Kiefer theo học một thời gian với Joseph Beuys, người cũng làm việc với những chất liệu mang ký ức như mỡ, nỉ, đá. Từ đó, tranh của Kiefer dày dần lên bằng những thứ không thuộc về hội hoạ: rơm, chì, cát, cây khô, tro. Mỗi chất liệu mang theo một câu chuyện riêng trước khi lên toan.
Tro là chất liệu rõ nghĩa nhất. Nó là kết quả của lửa, và lửa trong lịch sử thế kỷ hai mươi mang những nghĩa rất tối. Kiefer không cần giải thích. Chỉ cần tro nằm đó, người xem đã biết có thứ gì đó từng cháy.
Còn dây đồng thì khác. Đồng dẫn điện, dẫn tín hiệu, là mạch nối của đô thị hiện đại. Trên mặt tranh, những sợi dây đồng trông như vật sót lại sau một đám cháy, những thứ không cháy được.
Vì sao đáng nhớ
Lilith không cho người xem một câu trả lời về lịch sử. Nó cho một bề mặt, nặng và xám, để đứng trước đó thật lâu. Càng đứng gần, người xem càng thấy tro không phẳng, dây đồng không thẳng, sơn không đều. Thành phố tan ra thành vật chất.
Bên cạnh những khối đá bazan của Beuys trong The End of the Twentieth Century, Lilith cho thấy cùng một niềm tin: chất liệu có trí nhớ. Một nhúm tro nhớ lửa. Một sợi đồng nhớ dòng điện. Và một thành phố, khi được nhìn qua lớp tro, nhớ rằng nó cũng có thể biến mất.
A city under ash
Lilith is a very large painting. According to Tate's record, it is over three point eight metres high and more than five point six metres wide, made of two canvases. Kiefer worked on it from 1987 to 1989. Tate bought it in 1990.
The materials are listed plainly: oil paint, ash and copper wire on canvas. No layer is decorative. The oil paint lays down greys, browns, blacks. Ash clings in dry powdery patches. Copper wire is attached to the surface and stands out from it, enough to give the painting the depth of an object.
The image is a city seen from above. Tate files the work under views of São Paulo, Brazil's largest city, seen from a distance. Dense blocks of buildings, streets like incisions. But the ash makes the city look unlike a living place. It looks freshly burned, or long abandoned.
The word Lilith, the title itself, is written on the surface. Kiefer often writes names on his canvases by hand, so that the words become part of the surface.
The name of a demon
In Jewish legend, Lilith is a figure of the night. Some stories make her Adam's first wife, who left Eden and became a spirit, a demon. She is linked to desolate places, ruined cities, places people have fled.
Placing that name on a modern metropolis is a heavy gesture. The city is not painted as a symbol of progress. It is painted as a place where Lilith might settle: a future ruin, or a ruin already waiting under the towers.
Tate lists the work under decay, pollution and social comment. A great city covered in ash can be read as a warning about the price of growth. It can also be read as a memory of war, something Kiefer carried from very early on.
The painter who works in ash
Anselm Kiefer was born in Germany in 1945, the year the Second World War ended. He grew up among cities being rebuilt from rubble. Much of his career has been a confrontation with German history, with what the previous generation preferred to leave unspoken.
In the early 1970s Kiefer studied for a time with Joseph Beuys, who also worked with materials that carry memory, such as fat, felt and stone. From then on, Kiefer's paintings grew thick with things that do not belong to painting: straw, lead, sand, dried plants, ash. Each material brings its own story before it reaches the canvas.
Ash is the clearest of them. It is the result of fire, and fire in the history of the twentieth century carries very dark meanings. Kiefer does not need to explain. The ash lying there is enough for the viewer to know that something once burned.
Copper is different. It carries electricity and signals; it is the wiring of the modern city. On the canvas, the strands of copper look like what survives a fire, the things that would not burn.
Why it stays
Lilith gives no answer about history. It gives a surface, heavy and grey, to stand before for a long time. The closer one stands, the more the ash turns uneven, the wire crooked, the paint irregular. The city dissolves into matter.
Next to Beuys's basalt blocks in The End of the Twentieth Century, Lilith shows the same conviction: materials remember. A pinch of ash remembers fire. A strand of copper remembers current. And a city, seen through ash, remembers that it too could disappear.
Contemporary Art